Pszonak drobnokwiatowy – Wikipedia, wolna encyklopedia
![]() Morfologia | |
Systematyka[1][2] | |
Domena | |
---|---|
Królestwo | |
Podkrólestwo | |
Nadgromada | |
Gromada | |
Podgromada | |
Nadklasa | |
Klasa | |
Nadrząd | |
Rząd | |
Rodzina | |
Rodzaj | |
Gatunek | pszonak drobnokwiatowy |
Nazwa systematyczna | |
Erysimum cheiranthoides L. Sp. pl. 2:661. 1753 |
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/80/Erysimum_cheiranthoides3.jpg/220px-Erysimum_cheiranthoides3.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4b/ErysimumCheiranthoides.jpg/220px-ErysimumCheiranthoides.jpg)
Pszonak drobnokwiatowy (Erysimum cheiranthoides L.) – gatunek rośliny należący do rodziny kapustowatych.
Rodzimy obszar jego występowania obejmował Europę (oprócz basenu Morza Śródziemnego) oraz dużą część Azji. Jako gatunek zawleczony rozprzestrzenił się w niektórych rejonach Ameryki Północnej i nadal się rozprzestrzenia[3]. Obecnie jest już pospolity w całej Ameryce Północnej, Europie i Azji, występuje także w Ameryce Środkowej, na Ziemi Ognistej w Ameryce Południowej, Nowej Zelandii i Sudanie w Afryce[4]. W Polsce jest pospolity na niżu i pogórzu, w górach dochodzi do wysokości upraw[5].
We florze Polski był uważany za gatunek rodzimy, apofit. Obecnie jednak nie wyklucza się, że może być archeofitem[5].
Morfologia
[edytuj | edytuj kod]- Łodyga
- Wzniesiona, nie rozgałęziająca się, o wysokości do 60 cm. Posiada podłużne listewki, jest fioletowo nabiegła u podstawy i szorstka, owłosiona dwoma rodzajami włosków: dwuramiennymi i gwiazdkowatymi[5].
- Liście
- Lancetowate, całobrzegie lub nieregularnie ząbkowane. Górne bezogonkowe i węższe od dolnych, dolne ogonkowe. Wszystkie szorstkie, porośnięte dwoma rodzajami włosków (podobnie jak łodyga). Liście mają wyraźny nerw środkowy, pozostałe nerwy są praktycznie niewidoczne[5].
- Kwiaty
- Żółte, zebrane w baldachogrono. Kwiaty drobne, wyrastające na szypułkach o długości około dwukrotnie większej od kielicha. Kielich 4-działkowy. Korona z 4 długimi, klinowatymi płatkami o długości do 3 mm[5].
- Owoce
- Wyrastające na krótkich i grubych szypułkach długie, równowąskie i nieco spłaszczone łuszczyny o długości do 2,5 cm z dzióbkiem o długości do 1 mm[5]. Łuszczyna jest naga, lub bardzo delikatnie owłosiona[6]. Nasiona rdzawobrunatne o zróżnicowanym kształcie, czasami z błoniastym skrzydełkiem[5]. Zawierają około 40% tłuszczów[7].
Biologia i ekologia
[edytuj | edytuj kod]- Rozwój
- Roślina jednoroczna lub dwuletnia. Kwitnie od maja do września. Jest samopylna, lub zapylana przez błonkówki. Słupki i pręciki dojrzewają równocześnie[6].
- Siedlisko
- Siedliska ruderalne i segetalne: pola, wysypiska, nieużytki, drogi, nasypy kolejowe, rumowiska, przydroża. Gleby nieco wilgotne, luźne, ubogie w wapń[8]. Na polach uprawnych jest chwastem, głównie roślin okopowych i zbóż[7]. W klasyfikacji zbiorowisk roślinnych gatunek charakterystyczny dla Ass. Erysimo-Melilotetum[9].
- Roślina trująca
- Zjedzona w większych ilościach może u domowych zwierząt (głównie koni i krów) wywołać zaburzenia w pracy układu pokarmowego[8].
- Genetyka
- Liczba chromosomów 2n = 16[10].
- Korelacje międzygatunkowe
- Pasożytuje na nim grzyb Erysiphe cruciferarum wywołujący mączniaka prawdziwego[11].
Zastosowanie
[edytuj | edytuj kod]Roślina lecznicza: ziele Herba Erysimi i nasiona Semen Erysimi zawierają nasercowe glikozydy: eryzyminę i eryzymozyd, witaminę C oraz sole mineralne. Stosowane były jako środek nasercowy i moczopędny. Obecnie w Polsce wyszły z użycia, w tym celu w farmakologii zazwyczaj wykorzystywany jest pszonak Perowskiego[12].
Zwalczanie
[edytuj | edytuj kod]Zwalczanie pszonaka drobnokwiatowego w uprawach polega głównie na stosowaniu prawidłowego płodozmianu, właściwych zabiegach agrotechnicznych, wysiewaniu materiału siewnego oczyszczonego z nasion chwastów oraz bronowaniu pożniwnych podorywek. Chemicznie zwalcza się go rzadko – dopiero wtedy, gdy rozwija się licznie mimo zastosowanych metod profilaktyki i uprawy gleby. Zazwyczaj stosuje się w tym celu herbicydy zawierające glifosat. Opryskiwań dokonuje się przed założeniem plantacji lub w uprawkach pożniwnych[12].
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Michael A. Ruggiero i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
- ↑ Peter F. Stevens , Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2010-05-13] (ang.).
- ↑ Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2010-11-11].
- ↑ Discover Life Maps. [dostęp 2018-01-19].
- ↑ a b c d e f g Barbara Sudnik-Wójcikowska: Rośliny synantropijne. Warszawa: Multico, 2011. ISBN 978-83-7073-514-2. OCLC 948856513.
- ↑ a b Olga Seidl, Józef Rostafiński: Przewodnik do oznaczania roślin. Warszawa: PWRiL, 1973.
- ↑ a b Notatnik rolnika. Pszonak drobnokwiatowy. [dostęp 2018-01-19]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-01-19)].
- ↑ a b Jakub Mowszowicz: Flora jesienna. Przewodnik do oznaczania dziko rosnących jesiennych pospolitych roślin zielnych. Warszawa: WSiP, 1986. ISBN 83-02-00607-6.
- ↑ Władysław Matuszkiewicz: Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14439-4.
- ↑ Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14342-8.
- ↑ Malcolm Storey: Erysimum cheiranthoides L. (Treacle Mustard, Treacle-mustard). [w:] BioInfo (UK) [on-line]. [dostęp 2018-02-28].
- ↑ a b Pszonak drobnokwiatowy – niezbyt urodziwy chwast preferujący ugory i zaniedbane pola. [dostęp 2018-01-19].
- BioLib: 39030
- EoL: 585020
- EUNIS: 164097
- Flora of China: 200009522
- Flora of North America: 200009522
- FloraWeb: 2221
- GBIF: 3048266
- identyfikator iNaturalist: 77068
- IPNI: 307231-2
- ITIS: 22933
- NCBI: 330168
- identyfikator Plant List (Royal Botanic Gardens, Kew): kew-2799902
- Plants of the World: urn:lsid:ipni.org:names:307231-2
- Tela Botanica: 25428
- identyfikator Tropicos: 4100168
- USDA PLANTS: ERCH9
- CoL: 3BBH6