Szapsel Rotholc – Wikipedia, wolna encyklopedia
![]() Szapsel Rotholc (1934) | |||||||||||||||||||
Pseudonim | Szapsio[1] | ||||||||||||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Data i miejsce urodzenia | 7 lutego 1913 | ||||||||||||||||||
Data i miejsce śmierci | 29 lutego 1996 | ||||||||||||||||||
Kategoria wagowa | musza | ||||||||||||||||||
Klub | |||||||||||||||||||
Dorobek medalowy | |||||||||||||||||||
|
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/82/Rotholc_Paerne_1938.jpg/220px-Rotholc_Paerne_1938.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/56/Czes%C5%82aw_Banasiak_Feliks_Stamm_Czes%C5%82aw_Cyraniak_Mieczys%C5%82aw_Forla%C5%84ski_Walery_Karpi%C5%84ski_Ryszard_Krenz_Henryk_Chmielewski_Szapsel_Rotholc_Oktawian_Misiurewicz_1934.jpg/220px-thumbnail.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/64/Finali%C5%9Bci_XI_indywidualnych_mistrzostw_Polski_w_boksie_m%C4%99%C5%BCczyzn_w_Poznaniu_w_1934_roku.jpg/220px-Finali%C5%9Bci_XI_indywidualnych_mistrzostw_Polski_w_boksie_m%C4%99%C5%BCczyzn_w_Poznaniu_w_1934_roku.jpg)
Szapsel Rotholc[2], także Szapsa Rotholc[3] (ur. 7 lutego 1913[4] w Warszawie, zm. 29 lutego 1996 w Montrealu[5][4]) – polski bokser pochodzenia żydowskiego, brązowy medalista mistrzostw Europy.
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]Młodość i kariera bokserska
[edytuj | edytuj kod]Był synem Lejba i Liby[6]. Pochodził z biednej rodziny[7]. Po ukończeniu szkoły podstawowej zdobył zawód zecera-drukarza[2]. Pracował w drukarni Wileńskiego przy ulicy Granicznej 12[7].
Zaczął trenować boks w wieku 17 lat i szybko zaczął odnosić sukcesy[7]. Przez całą swoją dziesięcioletnią karierę był zawodnikiem warszawskiej Gwiazdy − najlepszym bokserem i zarazem najlepszym sportowcem tego klubu[3].
W latach 30. należał do najlepszych bokserów wagi muszej w Polsce[8][7]. Był kilkukrotnym mistrzem Warszawy w tej kategorii wagowej[3] oraz mistrzem Polski w 1933 roku (jako pierwszy żydowski pięściarz)[6] i wicemistrzem w 1934 roku[7]. Z powodzeniem wystartował na Mistrzostwach Europy w Boksie w Budapeszcie w 1934 roku, zdobywając brązowy medal[9][10].
W latach 1934–1939 16 razy wystąpił w reprezentacji Polski, odnosząc 14 zwycięstw, raz remisując i raz przegrywając przez dyskwalifikację[7]. Na 135 stoczonych oficjalnie walk wygrał ponad 120[6]. Kilka dni po Nocy kryształowej (13 listopada 1938 roku) odniósł zwycięstwo w meczu Polska-Niemcy (przegranym przez Polskę 4:12)[11] w Hali Stulecia we Wrocławiu nad Nikolausem Obermauerem, późniejszym wicemistrzem Europy[12]. Ta wydarzenie zyskało duży rozgłos w społeczności żydowskiej w Polsce[11]. Zbiegiem okoliczności (kontuzja dłoni)[4] nie wystąpił na ringu na Letnich Igrzyskach Olimpijskich w Berlinie w 1936 roku (już w Berlinie podjęto decyzję o wystawieniu za niego Edmunda Sobkowiaka)[3]. Za złamanie bojkotu Igrzysk został usunięty z żydowskiego Związku Drukarzy[13] i zaczął zarabiać na życie jako szofer-mechanik[6].
Bardzo szybki, waleczny i nieustępliwy „Szapsio” cieszył się ogromną popularnością wśród warszawskich kibiców boksu[6]. W latach 1934 i 1935 zajmował odpowiednio 10. i 6. miejsce w Plebiscycie „Przeglądu Sportowego” na najlepszego sportowca w Polsce[11]. W 1936 roku zajął 3. miejsce w plebiscycie tej gazety na najlepszego polskiego boksera[11].
