Lorenzo Da Ponte – Wikipedia, wolna encyklopedia
![]() | |
Data i miejsce urodzenia | 10 marca 1749 |
---|---|
Data i miejsce śmierci | 17 sierpnia 1838 |
Zawód, zajęcie | librecista operowy, pisarz |
Lorenzo Da Ponte (ur. 10 marca 1749 w Ceneda koło Wenecji jako Emmanuele Conegliano, zm. 17 sierpnia 1838 w Nowym Jorku) – autor librett dla wielu kompozytorów, jednak znany jest głównie jako autor librett do oper Mozarta, są to: Wesele Figara, Così fan tutte (KV 588) i Don Giovanni.
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]Lorenzo Da Ponte był Żydem z urodzenia, najstarszym synem wdowca Geronimo Conegliano, który w 1764 przeszedł na katolicyzm, aby móc się ponownie ożenić. Trzej jego synowie, w tym Lorenzo przyjęli wyznanie rzymskokatolickie. Emanuele, tak jak było w zwyczaju, przyjął imię Lorenzo Da Ponte od biskupa Cenedy (obecnie część miasta Vittorio Veneto), który go ochrzcił. Dzięki biskupowi wszyscy trzej bracia podjęli studia w seminarium w Cenedzie. Po śmierci biskupa w 1768, Lorenzo przeniósł się do seminarium w Portogruaro, gdzie w 1770 przyjął niższe posługi kościelne i został profesorem literatury. W 1773 został wyświęcony na księdza. W tym czasie zaczął tworzyć poezję w języku włoskim i w łacinie jak np. oda do wina Ditirambo sopra gli odori.
Wenecja
[edytuj | edytuj kod]W 1773 przeniósł się do Wenecji, gdzie pracował jako nauczyciel łaciny, włoskiego i francuskiego. Prowadził rozwiązłe życie. Będąc księdzem w kościele San Luca, miał kochankę i dwoje dzieci. W 1779 oskarżono go o życie w konkubinacie i wygnano na piętnaście lat z Wenecji.
Wiedeń
[edytuj | edytuj kod]Przeniósł się do Gorycji, która należała wtedy do Austrii i pracował jako pisarz. Jego przyjaciel Caterino Mazzolà zaproponował mu pracę w teatrze, gdzie da Ponte miał tłumaczyć libretta. Dał mu również list polecający skierowany do kompozytora Antonia Salieriego. Dzięki jego pomocy uzyskał posadę librecisty we włoskim teatrze w Wiedniu.
W Wiedniu został również nadwornym poetą cesarza Józefa II. Wraz ze śmiercią Józefa II w 1790, da Ponte stracił patrona. Ponieważ nie uzyskał wsparcia od nowego cesarza, Leopolda, a także nie mógł jeszcze powrócić do Wenecji, zdecydował się wyjechać wraz z Nancy Grahl (z którą ostatecznie miał czworo dzieci) do Londynu.
Londyn
[edytuj | edytuj kod]W 1803 został librecistą w King’s Theatre w Londynie, gdzie mieszkał do 1805. Z powodu długów i bankructwa musiał uciekać do Stanów Zjednoczonych.
Stany Zjednoczone
[edytuj | edytuj kod]Początkowo osiedlił się w Nowym Jorku, później w Sunbury w Pennsylwanii, gdzie przez krótki czas prowadził sklep z żywnością oraz udzielał prywatnych lekcji włoskiego. Wrócił do Nowego Jorku, by otworzyć księgarnię. Zaprzyjaźnił się wtedy z Clementem Clarkiem Moore’em i dzięki niemu uzyskał pozycję pierwszego profesora literatury włoskiej w Columbia College[1]. Był pierwszym wykładowcą będącym księdzem katolickim, i jednocześnie pierwszym Żydem z pochodzenia. W Nowym Jorku doprowadził do wystawienia w 1825 opery Don Giovanni. Promując trasę koncertową swojej siostrzenicy Giulii Da Ponte, wprowadził do USA muzykę Gioacchina Rossiniego.
W 1828, w wieku 79 lat, Lorenzo Da Ponte otrzymał obywatelstwo amerykańskie. W 1833, w wieku 84 lat, otworzył pierwszą operę w Stanach Zjednoczonych – New York Opera Company. Z powodu jednak wieku i braku umiejętności biznesowych da Ponte, opera utrzymała się tylko przez dwa sezony i została rozwiązana, a teatr sprzedano, by spłacić długi. Dała jednak podwaliny pod New York Academy of Music oraz New York Metropolitan Opera.
Lorenzo Da Ponte zmarł w 1838 w Nowym Jorku. Bardzo wystawna ceremonia pogrzebu odbyła się w najstarszej nowojorskiej Katedrze Św. Patryka przy Mulberry Street.
Pamiętniki
[edytuj | edytuj kod]Swoje życie opisał w Pamiętnikach[2].
Nawiązania
[edytuj | edytuj kod]- Do postaci Da Pontego nawiązuje film Carlosa Saury Ja, Don Giovanni.
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Program festiwalu Mozartiana 2012.
- ↑ Lorenzo da Ponte, Pamiętniki, przekład Jerzy Popiel, Kraków PWM 1977.
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- „Da Ponte, Lorenzo”, in The New Grove Dictionary of Music and Musicians, ed. Stanley Sadie, London: Macmillan, 1990 ISBN 0-333-23111-2.
- Cairns, David, Mozart and his Operas. London: Penguin, 2006. ISBN 978-0-7139-9491-9.
- Conway, David, Jewry in Music: Entry to the Profession from the Enlightenment to Richard Wagner. Cambridge: Cambridge University Press (2012). ISBN 978-1-107-01538-8.
- Da Ponte, Lorenzo, tr. E. Abbott, intr. Charles Rosen, ed. A. Livingstone Memoirs. New York: New York Review of Books, 2000. ISBN 978-0-940322-35-6.
- Einstein, Alfred, tr. A. Mendel and N. Broder, Mozart: His Character, His Work. Oxford: Oxford University Press (1962). ISBN 0-19-500732-8.
- Holden, Anthony, The Man Who Wrote Mozart: The Extraordinary Life of Lorenzo Da Ponte, London: Orion Publishing Company, 2007 ISBN 0-7538-2180-X.
- Richard Taruskin, Music in the Seventeenth and Eighteenth Centuries, Richard Taruskin, Oxford: Oxford University Press, 2010, ISBN 978-0-19-538482-6, OCLC 261177775 .
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Lorenzo Da Ponte – dzieła w bibliotece Polona
- ISNI: 0000000439590386, 0000000110254651
- VIAF: 41838569
- ULAN: 500373134
- LCCN: n80057191
- GND: 118678841
- NDL: 00437103
- LIBRIS: 31fhhd0m2t4c367
- BnF: 118983814
- SUDOC: 027271471
- SBN: CFIV068618
- NLA: 35032934
- NKC: jn19981000548
- BNE: XX1057358
- NTA: 339551143, 068434421
- BIBSYS: 90059611
- CiNii: DA02833324
- Open Library: OL83180A, OL4934467A
- PLWABN: 9810599491905606
- NUKAT: n96020887
- J9U: 987007260071605171
- PTBNP: 34997
- CANTIC: a10451869
- LNB: 000012956
- NSK: 000091981
- CONOR: 11804003
- BNC: 000294468
- ΕΒΕ: 144116
- BLBNB: 000604721
- KRNLK: KAC201520716
- LIH: LNB:V*371428;=BL
- RISM: people/20000133