Kalendarz japoński – Wikipedia, wolna encyklopedia
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/76/Jokyo-reki.jpg/250px-Jokyo-reki.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/9/90/Traditional_Japanese_Calendar_overview_for_1853.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/71/Brooklyn_Museum_-_E-Goyomi_%28Lady_Dressing%29.jpg/250px-Brooklyn_Museum_-_E-Goyomi_%28Lady_Dressing%29.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9c/Kalender_2011-05-03.jpg/250px-Kalender_2011-05-03.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/42/ShinOchaEkiMuralHachigatsu8540.jpg/250px-ShinOchaEkiMuralHachigatsu8540.jpg)
Kalendarz japoński (jap. 日本の暦 nippon no koyomi) – japoński, tradycyjny system podziału czasu, który w znacznej mierze powstał z chińskiego kalendarza księżycowo-słonecznego. W 1873 roku, w trakcie restauracji Meiji, przyjęto słoneczny kalendarz gregoriański. Współcześnie używa się także słowa karendā (カレンダー) od ang. „calendar”[1][2][3]. Tradycyjny kalendarz jest obecnie używany w celach ceremonialnych, astrologicznych i kulturalnych. Używany jest także system er odnoszący się do okresów panowania cesarzy.
Historia
[edytuj | edytuj kod]Pierwszy kalendarz dotarł do Japonii z Chin przez Koreę. W połowie VI wieku (okres Yamato) dwór cesarski zaprosił kapłana z kraju zwanego Baekje (lub Paekche, jap. Kudara), w obecnej Korei, aby uczyć się od niego astronomii, geografii oraz jak sporządzić kalendarz. Podobno został on opracowany po raz pierwszy w 604 roku[4].
Wszystkie sprawy związane z kalendarzem były wówczas ustalane przez sąd cesarski w ramach systemu scentralizowanego zarządzania zgodnego z kodeksem prawnym Taihō-ritsuryō (promulgowanym w 702 r.), wprowadzonym w ramach reformy ery Taika[5]. Urząd, który sprawował kontrolę nad przygotowywaniem kalendarza, astronomią, wróżbiarstwem nazywał się Onmyōryō. Kalendarze i wróżby były wówczas nierozłączne. Wskazywały pory roku, wydarzenia roczne oraz codzienne przepowiednie. Były one pisane chińskimi znakami[4].
Od końca X wieku zadanie przygotowania kalendarza zostało przekazane rodzinie Kamo, podczas gdy astronomia przeszła do rodziny Abe, której patriarchą był Seimei Abe (921–1005), on'yōji, specjalista w dziedzinie kalendarzy i wróżbiarstwa[4].
Co miesiąc dostosowywano się do cyklu wzrastania i zanikania księżyca. Ze względu na to, że Księżyc krąży wokół Ziemi w ciągu około 29,5 dnia, konieczne były regulacje poprzez zmienną długość miesięcy: 30 dni (długi miesiąc, „duży księżyc”) lub 29 dni (krótki miesiąc, „mały księżyc”). Ziemia natomiast wykonuje obrót wokół Słońca w 365,25 dni, co powoduje zmiany sezonowe. Zatem powtarzanie długich i krótkich miesięcy stopniowo powodowało rozbieżność pomiędzy rzeczywistą porą roku a kalendarzową. Aby to wyrównać, co kilka lat wstawiano miesiąc przestępny uruzuki. Ustalanie kalendarza było tak ważne, że było pod kontrolą dworu cesarskiego, a w późniejszym okresie Edo pod nadzorem wojskowym siogunatu[4].
W miarę upływu czasu i rozszerzającej się wiedzy o astronomii, rozbieżności pomiędzy kalendarzem a rzeczywistymi zjawiskami stały się problemem. W 1685 roku, czyli w 2. roku ery Jōkyō (1684–1688), Shunkai Shibukawa (1639–1715) opracował poprawioną wersję, znaną jako kalendarz Jōkyō. W późniejszych latach okresu Edo kalendarz był kilkakrotnie weryfikowany, a jego kolejne nazwy pochodziły od nazw er wówczas obowiązujących: Hōreki (1755), Kansei (1798) i Tenpō (1844). Dzięki temu powstał dokładniejszy kalendarz księżycowo-słoneczny (lunisolarny), powiązany z astronomią Zachodu. Wszystkie obliczenia związane z redagowaniem kalendarza sporządzali tenmongata (specjaliści odpowiedzialni za astronomię)[6].
