Żółwinek zbożowy – Wikipedia, wolna encyklopedia
Eurygaster maura | |||||
(Linnaeus, 1758) | |||||
![]() Imago | |||||
Larwa | |||||
Systematyka | |||||
Domena | |||||
---|---|---|---|---|---|
Królestwo | |||||
Typ | |||||
Gromada | |||||
Rząd | |||||
Podrząd | |||||
Nadrodzina | |||||
Rodzina | |||||
Podrodzina | |||||
Rodzaj | |||||
Gatunek | żółwinek zbożowy | ||||
|
Żółwinek zbożowy[1][2][3] (Eurygaster maura) – gatunek pluskwiaka z podrzędu różnoskrzydłych i rodziny żółwinkowatych. Zamieszkuje zachodnią i środkową część Palearktyki.
Taksonomia
[edytuj | edytuj kod]Gatunek ten opisany został po raz pierwszy w 1758 roku przez Karola Linneusza na łamach dziesiątego wydania Systema Naturae pod nazwą Cimex maurus. Jako miejsce typowe wskazano „Mauretanię i Szwecję”[4]. W 1833 roku François-Louis Laporte de Castelnau umieścił go w rodzaju Eurygaster[5].
Morfologia
[edytuj | edytuj kod]Pluskwiak o lekko wydłużonym, owalnym ciele długości od 8 do 11,5 mm[6]. Ubarwienie ma zmienne; na wierzchu ciała dominować może kolor od jasno- do ciemnobrązowego, ciemnoszary, a nawet czerwonawy[6][2]. Wzór z jasnych i ciemnych smug na wierzchu ciała bywa od niemal niewidocznego po wyraźnie kontrastujący[6][7]. Ciało pokrywa wyraźne, czarne punktowanie[2]. Na spodzie odwłoka występują czarne kropki[8]. Głowa jest w zarysie trójkątna[8][2], tak długa jak szeroka lub nieco dłuższa niż szersza[2]. Czułki mają człon drugi dwukrotnie dłuższy od trzeciego[1], a człony czwarty i piąty czarne, aczkolwiek czasem czwarty ma rozjaśnioną nasadę[6]. Nadustek z przodu niezakryty jest policzkami, w przybliżeniu jest tak długi jak one. Wierzchołek nadustka leży na tej samej wysokości co policzki, nie jest obniżony w przeciwieństwie do tego u żółwinka żółwika[6][7][2]. Oczy wystają poza obrys głowy co najwyżej do ⅔ swojej szerokości[2]. Przedplecze ma kąty boczne zaokrąglone, niewystające poza krawędź półpokryw lub wystające poza nią tylko nieznacznie[6]. Tarczka jest szeroka, językowata, zakrywająca niemal cały odwłok i sięgająca do jego szczytu, na wierzchołku zaokrąglona[8][2]. Odwłok ma listewki brzeżne dobrze od góry widoczne, czarno nakrapiane[2]. Genitalia samca różnią się od tych u żółwinka żółwika skręconymi ze sobą i tworzącymi dwa rogopodobne wyrostki spikulami prącia, natomiast genitalia samic węższymi i zaokrąglonymi w zarysie dolnymi płytkami genitalnymi[6][7].
Ekologia i występowanie
[edytuj | edytuj kod]Owad ten jest kserofilem[8]. Zasiedla rozmaite tereny otwarte i półotwarte, w tym łąki, pobrzeża lasów, polany, ugory, wrzosowiska i pola uprawne[1]. Preferuje stanowiska suche i nasłonecznione, zwłaszcza o podłożu piaszczystym. Jest fitofagiem ssącym soki z różnych przedstawicieli rodziny traw[6], zarówno z kłosów, jak i z źdźbeł[1]. Postacie dorosłe ukazują się przy temperaturach osiągających około 18°C, zwykle w kwietniu[8]. Kopulacje odbywają się pod koniec kwietnia i w maju, składanie jaj zaś w maju i na początku czerwca[2][8]. Jaja są kuliste, średnicy około 1 mm, jasnozielone. Pojedyncza samica składa ich od 24 do 29 w szeregach liczących od 10 do 14 sztuk. Rozwój zarodkowy trwa od 12 do 14 dni[8]. Rozwój larwalny zajmuje około miesiąca i występuje w nim pięć stadiów, z których pierwsze jest osiadłe, a pozostałe wędrujące. Osobniki dorosłe nowego pokolenia pojawiają się w lipcu[2][8]. Między sierpniem a październikiem migrują na zimowiska na obszary zalesione. Zimują pod opadłym listowiem[8].
