Radomir Putnik – Wikipedia, wolna encyklopedia
![]() | |
Data i miejsce urodzenia | |
---|---|
Data i miejsce śmierci | |
Przebieg służby | |
Lata służby | 1863–1917 |
Siły zbrojne | |
Stanowiska | Szef Sztabu Głównego armii serbskiej |
Główne wojny i bitwy | wojna serbsko-turecka, |
![]() | |
Odznaczenia | |
![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() |
Radomir Putnik, cyr. Радомир Путник (ur. 24 stycznia 1847 w Kragujevacu, zm. 17 maja 1917 w Nicei) – serbski vojvoda (marszałek), wieloletni Szef Sztabu Generalnego, dowódca wojsk serbskich podczas wojen bałkańskich, naczelny dowódca wojsk serbskich w czasie I wojny światowej. W 1914 zwyciężył armię austro-węgierską w bitwie nad Kolubarą.
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]Młodość
[edytuj | edytuj kod]Urodził się jako syn Dimitriego Putnika, nauczyciela w Kragujevacu. Uczęszczał do szkoły artylerii w Belgradzie, którą ukończył w 1863 roku. W późniejszych latach był założycielem Akademii Wojennej w Serbii. W 1879 ożenił się z Ljubicą Bojović, córką kapitana, z którą miał 7 dzieci (3 córki i 4 synów)[1].
Putnik słynął z tego, że był bardzo ascetycznym i introwertycznym mężczyzną, lecz bardzo profesjonalnie i skrupulatnie podchodzącym do swoich obowiązków. Bardzo dużo palił, co w przyszłości miało odbić się na jego stanie zdrowia.
W latach 1876–1878 uczestnik wojny serbsko-tureckiej, której efektem było odzyskanie niepodległości przez Serbię. Od 1886 do 1895 profesor w Akademii Wojennej[2]. Od 1889 Szef Sztabu armii serbskiej, jednakże konflikt z królem Milanem I Obrenowiciem i jego następcą Aleksandrem zmusił go do ustąpienia i zatrzymał jego karierę[2]. W 1903 pucz wojskowy obalił dynastię Obrenowiciów, wynosząc na tron dynastię Karadziordziewiciów. Po wojskowym zamachu stanu przeciwko królowi Aleksandrowi I, zamordowanemu przez organizację Czarna Ręka, Putnik został zrehabilitowany i przywrócony do służby na stanowisko szefa sztabu. W 1903 został awansowany do stopnia generała. Był twórcą reorganizacji armii serbskiej i zwolennikiem promocji młodych, zdolnych oficerów[3].
Trzykrotnie (w latach 1904–1905, 1906–1908 i w 1912) był ministrem wojny[4].
Wojny bałkańskie
[edytuj | edytuj kod]W 1912 po wybuchu I wojny bałkańskiej stał na czele zwycięskich starć armii serbskiej w walkach z Turkami. 24 października 1912 rozgromił armię turecką Zeki Paszy w bitwie pod Kumanowem[5]. W wyniku zasług wojennych po tej bitwie otrzymał awans na najwyższy w armii serbskiej stopień vojvody (marszałka) Serbii. Putnik był pierwszym oficerem w historii, który otrzymał ten stopień[5]. Podczas II wojny bałkańskiej 30 czerwca 1913 wojska serbsko-czarnogórskie (190 tysięcy żołnierzy) pod jego dowództwem pokonały w bitwie nad rzeką Bregalnicą w Macedonii 130 tysięczną armię bułgarską[6].
I wojna światowa
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0c/General_Putnik.jpg/220px-General_Putnik.jpg)
Po wybuchu I wojny światowej mianowany przez króla Piotra I głównodowodzącym wojsk serbskich. Mimo kłopotów ze zdrowiem stanowisko przyjął. Podczas walk obronnych autor wielkich militarnych zwycięstw nad armią austro-węgierską (wykonawcami byli przeważnie młodsi oficerowie, Putnik z uwagi na zły stan zdrowia większość czasu spędzał w sztabie planując operacje bojowe). Po wojnach bałkańskich wojsko serbskie było zaprawione w bojach i dobrze znało się na rzemiośle wojennym w trudnym górzystym terenie. Sprawiło to, że ofensywa Austro-Węgier na Serbię w 1914 roku nie zakończyła się sukcesem. W sierpniu 1914 armia serbska pokonała wojska austro-węgierskie w bitwie na górze Cer[7]. Putnik był autorem spektakularnego zwycięstwa nad armią austro-węgierską nad rzeką Kolubarą (grudzień 1914), która zakończyła się odbiciem zajętego przez Austriaków Belgradu i wkroczeniem wojsk serbskich na terytorium Austro-Węgier[8]. Pokonanie 450 tysięcznej armii generała Oskara Potiorka było wybitnym dziełem sztuki wojennej. Po tym zwycięstwie nastąpiła stabilizacja frontu na linii rzek Dunaj, Sawa i Drina do jesieni 1915 roku[9].