Kalendarze początkowo były przeznaczone wyłącznie dla cesarskiego dworu i arystokracji, ale kiedy pojawiły się kalendarze drukowane coraz więcej ludzi z nich korzystało. Rolnicy uznali je za niezbędne do poznania pór roku, a kupcom ułatwiały dostosowywanie rozliczeń i płatności do zmiennej kolejności długich i krótkich miesięcy księżycowych. Z tych m.in. powodów tworzono i stosowano różne typy kalendarzy, w tym regionalnych, a dla osób, które nie potrafiły czytać – kalendarze obrazkowe (e-goyomi lub mekura-goyomi). Pomagały one uczyć się kolejności długich i krótkich miesięcy. Ich oznaczenia producenci włączali w rysunki, rywalizując ze sobą nowościami i poczuciem humoru. Były szeroko rozpowszechnione wśród ludności w okresie Edo[6][1].
W obiegu były także skrócone kalendarze (ryaku-reki), które można było składać pod kątem własnych potrzeb w codziennym użytku. Podobnie jak obecnie, kupcy rozprowadzali je wśród swoich klientów na koniec roku jako formę reklamy[6].
Rząd Meiji, modernizując państwo, podjął decyzję o zastąpieniu starego kalendarza księżycowego zachodnią wersją gregoriańską w listopadzie 1872 roku. Powstało pewne zamieszanie, ale uczeni, jak Yukichi Fukuzawa (1835–1901) poparli bardziej logiczny kalendarz gregoriański i wydanie publikacji rozpowszechniających zmianę. Nowy kalendarz wszedł w życie od 1 stycznia 1873 roku i jest nadal w użyciu, ale zawiera wiele słów i pojęć pochodzących z kalendarza księżycowego[6].
Lata
[edytuj | edytuj kod]Obecnie w Japonii wykorzystywane są dwa systemy rachuby lat:
- zachodnie oznaczenie lat (西暦, seireki; dosł. „zachodni kalendarz” – juliański i gregoriański; Anno Domini – A.D.; era chrześcijańska, ang. Christian Era – C.E.)[1];
- ery japońskie (年号, nengō), nazwa ery cesarskiej; jej numer roku (rok 2018 to Heisei 30)[1]
Do zakończenia II wojny światowej był w użyciu również system kōki-nendo (皇紀年度), czyli liczenia lat od początku panowania pierwszego cesarza Jimmu w 660 r.p.n.e.[1]
Miesiące
[edytuj | edytuj kod]Współczesne japońskie nazwy miesięcy oznaczają dosłownie „pierwszy miesiąc”, „drugi miesiąc” itd. Odpowiedni liczebnik jest łączony z przyrostkiem -gatsu (miesiąc). Obok cyfrowych kanji w powszechnym użyciu są także cyfry arabskie:
- styczeń: 一月 lub 1月 (ichigatsu)
- luty: 二月 lub 2月 (nigatsu)
- marzec: 三月 lub 3月 (sangatsu)
- kwiecień: 四月 lub 4月 (shigatsu)
- maj: 五月 lub 5月 (gogatsu)
- czerwiec: 六月 lub 6月 (rokugatsu)
- lipiec: 七月 lub 7月 (shichigatsu)
- sierpień: 八月 lub 8月 (hachigatsu)
- wrzesień: 九月 lub 9月 (kugatsu)
- październik: 十月 lub 10月 (jūgatsu)
- listopad: 十一月 lub 11月 (jūichigatsu)
- grudzień: 十二月 lub 12月 (jūnigatsu)[7]
Każdy z miesięcy ma też nazwę tradycyjną, wciąż wykorzystywaną w niektórych sytuacjach, np. w poezji. Spośród tych nazw najszerzej używane jest shiwasu. Nazwy miesięcy w tej formie są niekiedy wykorzystywane w jidaigeki (współczesne sztuki teatralne lub filmy osadzone w realiach okresu Edo lub wcześniejszych). Akapit rozpoczynający list lub pozdrowienie w przemówieniu mogą zawierać jedną z tych nazw, aby wprowadzić poczucie pory roku. Niektóre z tradycyjnych nazw miesięcy służą także jako imiona żeńskie (yayoi i satsuki).
