Marian Pilarski – Wikipedia, wolna encyklopedia
![]() Marian Pilarski jako żołnierz 83 Pułku Strzelców Poleskich | |
![]() | |
Data i miejsce urodzenia | 30 lipca 1899 |
---|---|
Data i miejsce śmierci | |
Przebieg służby | |
Siły zbrojne |
|
Jednostki | |
Stanowiska | komendant Obwodu Zamojskiego Zrzeszenia Wolność i Niezawisłość |
Główne wojny i bitwy | wojna polsko-ukraińska |
Odznaczenia | |
![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() |
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1d/Marian_Pilarski_MBP.jpg/300px-Marian_Pilarski_MBP.jpg)
Marian Pilarski, ps. „Grom”, „Jar”, „Olgierd”, „Bończa” „Major 134” (ur. 30 lipca 1899 w Pisarzowicach[1][2], zm. 4 marca 1952 w Lublinie[3]) – polski działacz podziemia niepodległościowego w czasie II wojny światowej oraz powojennego podziemia antykomunistycznego, komendant Obwodu Zamojskiego Zrzeszenia Wolność i Niezawisłość[2] i Inspektor II Inspektoratu Zamojskiego Armii Krajowej.
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]W kwietniu 1915 wstąpił do Legionów, służył w 3 pułku piechoty. Po odzyskaniu niepodległości walczył z Czechami na Śląsku Cieszyńskim. Od lutego 1919 do listopada 1921 roku w 30 pułku Strzelców Kaniowskich. Dwukrotnie ranny w 1919 roku i 1920 roku.
Brał udział w walkach o Lwów, a następnie w 1920 roku w wojnie polsko-bolszewickiej po której zakończeniu służył w 83 pułku Strzelców Poleskich w Kobryniu. Pełnił funkcje adiutanta dowódcy baonu Mariana Ścisłowskiego, szefa II baonu, szefa 4 kompanii strzelców, szefa 8 kompanii, szefa 5 kompanii, dowódcy plutonu i kancelisty pułkowego.
Awans na chorążego uzyskał w 1935.
Podczas polskiej wojny obronnej września 1939 walczył w bitwie pod Kockiem. W październiku 1939 roku po bitwie pod Kockiem dostał się do niewoli, skąd pod Małogoszczą zbiegł z transportu do Niemiec i rozpoczął na Zamojszczyźnie działalność konspiracyjną w strukturach SZP, ZWZ i AK. Od 1940 pod pseudonimem „Grom” działał w konspiracji na terenie Tyszowiec, od listopada 1943 do czerwca 1944 pełniąc funkcję komendanta placówki AK w Tyszowcach i dowódcy 21 kompanii tyszowieckiej Inspektoratu Zamojskiego AK. .
W 1944 r. oddział Mariana Pilarskiego ochraniał prawie 4 tys. polskich uciekinierów, którzy schronili się w Tyszowicach. Brał też czynny udział w walkach z atakującymi sotniami UPA[4].
Po wkroczeniu Armii Czerwonej do Polski Pilarski zaangażował się w działalność podziemia antykomunistycznego. Był jednym z organizatorów Zrzeszenia Wolność i Niezawisłość na Zamojszczyźnie. Od połowy 1945 działał jako oficer wywiadu Obwodu Zamojskiego WiN pod pseudonimem „Jar”, zaś od 1946 pełnił funkcję komendanta tegoż Obwodu[2], a następnie Inspektora Inspektoratu Zamojskiego WiN. Sztab mieścił się w klasztorze w Radecznicy i nosił kryptonim „Zamek”. Na jego rozkaz 8 maja 1946 roku zostało rozbite więzienie zamojskie. Akcją dowodził porucznik Roman Szczur „Urszula”. Zostało uwolnionych 301 więźniów[5]. Wskazuje się, że jesienią 1946 roku awansował do stopnia majora. Informacja ta nie została to jednak potwierdzona[6], bowiem jeszcze w czerwcu 1945 r. Marian Pilarski miał stopień chorążego. Nadto brak jakichkolwiek rozkazów o jego mianowaniu do stopnia. Zimą tegoż roku major Hieronim Dekutowski „Zapora” przekazał Marianowi Pilarskiemu oddział dowodzony przez Tadeusza Skraińskiego „Jadzinka”. W 1947 roku na wyraźny rozkaz swoich przełożonych ujawnił się w Zamościu. Zaraz wrócił do klasztoru w Radecznicy celem ukrycia archiwum AK-WiN. Nie zaprzestał jednak działalności konspiracyjnej. Rozpoczął tworzyć nowe struktury konspiracyjne. Wiosną 1948 roku w klasztorze w Radecznicy odbyła się uroczysta przysięga konspiratorów i tym samym został utworzony II Inspektorat Zamojski Armii Krajowej. Na jego czele stanął major Marian Pilarski „Jar”.