W 1939 roku zarząd Polskiego Związku Bokserskiego wystąpił do Polskiego Komitetu Olimpijskiego aby ten nie wyznaczał Rotholca na członka reprezentacji Polski na Letnie Igrzyska Olimpijskie w Helsinkach w 1940 roku[11]. W tym samym roku postanowił on zakończyć karierę sportową i otworzył w Warszawie drukarnię[14] przy ulicy Senatorskiej[11].
II wojna światowa
[edytuj | edytuj kod]Wziął udział w kampanii wrześniowej[14]. 17 września 1939 roku trafił do niewoli radzieckiej w Trembowli[14] i został osadzony w obozie jenieckim w Kozielsku[14]. Stamtąd w ramach wymiany jeńców trafił do niemieckiego obozu jenieckiego w Żaganiu[14].
Po powrocie do Warszawy został zatrzymany na polecenie Josefa Meisingera, Komendanta SD i Policji Bezpieczeństwa w dystrykcie warszawskim, i brutalnie pobity. Miał to być odwet za zwycięstwo Rotholca w walce z jednym z niemieckich bokserów[15].
Od 1940 roku przebywał w getcie warszawskim, gdzie został funkcjonariuszem Żydowskiej Służby Porządkowej[12] (pomimo tego, że prawdopodobnie jako bokser wagi muszej nie spełniał dwóch warunków dla kandydatów do służby mówiących o minimum 170 centymetrach wzrostu i wadze minimum 60 kilogramów)[16]. Był jednym z najskuteczniejszych „grajków”, czyli żydowskich policjantów umożliwiających − dzięki swoim kontaktom z pilnującymi bram getta niemieckimi żandarmami i granatowymi policjantami − szmugiel towarów do getta[17][18]. Według własnej relacji był w służbie do grudnia 1942 roku, a później pracował w Werterfassung (zorganizowanym przez Niemców przedsiębiorstwie zajmującym się gromadzeniem i segregowaniem mienia pozostawionego w getcie przez wywiezionych Żydów)[19]. 21 kwietnia 1943 roku, dwa dni po wybuchu powstania w getcie, przedostał się na „stronę aryjską”[20].
Powstanie warszawskie przetrwał w mieszkaniu przy ulicy Rymarskiej[21]. Po ustaniu walk został zatrzymany przez Niemców i zmuszony do prac przy rozbieraniu barykad[21]. Przebywał w obozie przejściowym przy kościele św. Wojciecha[21] i w obozie w Pruszkowie, skąd został wywieziony do Niemiec[4]. Pracował w Zakładach Kruppa w Essen[21].
Po 1945 roku
[edytuj | edytuj kod]Po wojnie wrócił do Polski i zamieszkał w Łodzi[22]. Pracował tam jak zecer[23]. Zaczął ponownie trenować boks, ale nie występował na ringu[23].
W listopadzie 1946 roku stanął przed Sądem Społecznym przy Centralnym Komitecie Żydów Polskich w związku z zarzutami współpracy z Niemcami w getcie warszawskim w szeregach tamtejszej policji żydowskiej[24][25]. Sam wystąpił do sądu o rehabilitację gdyż miał wyjechać na zawody sportowe za granicę z reprezentacją Polski[2]. Zeznania świadków były rozbieżne[26][27]. Niektórzy zeznali, że pomógł im w czasie wielkiej akcji deportacyjnej latem 1942 roku, inni, że byli świadkami bicia przez Rotholca Żydów[28]. Został skazany na dwuletnie wykluczenie ze społeczności żydowskiej i trzyletnie zawieszenie praw cywilnych (możliwości uczestniczenia w organizacjach społecznych i sportowych)[29]. Wyrok ten został uchylony przez Sąd Społeczny, na wniosek złożony przez jego obrońcę[30], w czerwcu 1948 roku[31]. W uzasadnieniu sąd powołał się na opinię Państwowego Urzędu Wychowania Fizycznego[30].
Podjął pracę jako trener w klubie Zryw Łódź[4]. W 1948 roku nielegalnie opuścił Polskę i dotarł do Belgii, gdzie przebywał jego syn[32]. Z Belgii w 1951 roku wyemigrował do Kanady[32]. Resztę życia spędził w Montrealu[33]. Zajmował się tam zawodowo kuśnierstwem[4]. Nigdy więcej nie odwiedził Polski[33].
Życie prywatne
[edytuj | edytuj kod]Miał brata, który zginął po stronie aryjskiej po likwidacji hotelu Polskiego[34].