Poniżej tradycyjne nazwy miesięcy i ich częściowe, popularne objaśnienia[8][1][9] (każdy z poniższych miesięcy występował pod różnymi nazwami, a uzasadnienia nazewnictwa są często sprzeczne, co jest wynikiem różnic klimatycznych, geograficznych, dialektów lokalnych itp.:
- mutsuki 睦月 – 1. miesiąc kalendarza księżycowego, styczeń; miesiąc uczuć, zacieśniania więzi rodzinnych i przyjaźni; okazją jest świętowanie Nowego Roku;
- kisaragi 如月 lub kinusaragi 衣更着 – 2. miesiąc, luty; nadal jest zimno, pokazuje jak może być zimno, ciepło się ubierać;
- yayoi 弥生 – 3. miesiąc, marzec; gęsty rozrost roślin (iyaoi), początek wiosny;
- uzuki 卯月 (lub u-no-hana-zuki 卯の花月) – 4. miesiąc, kwiecień; kwitnienie żylistka (Deutzia Thunb.), krzewu o białych kwiatach z rodziny hortensjowatych;
- satsuki 皐月 (lub 早月, 五月) – 5. miesiąc, maj; miesiąc sadzenia ryżu (także sanaezuki 早苗月 od sanae sadzonki ryżu);
- minatsuki lub minazuki 水無月 – 6. miesiąc, czerwiec; miesiąc wody, znak w środku nazwy 無 (na) oznacza zaprzeczenie, negację, co w tłumaczeniu przełożyłoby się na „miesiąc bez wody”, ale w tym przypadku pełni on jedynie rolę fonetyczną jako partykuła dzierżawcza no. Nazwa oznacza więc „miesiąc wody” czyli porę deszczową;
- fumizuki lub fuzuki 文月 – 7. miesiąc, lipiec; miesiąc, w którym kłosy ryżu pęcznieją lub miesiąc, w którym pisze się poezję;
- hazuki lub hatsuki 葉月 – 8. miesiąc, sierpień; miesiąc opadających liści;
- nagatsuki 長月 – 9. miesiąc, wrzesień; miesiąc dłuższych nocy;
- kannazuki 神無月 – 10. miesiąc, październik; miesiąc bez bogów, legenda głosi, że wszyscy bogowie w kraju opuszczają swoje siedziby, aby zebrać się w chramie Izumo Taisha, Wielkim Sanktuarium Izumo w prefekturze Shimane; w Izumo natomiast był to miesiąc obecności bogów kamiarizuki;
- shimotsuki 霜月 – 11. miesiąc, listopad; miesiąc mrozu;
- shiwasu 師走 – 12. miesiąc, grudzień; miesiąc zapracowanych kapłanów spieszących wypełnić ceremonie religijne przed nastaniem Nowego Roku, ale także innych, którzy pragną uporządkować swoje sprawy w ostatnim miesiącu roku.
Początek roku według starego kalendarza japońskiego (przed 1873) przypadał na przełom stycznia i lutego. Z tego powodu stare i nowe nazwy miesięcy nie dotyczą dokładnie tych samych okresów w roku.
Dni miesiąca
[edytuj | edytuj kod]Każdy dzień w miesiącu ma nazwę wywodzącą się od numeru porządkowego[7]:
1 | 一日 | tsuitachi | 17 | 十七日 | jūshichi-nichi |
2 | 二日 | futsu-ka | 18 | 十八日 | jūhachi-nichi |
3 | 三日 | mik-ka | 19 | 十九日 | jūku-nichi |
4 | 四日 | yok-ka | 20 | 二十日 | hatsu-ka |
5 | 五日 | itsu-ka | 21 | 二十一日 | nijūichi-nichi |
6 | 六日 | mui-ka | 22 | 二十二日 | nijūni-nichi |
7 | 七日 | nano-ka | 23 | 二十三日 | nijūsan-nichi |
8 | 八日 | yō-ka | 24 | 二十四日 | nijūyok-ka |
9 | 九日 | kokono-ka | 25 | 二十五日 | nijūgo-nichi |
10 | 十日 | tō-ka | 26 | 二十六日 | nijūroku-nichi |
11 | 十一日 | jūichi-nichi | 27 | 二十七日 | nijūshichi-nichi |
12 | 十二日 | jūni-nichi | 28 | 二十八日 | nijūhachi-nichi |
13 | 十三日 | jūsan-nichi | 29 | 二十九日 | nijūku-nichi |
14 | 十四日 | jūyok-ka | 30 | 三十日 | sanjū-nichi |
15 | 十五日 | jūgo-nichi | 31 | 三十一日 | sanjūichi-nichi |
16 | 十六日 | jūroku-nichi |
W tradycyjnym kalendarzu trzydziesty był ostatnim dniem miesiąca i jego dawna nazwa, misoka, przetrwała do dziś (mimo że sanjūnichi jest bardziej popularne). Ostatni dzień roku to ōmisoka (wielki trzydziesty dzień) i to określenie nadal jest w użyciu.