12 kwietnia 1950 został aresztowany i osadzony w więzieniu zamojskim, a następnie na zamku lubelskim. W 1951 roku Pilarski został skazany przez mjr. LWP Mieczysława Widaja na podst. art.86 §2 KKWP i art.1 §3 Dekr. z 13.06.36 r. w Wojskowym Sądzie Rej. w Lublinie nr akt Sr.406/51[7] na karę śmierci. 4 marca 1952 został zamordowany w podziemiach Zamku Lubelskiego przez komunistów, a zwłoki pogrzebano anonimowo. W styczniu 2017 szczątki Mariana Pilarskiego i Stanisława Biziora ps. „Eam” zostały odnalezione na cmentarzu przy ul. Unickiej w Lublinie. Znajdowały się one pod grobem zbudowanym w latach 80. Informację o identyfikacji szczątków podano do wiadomości w marcu 2017[3].
14 października 2017 w Radecznicy odbył się uroczysty pogrzeb[8].
Pośmiertnie awansowany do stopnia pułkownika WP. W 2007 r. Prezydent RP Lech Kaczyński odznaczył pośmiertnie Mariana Pilarskiego Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski za wybitne zasługi dla niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej.
Ordery i odznaczenia
[edytuj | edytuj kod]- Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (pośmiertnie, 2007)[3]
- Krzyż Walecznych[9]
- Krzyż Zasługi[9]
- Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921[9]
- Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości[9]
- Odznaka za Rany i Kontuzje (dwukrotnie)[9]
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Zofia Leszczyńska, Ginę za to co najgłębiej człowiek ukochać może: członkowie organizacji niepodległościowych na Lubelszczyźnie skazani na karę śmierci przez sądy wojskowe (1944–1955), Oficyna Wydawnicza „Czas,”, 2003, s. 199.
- ↑ a b c Bohaterowie wrócą do domu. kronikatygodnia.pl. [dostęp 2017-03-24]. (pol.).
- ↑ a b c Marian Pilarski. Instytut Pamięci Narodowej. [dostęp 2019-03-02]. (pol.).
- ↑ Sławomir Poleszak , Marian Franciszek Pilarski „Grom”, „Bończa”, „Jar”, „Olgierd” .
- ↑ Poleszak 2020 ↓, s. 142.
- ↑ Bart, II Inspektorat Zamojski AK oraz podziemie antykomunistyczne: Dokumenty dot. Mariana Pilarskiego [online], II Inspektorat Zamojski AK oraz podziemie antykomunistyczne, 29 września 2018 [dostęp 2021-09-19] .
- ↑ Dane na podst. Krzysztof Szwagrzyk, Zbrodnie w Majestacie Prawa, ABC 2000 r, Lista skazanych wg NSW.
- ↑ To był wyjątkowy pogrzeb. Szczątki Mariana Pilarskiego i Stanisława Biziora wróciły w rodzinne strony (zdjęcia), „Lublin112.pl Wiadomości z Lublina i regionu. Lublin, Lubelskie, Lubelszczyzna”, 14 października 2017 [dostęp 2017-10-15] (pol.).
- ↑ a b c d e Na podstawie fotografii [1].
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Sławomir Poleszak (red.), Atlas polskiego podziemia niepodległościowego = The atlas of the independence underground in Poland : 1944-1956, Warszawa Lublin: Instytut Pamięci Narodowej, 2020, ISBN 978-83-8229-085-1, OCLC 1257887849 .