Prace i dni – Wikipedia, wolna encyklopedia
Prace i dni (gr. Ἔργα καὶ Ἡμέραι, Érga káj heméraj) – epos dydaktyczny zawierający zbiór rad o charakterze agrotechnicznym i filozoficznym napisany przez greckiego epika Hezjoda.
Gatunek
[edytuj | edytuj kod]Prace i dni należą do tzw. pisarstwa „pouczeń”. Jest to pierwszy tego gatunku utwór grecki, pojawiał się on za to wcześniej w literaturze Bliskiego Wschodu i Egiptu. Autorzy takich dzieł zwracali się zwykle do bliskich sobie, najczęściej młodszych osób, udzielając im serii negatywnych i pozytywnych rad dotyczących prowadzenia życia i uprawiania zawodu. Rady te – przyjmujące formę zwięzłych sentencji – dotyczyły nie tylko pracy, miały one na celu formowanie człowieka na podstawie starych doświadczeń i dawnej tradycji (działały tu starszeństwo oraz związane z nim mądrość i wiedza).
Geneza
[edytuj | edytuj kod]Impulsem do powstania utworu był niesprawiedliwie rozwiązany przez arystokratycznych sędziów („darów zjadaczy”) spór poety z jego bratem Persesem o podział ziemi.
Tytuł
[edytuj | edytuj kod]Tytuł utworu odnosi się jedynie do drugiej jego części, pierwsza bliższa jest Narodzinom bogów Hezjoda. Elementem jednoczącym te fragmenty jest wspólny adresat – brat autora Perses.
Streszczenie
[edytuj | edytuj kod]- Inwokacja do Muz, pochwała Dzeusa.
- Wspomnienie o dwoistości Waśni – jedna z nich jest zła, podsyca walki, druga skłania do pracy poprzez pojawienie się uczucia zazdrości.
- Zwrot do Persesa, uczynienie go odbiorcą rad i wypomnienie tego, jak przekupił sędziów.
- Przywołanie opowieści o Prometeju, Epimeteju i Pandorze.
- Opowieść o wiekach (pokoleniach):
- złoty – brak kłopotów i trosk, ucztowanie, urodzajna ziemia,
- srebrny – długie dzieciństwo, krótki wiek dojrzały, niepokorność wobec bogów i nieskładanie ofiar,
- brązowy – wojny, ludzie byli silni i ogromni, w końcu pozabijali się nawzajem,
- ród mężów herosów – półbogowie, ród Edypa, wojna trojańska,
- żelazny – najgorszy, w nim żyje autor; wysiłek, troska, udręka, brak czci dla rodziców, wojny, łamanie przysiąg, zaniknięcie wstydu, brak sumienia.
- Bajka o sokole skierowana do władców:
- Bajkę teraz opowiem władcom, niech ją przemyślą,
- jak to sokół przemawiał do barwnopiórego słowika,
- niosąc wysoko go w chmurach, mocno ścisnąwszy szponami.
- Ten zaś jęczał żałośnie przebity krzywymi szponami,
- sokół zaś taką do niego wygłosił hardą przemowę:
- „Nieszczęśniku, cóż jęczysz? Silniejszy od ciebie cię trzyma.
- Pójdziesz, gdzie cię powiodę, i chociaż jesteś śpiewakiem,
- zrobię z ciebie posiłek, gdy zechcę, albo i puszczę.
- Bezrozumny, kto pragnie się przeciwstawiać silniejszym –
- nie odniesie zwycięstwa, do hańby cierpienia dołączy”.
- Zestaw rad dla Persesa[1].