Miesiąc dzieli się na trzy dekady, z których pierwsza jest nazywana „pierwszą dekadą” (jap. 上の十日; 上旬) kami-no tōka; jōjun), druga – „środkową dekadą” (jap. 中の十日; 中旬 naka-no tōka; chūjun), a ostatnia – „ostatnią dekadą” (jap. 下の十日; 下旬 shimo-no tōka; gejun)[1].
Dni tygodnia
[edytuj | edytuj kod]Siedmiodniowy tydzień, z nazwami odpowiadającymi europejskim, pojawił się w Japonii około roku 800 n.e. Aż do 1873 roku, czyli do wprowadzenia kalendarza gregoriańskiego, był używany głównie w astrologii.
Kluczową rolę przy wprowadzaniu tego systemu grał Yukichi Fukuzawa, autor oficjalnych nazw dni tygodnia. Ich nazwy pochodzą od Słońca i Księżyca oraz pięciu planet, których nazwy nawiązują do yin i yang oraz wywodzą od pięciu żywiołów: drewno (Jowisz), ogień (Mars), ziemia (Saturn), metal (Wenus), woda (Merkury)[1], wszystkich wyodrębnianych w taoizmie.
Dzień tygodnia | Oryginalna nazwa | Transkrypcja | Żywioły / Planety | Nazwa planety po japońsku |
---|---|---|---|---|
niedziela | 日曜日 | nichiyōbi | Słońce | 太陽 Taiyō |
poniedziałek | 月曜日 | getsuyōbi | Księżyc | 月 Tsuki |
wtorek | 火曜日 | kayōbi | Ogień (Mars) | 火星 Kasei |
środa | 水曜日 | suiyōbi | Woda (Merkury) | 水星 Suisei |
czwartek | 木曜日 | mokuyōbi | Drewno (Jowisz) | 木星 Mokusei |
piątek | 金曜日 | kin'yōbi | Metal (Wenus) | 金星 Kinsei |
sobota | 土曜日 | doyōbi | Ziemia (Saturn) | 土星 Dosei |
Święta państwowe
[edytuj | edytuj kod]Pojedyncze dni pomiędzy dwoma świętami są wolne. Jeżeli święto przypada w niedzielę, następujący po nim poniedziałek jest dniem wolnym.
Data | Tłumaczenie nazwy pol. / ang. | Oryginalna nazwa | Wymowa |
---|---|---|---|
1 stycznia | Nowy Rok / New Year's Day | 元日 | Ganjitsu |
2. poniedziałek stycznia | Dzień Dojrzałości / Coming of Age Day | 成人の日 | Seijin no Hi |
11 lutego | Dzień Upamiętnienia Utworzenia Państwa* / National Foundation Day | 建国記念の日 | Kenkoku Kinen no Hi |
23 lutego | Urodziny Cesarza*** (od 2020 r.) / The Emperor's Birthday | 天皇誕生日 | Tennō Tanjōbi |
20 marca lub 21 marca | Dzień Równonocy Wiosennej / Vernal Equinox Day | 春分の日 | Shunbun no Hi |
29 kwietnia | Dzień Shōwa** / Shōwa Day | 昭和の日 | Shōwa no Hi |
3 maja | Dzień Konstytucji** / Constitution Memorial Day | 憲法記念日 | Kenpō Kinenbi |
4 maja | Dzień Zieleni** / Greenery Day | みどりの日 | Midori no Hi |
5 maja | Dzień Dziecka** / Children's Day | こどもの日 | Kodomo no Hi |
3. poniedziałek lipca | Dzień Morza**** / Marine Day | 海の日 | Umi no Hi |
11 sierpnia | Dzień Gór / Mountain Day (od 2016 r.) | 山の日 | Yama no Hi |
3. poniedziałek września | Dzień Szacunku dla Ludzi Starszych / Respect for the Aged Day | 敬老の日 | Keirō no Hi |
23 września lub 24 września | Dzień Równonocy Jesiennej / Autumnal Equinox Day | 秋分の日 | Shūbun no Hi |
2. poniedziałek października | Dzień Zdrowia i Sportu / Health and Sports Day | 体育の日 | Taiiku no Hi |
3 listopada | Dzień Kultury / Culture Day | 文化の日 | Bunka no Hi |
23 listopada | Dzień Dziękczynienia za Pracę / Labour Thanksgiving Day | 勤労感謝の日 | Kinrō Kansha no Hi |
23 grudnia | Urodziny Cesarza*** / The Emperor's Birthday | 天皇誕生日 | Tennō Tanjōbi |
* Zgodna z tradycją data założenia Japonii przez cesarza Jimmu w 660 p.n.e. Prawidłowość tej daty jest często kwestionowana.
