Maksim Bahdanowicz – Wikipedia, wolna encyklopedia
![]() | |
Data i miejsce urodzenia | 9 lipca 1891 |
---|---|
Data i miejsce śmierci | 25 maja 1917 |
Zawód, zajęcie |
Maksim Bahdanowicz (biał. Максі́м Ада́мавіч Багдано́віч, pol. Maksym Bogdanowicz) (ur. 9 lipca 1891 w Mińsku, zm. 25 maja 1917 w Jałcie)[1] – białoruski poeta, prozaik, krytyk literacki, historyk, tłumacz literatury niemieckiej i francuskiej. Swe prace pisał po białorusku, rosyjsku i ukraińsku.
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/56/Bagdanovich_M_2.jpg/170px-Bagdanovich_M_2.jpg)
Maksim Bahdanowicz urodził się w rodzinie etnografa, Adama Bahdanowicza[2]. Po śmierci matki, w 1896 roku wraz z ojcem i rodzeństwem przeniósł się do Niżniego Nowogrodu, gdzie wychował się poza środowiskiem białoruskim. W latach 1902–1908 uczęszczał do rosyjskiego gimnazjum w Niżnim Nowogrodzie. W roku 1908 wraz z rodziną przeniósł się do Jarosławia, w którym ukończył liceum prawnicze. Pomimo iż uzyskał rosyjskie wykształcenie, poeta był świadom swego pochodzenia i interesował się wszystkim co białoruskie. Wedle świadectw ojca, Maksim Bahdanowicz zaczął pisać wiersze po białorusku w wieku 10 lat.
Jako 16-latek, w 1907 r. Bahdanowicz zadebiutował w białoruskim piśmie „Nasza Niwa” wydawanym w Wilnie[2], publikując utwór poetycki "Muzyka"[3]. W 1913 wydrukowany został jego zbiór poezji "Wianok"[2][1].
Rok po śmierci brata Wadima w 1909 r. poeta po raz pierwszy odwiedził Jałtę. Wyjazd ten związany był z chorobą Bahdanowicza – gruźlicą. Na rok przed śmiercią w 1916 roku poeta zamieszkał w Mińsku, gdzie podjął pracę w administracji publicznej (jako członek gubernialnej komisji żywnościowej). Tworzył nie tylko własne dzieła, tłumaczył na język białoruski m.in. Heinego, Schillera, Horacego i Verlaine’a.
Po raz drugi i zarazem ostatni, w marcu 1917 roku, Bahdanowicz wyjechał do Jałty, gdzie spędził swe ostatnie dni. 25 maja 1917 r. poeta zmarł w wieku 26 lat na gruźlicę, która wcześniej zabrała jego matkę i brata.
Twórczość
[edytuj | edytuj kod]Wprowadził do poezji białoruskiej sonet[4]. W twórczość Bahdanowicza pojawiają się motywy biblijne np. w powieści Apokryf oraz w Łabędziu – straceńcu (1916 r.). Sporą część swej poezji poeta poświęca motywowi folklorystycznemu. Do wierszy o folklorze zalicza się: Wodnika, Nad jeziorem, Rusałkę, Leszego, Jezioro, Króla węży oraz cykl Wiersze na modłę białoruską.
Bahdanowicz należy do grona poetów, dla których wolność i niepodległość są bardzo ważne. Poeta nie mógł pogodzić się z sytuacją, w jakiej znalazła się jego ojczyzna, co odzwierciedlają wiersze Kraju ojczysty! Wyklęty przez Boga... i Narodzie, Białoruski Narodzie!. Nieobcy Bahdanowiczowi był także motyw kobiety, na co dowodem są cykle poetyckie Madonny, oraz Miłość i mogiła. Z kolei wiersz Wieczór składa się na cykl wierszy poświęconych motywowi nocy, wieczoru i ciemności. Prawdopodobnie ze względu na swoją chorobę poeta często poruszał temat śmierci m.in. w wierszach: Beznadziejność, Tak wiele w naszym życiu jest dróg..., Dziadek itd.