Na jesieni 1915 roku wojska niemieckie, austro-węgierskie i bułgarskie dowodzone przez marszałka Augusta von Mackensena, z trzech stron rozpoczęły ofensywę przeciwko Serbii siłami ok. 300 tysięcy żołnierzy[10]. Otoczone wojska serbskie nie miały szans na zwycięstwo i po przegranych bitwach nad Moravą, na Ovczym Polu i decydującej na Kosowym Polu na przełomie listopada i grudnia 1915 roku Putnik rozkazał wycofanie sił przez Czarnogórę w stronę Albanii z nadzieją na udaną ewakuację na Wyspy Jońskie[11]. Z powodu braków zaopatrzenia, zimowa przeprawa sił serbskich przez wrogo nastawiony kraj została okupiona ogromnymi stratami. Szacuje się, że z powodu zimna, głodu i ataków nieprzyjaciela zginęło ok. 100 tysięcy żołnierzy serbskich. Do wybrzeża Adriatyku udało się dotrzeć ok. 125 tysięcy żołnierzy. Zostali oni przetransportowani przez francuską flotę na wyspę Korfu w celu przegrupowania[12].
W 1916 roku złożył dowództwo i przeszedł w stan spoczynku[11]. Ciężko schorowany (z uwagi na słabość do tytoniu cierpiał na rozedmę płuc) wyjechał do Francji na leczenie. W sojuszniczym kraju witany był z honorami, a rząd francuski podarował mu willę. 17 maja 1917 zmarł we francuskiej Nicei[13]. Jest uznawany za jednego z najwybitniejszych serbskich wojskowych.
Odznaczenia
[edytuj | edytuj kod]Serbskie odznaczenia wojskowe | |
![]() | Order Gwiazdy Jerzego Czarnego, Krzyż Wielki |
![]() | Order Gwiazdy Jerzego Czarnego, Wielki Oficer |
![]() | Order Gwiazdy Jerzego Czarnego z Mieczami, Wielki Oficer |
![]() | Order Gwiazdy Jerzego Czarnego z Mieczami, Komandor |
![]() | Order Gwiazdy Jerzego Czarnego z Mieczami, Oficer |
![]() | Order Orła Białego, Komandor |
![]() | Order Orła Białego, Oficer |
![]() | Order Orła Białego, Kawaler |
![]() | Order św. Sawy, Krzyż Wielki |
![]() | Order Krzyża Takowy, Komandor |
![]() | Order Krzyża Takowy, Oficer |
![]() | Order Takowa z Mieczami, Kawaler |
Odznaczenia obce i międzynarodowe | |
![]() | Order Korony Żelaznej, III klasy (Austro-Węgry) |
![]() | Order Zasługi Wojskowej, Wielki Krzyż (Bułgaria) |
![]() | Legia Honorowa, Wielki Oficer |
![]() | Order Korony, Wielki Oficer (Rumunia) |
![]() | Order św. Stanisława, I klasy (Imperium Rosyjskie) |
![]() | Order św. Stanisława z Mieczami, III klasy (Imperium Rosyjskie) |
![]() | Order Świętego Jerzego, IV klasy (Imperium Rosyjskie) |
![]() | Order św. Michała i św. Jerzego, Krzyż Komandorski (Wielka Brytania) |
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Ранковић 1926 ↓, s. 41.
- ↑ a b Скоко 1985 ↓, s. 180–194.
- ↑ Скоко 1985 ↓, s. 195–212.
- ↑ Велимир Ј. Иветић , Политичка улога министара војних Краљевине Србије од 1903. до 1914. године, Београд: Факултет политичких наука Универзитета у Београду, 2013 (serb.).
- ↑ a b Скоко 1985 ↓, s. 269–286.
- ↑ Скоко 1985 ↓, s. 347–368.
- ↑ Скоко 1985 ↓, s. 70–83.
- ↑ Скоко 1985 ↓, s. 149–179.
- ↑ Скоко 1985 ↓, s. 204–212.
- ↑ Скоко 1985 ↓, s. 263–266.
- ↑ a b Скоко 1985 ↓, s. 278–286.
- ↑ Gordon-Smith. The Retreat of the Serbian Army. „A Monthly Magazine of the New York Times”. Vol. XI, s. 1, 1920. (ang.).
- ↑ Скоко 1985 ↓, s. 290–297.
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Живан Ј. Ранковић: Војвода Радомир Путник: Његов живот и рад. Сарајево: Државна штампарија, 1926. (serb.).
- Саво Скоко: Војвода Радомир Путник. T. том 1. Београд: Београдски издавачко-графички завод, 1985. ISBN 978-86-13-00453-0. (serb.).