** Część tzw. Złotego Tygodnia.
*** W związku z abdykacją cesarza Akihito w dniu 30 kwietnia 2019 roku święto będzie przeniesione od 2020 roku na 23 lutego, dzień urodzin nowego cesarza Naruhito, zgodnie z zasadą, że wraz ze zmianą cesarza święto narodowe przenosi się na datę urodzin jego następcy. Ze względu na ceremonie: abdykacji (30 kwietnia) i intronizacji nowego cesarza (1 maja i 22 października), dni 1 maja i 22 października w 2019 roku są świętami narodowymi (Złoty Tydzień ma w 2019 roku łącznie 10 dni). Ponadto, dni 30 kwietnia i 2 maja staną się świętami narodowymi, ponieważ wypadają pomiędzy świętami narodowymi, co z mocy prawa zamienia je również w święta narodowe[10].
**** W 2020 roku święto wyjątkowo przeniesiono na 23 lipca ze względu na XXXII Letnie Igrzyska Olimpijskie 2020[10].
Kalendarium zmian świąt narodowych
[edytuj | edytuj kod]- 1948 – wprowadzono następujące święta narodowe: Nowy Rok, Dzień Dojrzałości, Dzień Konstytucji, Dzień Dziecka, Dzień Równonocy Jesiennej, Dzień Kultury, Dzień Dziękczynienia za Pracę.
- 1966 – wprowadzono Dzień Zdrowia i Sportu dla upamiętnienia Igrzysk Olimpijskich w Tokio w 1964. Wprowadzono też Dzień Równonocy Wiosennej.
- 1985 – dzięki reformie świąt narodowych, dzień 4 maja, przypadający między dwoma świętami, został oficjalnie dniem wolnym od pracy.
- 1989 – po śmierci cesarza Shōwa w dniu 7 stycznia, dzień 23 grudnia został Dniem Urodzin Cesarza, a urodziny poprzedniego cesarza uczczono ustanawiając Dzień Zieleni.
- 1998, 2000 – wprowadzenie kilku modyfikacji w ramach „systemu szczęśliwego poniedziałku” (ハッピーマンデー制度 Happī Mandē Seido) przesunęło kilka świąt na poniedziałki. Od roku 2000: Dzień Dojrzałości (poprzednio 15 stycznia) i Dzień Zdrowia i Sportu (poprzednio 10 października). Od roku 2003: Dzień Morza (poprzednio 20 lipca) i Dzień Szacunku dla Ludzi Starszych (poprzednio 15 września).
- 2005, 2007 – zgodnie z decyzją z maja 2005, od roku 2007 Dzień Zieleni został przeniesiony na 4 maja, a 29 kwietnia stał się Dniem Shōwa.
Dni specjalne
[edytuj | edytuj kod]Niektóre dni mają szczególne nazwy zaznaczające zmiany pór roku. 24 sekki (二十四節気 nijūshi-sekki lub 二十四気 nijūshi-ki) to dwadzieścia cztery równe części (pory, sezony, działy) w starym kalendarzu księżycowo-słonecznym. Natomiast zassetsu (雑節) to standardowe dni oznaczające zmianę pór roku, np.: setsubun, higan[1][9]
72 kō (七十二候 shichijūni-kō) to pięciodniowe okresy (minipory roku) uzyskane z dalszego podziału każdego z 24 sekki na trzy podokresy. Przykładowo: Risshun jest podzielony na trzy kō 候: 4-8 lutego, 9-13 lutego, 14-18 lutego[11].