W poezji Bahdanowicza przeplatają się ze sobą wątki romantyczne z modernistycznymi i realistycznymi, a wiersze obfitują różnorodnością tematyki. Poeta pisał także prozę, podejmował wątki historyczne, filozoficzne i etyczne. Zajmował się także pracami krytycznoliterackimi oraz podejmował się tłumaczeń z j. franc., niem., łaciny i greki.
Pokłosie
[edytuj | edytuj kod]W 1982 r. w Grodnie otwarte zostało muzeum Bahdanowicza[5], mieszczące się w domu, w którym mieszkał w latach 1892–1896[3]. Zaś rok 1991 został ogłoszony przez UNESCO rokiem Maksima Bahdanowicza.
Publikacje
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f5/Belarus-Minsk-Maksim_Bahdanovich_Museum-2.jpg/220px-Belarus-Minsk-Maksim_Bahdanovich_Museum-2.jpg)
- Музыка (Muzyka, 1907)
- Из песен белорусского мужика (1909)
- Дождь в поле и холод (1909)
- В деревне (1909-1912)
- Двинемся, братья, скорей! (1910)
- Слуцкие ткачихи (1912)
- Пан и мужик (1912)
- Вянок (Wianok, 1913)
- Пагоня (Pogoń, 1913) – jeden z nieoficjalnych patriotycznych hymnów Białorusi
- Межи (1914)
- Эмигрантская песня (1914)
- Страцім-лебедзь (1916)
- Karotkaja historyja biełaruskaj pismianności da XVI stalećcia
- Nowy period u historyji biełaruskaj literatury
Polskie przekłady
[edytuj | edytuj kod]- Maksim Bahdanowicz, Poezje wybrane, tł. Tadeusz Chróścielewski i in., oprac. Jan Huszcza, Wydawnictwo Łódzkie, Łódź 1973
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b Bahdanowicz Maksim, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2023-05-05] .
- ↑ a b c Bahdanowicz Maksim, [w:] Mały Słownik Pisarzy Narodów Europejskich ZSRR, Warszawa: Wiedza Powszechna, 1966, s. 25 .
- ↑ a b Jeden z klasyków białoruskiej literatury [online], Studio Wschód, 9 grudnia 2022 [dostęp 2023-05-05] .
- ↑ Bahdanowicz Maksim, [w:] Jolanta Skrunda i inni, Pisarze świata. Słownik encyklopedyczny, Wyd. 2 zm. i rozsz, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1999, s. 55, ISBN 83-01-12776-7, OCLC 749572747 [dostęp 2023-05-05] .
- ↑ Muzeum Maksima Bahdanowicza - Установа культуры Гродзенскi дзяржауны гiсторыка-археалагiчны музей | museum-grodno.by [online], 21 czerwca 2017 [dostęp 2023-05-05] (pol.).
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Dzieje literatury europejskiej, pod red. Władysława Floryna. PWN, Warszawa 1989.
- Huszcza J., Antologia literatury białoruskiej, Ossolineum, 1978.
- Nowa encyklopedia powszechna, PWN tom 1, Warszawa 1997.
- Poźniak T., Antologia literatury białoruskiej od XIX do początku XX wieku, Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław 1993.
- Roszkowski W., Kofman J. (red.), „Słownik biograficzny Europy Środkowo-Wschodniej XX wieku”, Warszawa 2005, ISBN 83-7399-084-4.
- Stubińska Z., Poezja Maksima Bahdanowicza w polskich przekładach, [w:] W kręgu kultury białoruskiej, WSP Olsztyn 1994.
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Maksim Bahdanowicz – wybór przekładów prac poety na język polski
- https://web.archive.org/web/20081121001723/http://litaratura.belarushosting.org/bagdanovich/index.php
- Максим Богданович (1891–1917) – zbiór przekładów wierszy na język ukraiński [online] [dostęp 2008-06-06] [zarchiwizowane z adresu 2009-03-05] (ukr.).
- Maksim Bahdanowicz – dzieła w bibliotece Polona