W 1937 roku ożenił się z Marią Grynszpan[11], krawcową, która pracowała w Dom Mody Bogusława Hersego[14]. Podczas okupacji w 1944 roku ukrywała się w Międzylesiu[21]. Została zadenuncjowana przez Polkę i zamordowana przez Niemców[21]. Para miała syna Ryszarda[14], który przeżył wojnę[22].
Po powrocie z Niemiec w Łodzi ożenił się ponownie z Franciszką[23].
W kulturze
[edytuj | edytuj kod]Pierwowzór postaci Jakuba Szapiry z dwóch powieści Szczepana Twardocha: Król oraz Królestwo, a także serialu nakręconego na podstawie pierwszej z nich[1].
Walka pięściarza z Wernerem Spannagelem w Poznaniu w 1934 roku została odtworzona w powieści Mora Piotra Bojarskiego[35].
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b Marta Korycka: Najpierw był tata Tasiemka. O prawdziwych inspiracjach stojących za „Królem”. kultura.gazeta.pl. [dostęp 2020-12-18]. (pol.).
- ↑ a b c Andrzej Żbikowski: Sąd Społeczny przy CKŻP. Wojenne rozliczenia społeczności żydowskiej w Polsce. Warszawa: Żydowski Instytut Historyczny im. Emanuela Ringelbluma, 2014, s. 50. ISBN 978-83-61850-23-6.
- ↑ a b c d Robert Gawkowski: Encyklopedia klubów sportowych Warszawy i jej najbliższych okolic w latach 1918–39. Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, 2007, s. 58. ISBN 978-83-235-0382-8.
- ↑ a b c d e f Tuszyński i Kurzyński 2010 ↓, s. 64.
- ↑ Olympedia: Szapsel Rotholc Biographical information
- ↑ a b c d e Grażyna Pawlak, Daniel Grinberg, Maciej Sadowski: Bądź silny i odważny. Żydzi – sport – Warszawa. Warszawa: Fundacja im. prof. Mojżesza Schorra, 2013, s. 142. ISBN 978-83-936384-1-3.
- ↑ a b c d e f Jarosław Rokicki: Rotholc Szapsel [w:] Żydzi polscy. Historie niezwykle. Warszawa: Demart, 2010, s. 263. ISBN 978-83-7427392-3.
- ↑ Piotr Osmólski: Leksykon boksu. Warszawa: Sport i Turystyka, 1989, s. 217. ISBN 83-217-2680-1.
- ↑ Lucjan Olszewski: Boks z Syrenką w herbie. Warszawa: Stołeczna Federacja Sportu − Warszawski Okręgowy Związek Bokserski, 1985, s. 63.
- ↑ Robert Gawkowski: Encyklopedia klubów sportowych Warszawy i jej najbliższych okolic w latach 1918–39. Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, 2007, s. 296. ISBN 978-83-235-0382-8.
- ↑ a b c d e f g Jarosław Rokicki: Rotholc Szapsel [w:] Żydzi polscy. Historie niezwykle. Warszawa: Demart, 2010, s. 264. ISBN 978-83-7427392-3.
- ↑ a b Polski słownik judaistyczny. Tom 2. Warszawa: Prószyński i spółka, 2003, s. 442. ISBN 83-7255-175-8.
- ↑ Robert Gawkowski: Encyklopedia klubów sportowych Warszawy i jej najbliższych okolic w latach 1918–39. Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, 2007, s. 366. ISBN 978-83-235-0382-8.
- ↑ a b c d e f g Jakub Szymczak: Ja łebków nie dawałem. Procesy przed Żydowskim Sądem Społecznym. Wołowiec: Wydawnictwo Czarne, 2022, s. 41. ISBN 978-83-8191-524-3.
- ↑ Tadeusz Walichnowski: Rozmowy z Leistem hitlerowskim starostą Warszawy. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1986, s. 62. ISBN 83-01-06869-8.
- ↑ Jakub Szymczak: Ja łebków nie dawałem. Procesy przed Żydowskim Sądem Społecznym. Wołowiec: Wydawnictwo Czarne, 2022, s. 42. ISBN 978-83-8191-524-3.
- ↑ Jakub Szymczak: Ja łebków nie dawałem. Procesy przed Żydowskim Sądem Społecznym. Wołowiec: Wydawnictwo Czarne, 2022, s. 47. ISBN 978-83-8191-524-3.
- ↑ Andrzej Żbikowski: Sąd Społeczny przy CKŻP. Wojenne rozliczenia społeczności żydowskiej w Polsce. Warszawa: Żydowski Instytut Historyczny im. Emanuela Ringelbluma, 2014, s. 51−52. ISBN 978-83-61850-23-6.