Opis ilustracji kalendarza
[edytuj | edytuj kod]Ilustracja po prawej stronie obrazuje znaczenie majowych trzech dni należących do „Złotego Tygodnia”. Czytając od góry kalendarz pokazuje rok 23 ery Heisei i odpowiadający mu rok „zachodni” 2011. Dni te wypadły wówczas we wtorek, środę i czwartek (znaki na czarnym tle). Czerwone znaki podają nazwy tych trzech świąt: Dzień Konstytucji (3 maja), Dzień Zieleni (4 maja), Dzień Dziecka (5 maja).
Przykładowo, w dniu 3 maja pod nazwą święta widnieje zapis 三りんぼう (三隣亡, sanrin-bō) tłumaczony jako „śmierć trzech sąsiadów”. Nie wiadomo skąd taka nazwa pochodzi, ale została prawdopodobnie utworzona na początku okresu Edo. Napis ten oznacza zły dzień dla architektów i sugeruje, aby nie rozpoczynać tego dnia budowy domu. Może to bowiem nie tylko spowodować jego pożar, ale także trzech sąsiednich[1][9].
Napis poniżej w tym samym dniu: 七赤仏滅, odnosi się do dwóch systemów wróżenia (przesądów ludowych), związanych m.in. z datą urodzin. 七赤 (shichiseki) należy do systemu dziewięciu gwiazd (九星, kyūsei, „dziewięć gwiazd”), a 仏滅 (butsumetsu, „śmierć Buddy”) – sześciu dni (六曜 rokuyō lub 六輝 rokki)[9].
Kolejny napis poniżej つちのえ (tsuchinoe, „starszy brat żywiołu ziemi”, 戊) to piąty znak niebiańskich pni (dziesięciostopniowy system cykliczny), a うま (uma, „koń”, 午) – siódmy znak chińskiego zodiaku (ziemskich gałęzi).
Napis najniżej 旧4.1. oznacza 1. dzień 4. miesiąca dawnego kalendarza księżycowo-słonecznego (lunisolarnego).
24 sekki
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/10/Kalender_2011_Mai.jpg/450px-Kalender_2011_Mai.jpg)
- 4 lutego: 立春 (Risshun) – Początek wiosny
- 19 lutego: 雨水 (Usui)
- 5 marca: 啓蟄 (Keichitsu)
- 21 marca: 春分 (Shunbun) – Równonoc wiosenna, połowa wiosny
- 5 kwietnia: 清明 (Seimei)
- 20 kwietnia: 穀雨 (Kokuu)
- 6 maja: 立夏 (Rikka) – Początek lata
- 21 maja: 小満 (Shōman)
- 6 czerwca: 芒種 (Bōshu)
- 21 czerwca: 夏至 (Geshi) – Przesilenie letnie, połowa lata
- 7 lipca: 小暑 (Shōsho)
- 23 lipca: 大暑 (Taisho)
- 7 sierpnia: 立秋 (Risshū) – Początek jesieni
- 23 sierpnia: 処暑 (Shosho)
- 8 września: 白露 (Hakuro)
- 23 września: 秋分 (Shūbun) – Równonoc jesienna, połowa jesieni
- 8 października: 寒露 (Kanro)
- 23 października: 霜降 (Sōkō)
- 7 listopada: 立冬 (Rittō) – Początek zimy
- 22 listopada: 小雪 (Shōsetsu)
- 7 grudnia: 大雪 (Taisetsu)
- 22 grudnia: 冬至 (Tōji) – Przesilenie zimowe, środek zimy
- 6 stycznia: 小寒 (Shōkan) lub 寒の入り (Kan no iri)
- 20 stycznia: 大寒 (Daikan)
Dokładne daty mogą się różnić o ±1 dzień.