Rok gospodarki[2]
[edytuj | edytuj kod]Miesiące | Niebo | Pogoda | Przyroda | Prace na lądzie i morzu |
---|---|---|---|---|
maj | wschód Plejad (ok. 10 V) | słońce ostro grzeje | ślimaki wpełzają na drzewa, rosną liście figowca | rozpoczęcie żniw, rozpoczęcie żeglugi wiosennej, dość niebezpiecznej |
czerwiec/lipiec | wschód Syriusza (ok. 10 VI), wschód Oriona (początek lipca) | ożywczo powiewa Zefir | zakwita oset, pojawiają się piewiki na kwiatach | czas odpoczynku, obfitego posiłku, picia wina, młócka, gromadzenie i obliczanie zapasów, najmowanie służby, zwózka siana |
sierpień/wrzesień | 50 dni po przesileniu letnim, Syriusz świeci na dziennym niebie i przez większą część nocy, górowania Oriona przed wschodem słońca; Arktur pojawia się po zachodzie słońca | świeża bryza | las nie atakowany przez robactwo, opadają liście | najlepsza pora dla żeglugi, wyrąb drzew, sporządzenie narzędzi i maszyn rolniczych, winobranie, suszenie gron, nastawianie wina na fermentację |
październik/listopad | przed wschodem słońca zachodzą Plejady, Hyady i Orion | nadchodzi zima, pora deszczów, zrywają się wiatry | odlot żurawi | orka i siew, wyciąganie statków na ląd, usunięcie zatyczek dla swobodnego odpływu deszczówki, zabezpieczenie takielunku i osprzętu |
grudzień | przesilenie zimowe | późny siew (zwiastuje marny - „niski” plon) | ||
Lenajon (styczeń/luty) | długie noce, okres ten kończy równonoc wiosenna | silne podmuchy Boreasza, mrozy, ranki są mgliste, wieczory deszczowe i wietrzne | ||
marzec | wschód Arktura o zmroku | pojawiają się jaskółki | przycinanie winorośli | |
kwiecień | Plejady niewidoczne | pod koniec okresu ostrzenie sierpów |
Dni pomyślne i niepomyślne[3]
[edytuj | edytuj kod]Lp. | Rodzaj dnia | Charakterystyka | Prace | |
---|---|---|---|---|
1 | pomyślny | święty | ||
2 | ||||
3 | ||||
4 | pomyślny | święty | + + + + | należy unikać zmartwień – dzień składania ofiar wprowadzenie do domu małżonki rozpoczęcie budowy okrętu otwieranie beczek |
5 | niepomyślny | nieszczęśliwy (Erynie towarzyszyły Przysiędze) | ||
6 | pomyślny niepomyślny | + + + + - | kastrowanie kóz i owiec ogradzanie koszarów pasterskich narodziny chłopca szyderstwa, kłamstwa, pochlebstwa narodziny dziewczynki | |
7 | pomyślny | święty (urodziny Apollona) | ||
8 | pomyślny | roboczy, najlepszy | + | kastrowanie bydła i świń |
9 | pomyślny | roboczy, święty, najlepszy | + + + | uwalnia od trosk uprawa roli narodziny potomstwa obu płci |
10 | pomyślny | + | narodziny chłopca | |
11 | pomyślny | roboczy, wyśmienity | + + + | strzyża owiec żniwa kastrowanie mułów |
12 | pomyślny | roboczy, wyśmienity, lepszy od jedenastego | + + + + | strzyża owiec żniwa praca na krosnach (pająk snuje nić) trzebienie mułów |
13 | pomyślny niepomyślny | + - | sadzenie rozpoczęcie siewu | |
14 | pomyślny | najświętszy | + + | narodzenie dziewczynki oswajanie zwierząt domowych |
15 | niepomyślny | nieszczęśliwy (Erynie towarzyszyły Przysiędze) | ||
16 | pomyślny niepomyślny | + + - | narodziny chłopca sadzenie narodziny dziewczynki, zamążpójście | |
17 | pomyślny | + + | młócka wyrąb drewna | |
18 | ||||
19 | pomyślny | wieczorem korzystny | ||
20 | pomyślny | o świcie najlepszy, wieczorem gorszy | + | narodziny człowieka mądrego |
21 | ||||
22 | ||||
23 | ||||
24 | pomyślny | najlepszy po dwudziestym (o świcie, wieczorem gorszy) | + | należy unikać zmartwień – dzień składania ofiar |
25 | niepomyślny | nieszczęśliwy (Erynie towarzyszyły Przysiędze) | ||
26 | ||||
27 | ||||
28 | ||||
29 | pomyślny | świetny, choć niewielu ludzi o tym wie | + + + | otwieranie beczek zakładanie jarzma spuszczanie statku na morze |
30 | pomyślny | + + | ocena pracy rozdział żywności |
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Niektóre z nich:
– skarbem najlepszym dla ludzi jest powściągliwy język,
– nie bądź zbytnio gościnny, ale i niegościnny,
– bogactw grabić nie trzeba, lepiej je dostać od bogów,
– niech ci kręcąca tyłkiem umysłu też nie zamąci (…) kto kobiecie zaufał, zaufał niezłym złodziejom,
– nie szczyj nigdy stojąc i obrócony ku słońcu. - ↑ Tabela została sporządzona przez Jerzego Łanowskiego na podstawie tekstu utworu.
- ↑ Jw.
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Jerzy Łanowski (oprac.): Narodziny bogów (Theogonia) ; Prace i dni ; Tarcza. Warszawa: Prószyński i S-ka, 1999.