Parazytoidami tego żółwinka są muchówki z rodziny rączycowatych należące do gatunków Ectophasia oblonga, Ectophasia crassipennis, Eliozeta helluo i Phasia subcoleoptrata[1].
Rozprzestrzenienie
[edytuj | edytuj kod]Gatunek palearktyczny. W Europie znany jest z Portugalii, Hiszpanii, Andory, Irlandii, Wielkiej Brytanii, Francji, Belgii, Holandii, Luksemburga, Niemiec, Szwajcarii, Liechtensteinu, Austrii, Włoch, Danii, Szwecji, Norwegii, Finlandii, Estonii, Łotwy, Litwy, Polski, Czech, Słowacji, Węgier, Białorusi, Ukrainy, Mołdawii, Rumunii, Bułgarii, Słowenii, Chorwacji, Bośni i Hercegowiny, Czarnogóry, Serbii, Albanii, Macedonii Północnej, Grecji oraz europejskich części Rosji i Turcji[9][10]. Z Afryki Północnej podawany jest z Maroka, Algierii i Tunezji. W Azji stwierdzono jego występowanie w anatolijskiej części Turcji, Gruzji, Armenii, Azerbejdżanie, Syrii, Izraelu, na Synaju i Syberii, w Kazachstanie, Turkmenistanie i Iranie[10]. W Polsce jest pospolity[6][7].
Znaczenie gospodarcze
[edytuj | edytuj kod]W strefie lasostepu i południowej części strefy lasów owad ten notowany jest jako szkodnik zbóż, w tym pszenicy, żyta, jęczmienia, owsa, kukurydzy i prosa. Jego żerowanie na kłosach powoduje, że mąka z ziaren nie nadaje się do zastosowania w piekarnictwie. Gatunek ten jest jednak zwykle mało liczebny, ma mniejszą zdolność rozrodczą i pojawia się później, w związku z czym stanowi znacznie mniejsze zagrożenie niż pokrewny Eurygaster integriceps[8].
Zobacz też
[edytuj | edytuj kod]Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b c d e Eurygaster maura – Żółwinek zbożowy. [w:] Insektarium.net [on-line]. [dostęp 2022-05-19].
- ↑ a b c d e f g h i j k Żółwinek zbożowy. [w:] Przyroda Świętokrzyska [on-line]. [dostęp 2022-05-25].
- ↑ żółwinek zbożowy, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2019-09-29] .
- ↑ C. Linnaeus: Systema naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis. Wyd. 10. T. 1. Holmiae: Impensis Direct. Laurentii Salvii, 1758, s. 441. (łac.).
- ↑ F.L. de Laporte. Essai d'une classification systématique de l'ordre des Hémiptères (Hémiptères Hétéroptères, Latr.). „Magasin de Zoologie”. 2, Suppl, s. 17-88, 1833.
- ↑ a b c d e f g h i Jerzy A. Lis, Barbara Lis, Dariusz J. Ziaja: Heteroptera Poloniae 2: Pentatomoidea 1: Acanthosmatidae, Cydnidae, Plataspidae, Scutelleridae, Thyreocoridae. Bytom: Zakład Poligraficzno-Wydawniczy "Plik", 2012.
- ↑ a b c d Jerzy Adrian Lis, Barbara Lis: Klucze do oznaczania owadów Polski. T. XVIII: Pluskwiaki różnoskrzydłe - Heteroptera. Cz. zeszyt 13: Puklicowate – Acanthosomatidae, żółwinkowate – Scutelleridae. Toruń: Oficyna Wydawnicza Turpress, Polskie Towarzystwo Entomologiczne, 1998.
- ↑ a b c d e f g h i j M.N. Berim , Eurygaster maura Linnaeus - Sunn Pest, A.N. Afonin i inni red., [w:] Interactive Agricultural Ecological Atlas of Russia and Neighboring Countries. Economic Plants and their Diseases, Pests and Weeds [online], 2003–2009 [dostęp 2022-05-30] .
- ↑ Eurygaster maura (Linnaeus, 1758). [w:] Fauna Europaea [on-line]. [dostęp 2022-05-28].
- ↑ a b Berend Aukema (red.): Eurygaster maura (Linnaeus, 1758). [w:] Catalogue of Palearctic Heteroptera [on-line]. Naturalis Biodiversity Center. [dostęp 2022-05-25].