Zassetsu
[edytuj | edytuj kod]Data | Kanji | Romaji | Opis |
---|---|---|---|
17 stycznia | 冬の土用 | Fuyu-no-doyō** | okres 18 dni poprzedzających początek wiosny |
3 lutego | 節分 | Setsubun* | ostatni dzień zimy w tradycyjnym japońskim kalendarzu, dzień przed kalendarzowym początkiem wiosny |
21 marca | 春社日 | Haru-shanichi**** | znane także jako 春社 (Harusha, Shunsha), dzień najbliższy równonocy wiosennej (o znaczeniu religijnym dla zbiorów) |
18 marca – 24 marca | 春彼岸 | Haru-higan*** | tydzień, w którym przypada równonoc wiosenna; odbywają się wówczas obrzędy buddyjskie |
17 kwietnia | 春の土用 | Haru-no-doyō | okres 18 dni poprzedzających początek lata |
2 maja | 八十八夜 | Hachijūhachi-ya | osiemdziesiąty ósmy dzień od początku wiosny (dosł. „88 nocy” od Risshun) |
11 czerwca | 入梅 | Nyūbai | dosłownie oznacza rozpoczęcie pory deszczowej (tsuyu, 梅雨) |
2 lipca | 半夏生 | Hangeshō | 11. dzień po przesileniu letnim; ostatni dzień siewu nasion i sadzenia ryżu |
15 lipca | 中元 | Chūgen***** | 15. dzień 7. miesiąca księżycowego; ostatni dzień Święta Lampionów (O-bon, obecnie 15 sierpnia) |
20 lipca | 夏の土用 | Natsu-no-doyō | okres 18 dni poprzedzających początek jesieni |
1 września | 二百十日 | Nihyaku-tōka | dosł. „210. dzień” (od Risshun) |
11 września | 二百二十日 | Nihyaku-hatsuka | dosł. „220. dzień” |
20 września – 26 września | 秋彼岸 | Aki-higan | tydzień, w którym przypada równonoc jesienna; odbywają się wówczas obrzędy buddyjskie |
22 września | 秋社日 | Aki-shanichi | znane także jako 秋社 (Akisha, Shūsha), dzień równonocy jesiennej (o znaczeniu religijnym dla zbiorów) |
20 października | 秋の土用 | Aki-no-doyō | okres 18 dni poprzedzających początek zimy |
Dokładne daty Haru-shanichi i Aki-shanichi mogą się różnić od podanych o ±5 dni. Chūgen zawsze przypada tego samego dnia. Daty wszystkich pozostałych dni mogą się różnić od podanych o ±1 dzień.
Wiele dni zassetsu może przypadać w różnych porach roku: * Setsubun (節分) odnosi się do każdego z dni poprzedzających każdą z pór roku: Risshun, Rikka, Rishū i Rittō; w szczególności do Risshun;
** Doyō (土用) odnosi się do 18 dni poprzedzających każdą porę roku, w szczególności jesieni (ten okres jest uważany za najcieplejszy w całym roku);
*** Higan (彼岸) to siedem dni w połowie wiosny lub jesieni, z Shunbun wypadającym w połowie wiosny i Shūbun w połowie jesieni;
**** Shanichi (社日) to dzień Tsuchinoe (戊) najbliższy Shunbun (połowa wiosny) lub Shūbun (połowa jesieni), który może wypadać do 5 dni przed do 4 dni po Shunbun/Shūbun;
***** Chūgen (中元) to jedno z trzech pierwotnych, chińskich świąt taoistycznych o łącznej nazwie Sangen (三元). Przypadały one na: 15. dzień 1., 7., i 10. miesiąca księżycowego. Były to kolejno: Jōgen (上元), Chūgen (中元), Kagen (下元)[1][12][9].
Święta sezonowe
[edytuj | edytuj kod]Poniżej lista pięciu sezonowych świąt (節句 sekku lub 五節句 go-sekku). Zostały oficjalnymi świętami podczas okresu Edo:
- 7 stycznia – 人日 (Jinjitsu) – Dzień Człowieka lub 七草の節句 (Nanakusa no Sekku) – Święto Siedmiu Ziół Zdrowia;
- 3 marca – 上巳 (Jōshi, Jōmi), 桃の節句 (Momo no Sekku) – Święto Brzoskwiń lub 雛祭り (Hina-matsuri), Dzień Dziewcząt, Festiwal Lalek;
- 5 maja – 端午 (Tango), 端午の節句 (Tango no Sekku), 菖蒲の節句 (Ayame no Sekku), Dzień Dziecka (Święto Chłopców);
- 7 lipca – 七夕 (Shichiseki, Tanabata) lub 星祭り (Hoshi-matsuri ) – Gwiezdny Festiwal, Festiwal Tkaczki, święto zakochanych;
- 9 września – 重陽 (Chōyō), 菊の節句 (Kiku no Sekku) – Festiwal Chryzantem[1].