- ↑ Jakub Szymczak: Ja łebków nie dawałem. Procesy przed Żydowskim Sądem Społecznym. Wołowiec: Wydawnictwo Czarne, 2022, s. 52. ISBN 978-83-8191-524-3.
- ↑ Jakub Szymczak: Ja łebków nie dawałem. Procesy przed Żydowskim Sądem Społecznym. Wołowiec: Wydawnictwo Czarne, 2022, s. 53. ISBN 978-83-8191-524-3.
- ↑ a b c d e f Jakub Szymczak: Ja łebków nie dawałem. Procesy przed Żydowskim Sądem Społecznym. Wołowiec: Wydawnictwo Czarne, 2022, s. 56. ISBN 978-83-8191-524-3.
- ↑ a b Jakub Szymczak: Ja łebków nie dawałem. Procesy przed Żydowskim Sądem Społecznym. Wołowiec: Wydawnictwo Czarne, 2022, s. 57. ISBN 978-83-8191-524-3.
- ↑ a b c Jakub Szymczak: Ja łebków nie dawałem. Procesy przed Żydowskim Sądem Społecznym. Wołowiec: Wydawnictwo Czarne, 2022, s. 58. ISBN 978-83-8191-524-3.
- ↑ i, Wyrok na Rotholza, „Głos Wielkopolski”, 8 grudnia 1946 .
- ↑ Zdrajca czy niewinny... . Szapsel Rotholc przed Sądem Rehabilitacyjnym w Warszawie, „Sport”, 28 listopada 1946 [dostęp 2020-08-20] .
- ↑ Andrzej Żbikowski: Sąd Społeczny przy CKŻP. Wojenne rozliczenia społeczności żydowskiej w Polsce. Warszawa: Żydowski Instytut Historyczny im. Emanuela Ringelbluma, 2014, s. 51. ISBN 978-83-61850-23-6.
- ↑ Jakub Szymczak: Ja łebków nie dawałem. Procesy przed Żydowskim Sądem Społecznym. Wołowiec: Wydawnictwo Czarne, 2022, s. 63−64. ISBN 978-83-8191-524-3.
- ↑ Andrzej Żbikowski: Sąd Społeczny przy CKŻP. Wojenne rozliczenia społeczności żydowskiej w Polsce. Warszawa: Żydowski Instytut Historyczny im. Emanuela Ringelbluma, 2014, s. 51−54. ISBN 978-83-61850-23-6.
- ↑ Jakub Szymczak: Ja łebków nie dawałem. Procesy przed Żydowskim Sądem Społecznym. Wołowiec: Wydawnictwo Czarne, 2022, s. 67. ISBN 978-83-8191-524-3.
- ↑ a b Jakub Szymczak: Ja łebków nie dawałem. Procesy przed Żydowskim Sądem Społecznym. Wołowiec: Wydawnictwo Czarne, 2022, s. 71. ISBN 978-83-8191-524-3.
- ↑ Stanisław Rotholc [online], w YIVO Encyclopedia of Jews in Eastern Europe [dostęp 2011-03-25] (ang.).
- ↑ a b Jakub Szymczak: Ja łebków nie dawałem. Procesy przed Żydowskim Sądem Społecznym. Wołowiec: Wydawnictwo Czarne, 2022, s. 72. ISBN 978-83-8191-524-3.
- ↑ a b Jakub Szymczak: Ja łebków nie dawałem. Procesy przed Żydowskim Sądem Społecznym. Wołowiec: Wydawnictwo Czarne, 2022, s. 73. ISBN 978-83-8191-524-3.
- ↑ Andrzej Żbikowski: Sąd Społeczny przy CKŻP. Wojenne rozliczenia społeczności żydowskiej w Polsce. Warszawa: Żydowski Instytut Historyczny im. Emanuela Ringelbluma, 2014, s. 53−54. ISBN 978-83-61850-23-6.
- ↑ Piotr Bojarski , Mora, Zysk i S-ka, 2022, ISBN 978-83-240-8742-6 .
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Bohdan Tuszyński, Henryk Kurzyński: Od Chamonix i Paryża do Vancouver. Leksykon olimpijczyków polskich 1924-2010. Warszawa: Fundacja Dobrej Książki, 2010. ISBN 978-83-86320-01-1.
- Polski słownik judaistyczny. Tom 2. Warszawa: Prószyński i spółka, 2003, s. 442. ISBN 83-7255-175-8.
- Stanisław Rotholc [online], w YIVO Encyclopedia of Jews in Eastern Europe [dostęp 2011-03-25] (ang.).