Wyspa Wasylewska – Wikipedia, wolna encyklopedia
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/78/Spb_06-2017_img01_Spit_of_Vasilievsky_Island.jpg/325px-Spb_06-2017_img01_Spit_of_Vasilievsky_Island.jpg)
Wyspa Wasylewska (ros. Васильевский остров, Wasiljewskij ostrow) – wyspa w delcie Newy, pomiędzy Newą i Małą Newą, o powierzchni 1090 hektarów. Jedna z wysp zajmowanych przez zabudowę miejską Petersburga. Terytorium wyspy należy do rejonu wasyleostrowskiego Petersburga[1].
Nazwa
[edytuj | edytuj kod]Wyspa została w końcu XV w. nazwana na cześć Wasilija Sieleznia z Nowogrodu, właściciela miejscowych dóbr. Ludność fińska nazywała wyspę Hirvisaari (Wyspa Łosia)[2]. Na początku XVIII w. wyspę określano również Książęcą, Mienszykowa lub Prieobrażenską[2].
Historia zabudowy
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8c/Menshikov_Palace_in_SPB_01.jpg/220px-Menshikov_Palace_in_SPB_01.jpg)
W momencie założenia miasta Petersburga Wyspa Wasylewska była obszarem zalesionym i bagiennym, zwłaszcza w części zachodniej. Po 1710 r. Piotr I planował rozmieścić na wyspie centrum budowanego miasta[2]. W 1710 r. na wyspie rozpoczęto wznoszenie murowanego pałacu dla Aleksandra Mienszykowa, zaufanego i bliskiego współpracownika cara. Pałac został ukończony dopiero w 1727 r., jednak już w 1711 r. gotowe były reprezentacyjne sale, w których Piotr I wyprawiał przyjęcia i uczty[3]. W 1716 r. Domenico Trezzini przygotował plan zabudowy wyspy, zakładający, iż zamiast ulic powstanie na niej sieć kanałów[2]. Plan ten jednak pozostał niezrealizowany (zamiast planowanych kanałów wytyczono ulice, nazwane liniami), a do lat 30. XVIII w. zabudowa wyspy rozwijała się bardzo wolno[2]. Podobnie niezrealizowany pozostał bardziej realistyczny projekt zagospodarowania wyspy sporządzony w 1717 r. przez Jeana-Baptiste'a Le Blonda, który zakładał m.in. wzniesienie na wyspie pałacu carskiego z ogrodem[4]. Sytuację zmieniło przeniesienie głównego portu petersburskiego na wschodni cypel wyspy, co sprzyjało szybkiej zabudowie wschodniej i południowo-wschodniej części wyspy (zachodnia pozostawała niezabudowana jeszcze w końcu stulecia[5]). W latach 1722–1732 na wyspie zbudowano gmach Dwunastu Kolegiów[6].
W 1737 r. Komisja Budowy Petersburga kierowana przez Piotra Jeropkina ostatecznie zdecydowała, by centrum Petersburga znalazło się na stałym lądzie, wokół trzech ulic rozpoczynających się przed gmachem Admiralicji[a], nie zaś na Wyspach Wasylewskiej i Zajęczej (gdzie znajdowała się Twierdza Pietropawłowska)[7].
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/59/Naval_Institute_of_SPB_01.jpg/220px-Naval_Institute_of_SPB_01.jpg)
W końcu XVIII i na pocz. XIX w. w tej części Petersburga wzniesiono budynki Akademii Nauk i Akademii Sztuk, gmach Szkoły Górniczej (1806-1811[8]), gmachy 1 korpusu kadetów i morskiego korpusu kadetów[2], Kunstkamerę[9]. W budynkach mieszkalnych wznoszonych w ich sąsiedztwie zamieszkiwali urzędnicy, studenci, wykładowcy, ludzie kultury i artyści[2]. W północnej części wyspy powstał Cmentarz Smoleński z cerkwią Smoleńskiej Ikony Matki Bożej[2], natomiast przy Wielkim Prospekcie, głównej ulicy na wyspie, w latach 1768-1771 wzniesiono luterański kościół św. Katarzyny[10]. W 1756 r. w domu Gołowina na wyspie otwarto państwowy teatr rosyjski[11]. Większość budynków na wyspie była drewniana, z wyłączeniem reprezentacyjnych gmachów na brzegu Newy[12]. W 1810 r. na wschodnim cyplu wyspy wzniesiono gmach Giełdy oraz kolumny rostralne[13].
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/56/%D0%9D%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B6%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B0_%D0%B8_%D0%A6%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D1%8C_%D0%A1%D0%B2%D1%8F%D1%82%D0%BE%D0%B9_%D0%95%D0%BA%D0%B0%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BD%D1%8B.jpg/220px-%D0%9D%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B6%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B0_%D0%B8_%D0%A6%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D1%8C_%D0%A1%D0%B2%D1%8F%D1%82%D0%BE%D0%B9_%D0%95%D0%BA%D0%B0%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BD%D1%8B.jpg)
W 1850 r. wyspę połączono z lewym brzegiem Newy (ze Stroną Admirałtiejską, Nabrzeżem Angielskim) stałym mostem Błagowieszczeńskim (dosł. Zwiastowania)[14][2]. Wcześniej funkcjonował jedynie most pontonowy[14].