Do Sekku nie zalicza się następujących świąt:
- 1 stycznia – Nowy Rok
- 15 sierpnia – Obon
- 31 grudnia – Ōmisoka
Rokuyō
[edytuj | edytuj kod]Rokuyō (六曜) lub rokki (六輝) to sześć „rodzajów” dni, pozwalających na przewidzenie, czy będzie się danego dnia miało szczęście czy nie[9]. Oznaczenia rokuyō wciąż są powszechnie spotykane w japońskich kalendarzach i często mają zastosowanie przy planowaniu ślubów i pogrzebów. Są to kolejno:
- 先勝 (senshō) – szczęście przed południem, pech po południu. Dobry dzień na rozpoczynanie (rano);
- 友引 (tomobiki) – powodzenie przez cały dzień, z wyjątkiem południa, znaki dosłownie przetłumaczone oznaczają „ciągnięcie przyjaciół”, niezbyt dobry dzień na wygraną w meczu sportowym, ale dobry dzień na ślub, w którym można przyciągnąć przyjaciół do miłości; należy unikać pogrzebów, gdyż znajomi mogą zostać pociągnięci na „drugą stronę”;
- 先負 (senbu) – pech przed południem, szczęście po południu;
- 仏滅 (butsumetsu) – dzień śmierci Buddy, najbardziej pechowy, należy unikać ślubów;
- 大安 (taian) – najszczęśliwszy dzień, dobry dzień na śluby;
- 赤口 (shakkō, shakku) – godzina konia (11:00-13:00) jest szczęśliwa, reszta dnia pechowa.
Dni rokuyō w łatwy sposób wylicza się z japońskiego kalendarza księżycowego. Księżycowy 1 stycznia zawsze jest senshō, po czym dni następują w wymienionym porządku do końca miesiąca. Zatem 2 stycznia to tomobiki, 3 stycznia to senbu itd. Księżycowy 1 lutego rozpoczyna tę sekwencję od tomobiki. Księżycowy 1 marca rozpoczyna się od senbu i tak postępuje się w każdym kolejnym miesiącu (1 lipca jest senshō, a 1 grudnia shakkō).
1 kwietnia
[edytuj | edytuj kod]Pierwszy dzień kwietnia oznacza początek roku finansowego i szkolnego.
Zobacz też
[edytuj | edytuj kod]Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b c d e f g h i j k l Kenkyusha's New Japanese-English Dictionary. Tokyo: Kenkyusha Limited, 1991, s. 162, 226, 321, 432, 619, 737, 892, 960, 1078, 1211, 1226, 1438, 1466. ISBN 4-7674-2015-6.
- ↑ Seiichi Makino: Kodansha's Basic English-Japanese Dictionary. Tokyo: Kodansha International, 2002, s. 101. ISBN 4-7700-2895-4.
- ↑ Calendar. japan-guide.com, 2019. [dostęp 2019-04-17]. (ang.).
- ↑ a b c d Calendar History 1. National Diet Library, Japan, 2016. [dostęp 2019-04-16]. (ang.).
- ↑ Jolanta Tubielewicz: Historia Japonii. Wrocław: Wydawnictwo Ossolińskich, 1984, s. 56. ISBN 83-04-01486-6.
- ↑ a b c d Calendar History 2. National Diet Library, Japan, 2016. [dostęp 2019-04-17]. (ang.).
- ↑ a b Yoko Matsuoka McClain (University of Oregon): Intermediate Japanese Reading Aids. Tokyo: The Hokuseido Press, 1973, s. 67.
- ↑ 和風月名 (nazwy miesięcy w stylu japońskim). 国立国会図書館 (National Diet Library), 2016. [dostęp 2019-04-22]. (jap.).
- ↑ a b c d e f 新明解国語辞典. Tokyo: Sanseido Co., Ltd., 2012, s. 583, 604, 639, 969, 1331, 1622. ISBN 978-4-385-13107-8.
- ↑ a b Public Holidays and Annual Events. japan-guide.com, 2019. [dostęp 2019-04-05]. (ang.).
- ↑ Japan’s 72 Microseasons. Nippon Communications Foundation, 2015. [dostęp 2019-04-13]. (ang.).
- ↑ Kazuo Yamada: New Crown Japanese-English Dictionary. Tokyo: Sanseido Co., Ltd., 1972, s. 101, 262, 832.