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fc/SaintPetersburgMap1913VasileostrovskyTramDepot.jpg/220px-SaintPetersburgMap1913VasileostrovskyTramDepot.jpg)
W II poł. XIX w. i na pocz. XX w. na Wyspie Wasylewskiej powstał szereg zakładów przemysłowych, w tym największy - Stocznia Bałtycka[2]. W latach 60. XIX w. na wyspie funkcjonowało 13 fabryk i 57 warsztatów[15]. Wokół fabryk powstawały domy przeznaczone dla robotników, często pozbawione podstawowych wygód[2][16]. W latach 1904–1906 r. z inicjatywy Towarzystwa Walki z Problemem Mieszkaniowym w zachodniej części wyspy, Gawani (dosł. Przystani), wzniesiono miasteczko robotnicze w nieco wyższym standardzie[2].
Robotnicy z zakładów położonych na wyspie brali udział w rewolucji 1905 r.[2] Podczas krwawej niedzieli w Petersburgu jedynie na Wyspie Wasylewskiej - po tym, gdy wojsko strzelało do robotniczego pochodu w innych częściach miasta - doszło do starć protestujących robotników z policją, budowano barykady[17]. Wcześniej działalność duszpasterską i społeczną wśród robotników Gawani prowadził ks. Gieorgij Gapon, proboszcz tutejszej cerkwi Ikony Matki Bożej "Miłująca", wzniesionej w robotniczej dzielnicy wyspy w latach 1889-1896[18]. Po klęsce Rosji w bitwie pod Cuszimą robotnicy ze Stoczni Bałtyckiej organizowali na wyspie wiece antyrządowe[19]. Podczas rewolucji lutowej na Wyspie Wasylewskiej odbywały się masowe demonstracje[20]. Następnie w 1917 r. na wyspie działały oddziały Czerwonej Gwardii; wzięły one udział w rewolucji październikowej[2].
W latach 20. XX wieku w zachodniej części wzniesiono osiedle Mietałłostroj, w latach 1931-1937 - dom kultury im. Kirowa[2]. Podczas blokady Leningradu wszystkie zachowane do tej pory drewniane budynki na wyspie zostały rozebrane na opał[2].
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/17/San_Pietroburgo-davanti_all%27hotel_5.jpg/220px-San_Pietroburgo-davanti_all%27hotel_5.jpg)
W latach 50. i 60. kontynuowano zagospodarowywanie zachodniej części wyspy, w szczególności zbudowano nowe budynki mieszkalne, Dworzec Morski, w 1979 r. hotel Nadbałtycki (Pribałtijskaja)[2].
Pod wyspą przebiega linia Newsko-Wasileostrowska petersburskiego metra, na wyspie znajduje się stacja Wasileostrowska[21]. Wyjście na wyspę jest również możliwe ze stacji Sportiwnaja linii Frunzeńsko-Primorskiej[22].
Uwagi
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Tj.Prospektu Newskiego, Prospektu Wozniesieńskiego i ul. Gorochowej.
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ О территориальном устройстве Санкт-Петербурга (с изменениями на 28 марта 2019 года) (редакция, действующая с 1 января 2020 года), Закон Санкт-Петербурга от 25 июля 2005 года №411-68 [online], docs.cntd.ru [dostęp 2021-03-20] .
- ↑ a b c d e f g h i j k l m n o p q red. B. Piotrowski, O. Czekanowa, Sankt-Pietierburg..., s. 108.
- ↑ J. Miles, Petersburg, s. 48-49.
- ↑ J. Miles, Petersburg, s. 57.
- ↑ J. Miles, Petersburg, s. 160.
- ↑ M. Wilk, Petersburg..., s. 24.
- ↑ J. Miles, Petersburg, s. 110-111.
- ↑ M. Wilk, Petersburg..., s. 82.
- ↑ J. Miles, Petersburg, s. 92.
- ↑ Фельтен Юрий Матвеевич [online], walkspb.ru [dostęp 2021-10-03] .
- ↑ J. Miles, Petersburg, s. 131-132.
- ↑ M. Wilk, Petersburg..., s. 16.
- ↑ J. Miles, Petersburg, s. 233.
- ↑ a b J. Miles, Petersburg, s. 94.
- ↑ M. Wilk, Petersburg..., s. 98.
- ↑ J. Miles, Petersburg, s. 384.
- ↑ M. Wilk, Petersburg..., s. 204.
- ↑ L. Bazylow: Polityka wewnętrzna caratu i ruchy społeczne w Rosji na początku XX wieku. Warszawa: Książka i Wiedza, 1966, s. 342-343.
- ↑ M. Wilk, Petersburg..., s. 209.
- ↑ M. Wilk, Petersburg..., s. 227.
- ↑ Станция "Василеостровская" - Линия 3 «Невско-Василеостровкая» [online], metro.vpeterburge.ru [dostęp 2021-03-21] .
- ↑ Станция "Спортивная-1" [online], metro.vpeterburge.ru [dostęp 2021-03-21] .
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- J. Miles, Petersburg, Wydawnictwo MAGNUM, Warszawa 2020, ISBN 978-83-11-15862-7.
- red. B. Piotrowski, O. Czekanowa i in., Sankt-Pietierburg. Pietrograd. Leningrad. Encikłopiediczeskij sprawocznik, Naucznoje Izdatiel'stwo Bol'szaja Rossijskaja Encikłopiedija, ISBN 5-85270-037-1
- M. Wilk, Petersburg. Stara i nowa historia, Wyższa Szkoła Studiów Międzynarodowych, Łódź 2003, ISBN 83-88504-17-7