Danae groniasta – Wikipedia, wolna encyklopedia
![]() | |||
Systematyka[1][2] | |||
Domena | |||
---|---|---|---|
Królestwo | |||
Podkrólestwo | |||
Nadgromada | |||
Gromada | |||
Podgromada | |||
Nadklasa | |||
Klasa | |||
Nadrząd | |||
Rząd | |||
Rodzina | |||
Rodzaj | danae | ||
Gatunek | danae groniasta | ||
Nazwa systematyczna | |||
Danae racemosa (Linnaeus) Moench Methodus: 170 (1794)[3] | |||
Synonimy | |||
|
Danae groniasta (Danae racemosa (L.) Moench) – gatunek rośliny z monotypowego rodzaju Danae Medik. (również Danaë) z rodziny szparagowatych. Występuje naturalnie w południowej Turcji, północno-zachodniej Syrii, północnym Iranie i południowo-wschodnim Zakaukaziu[3]. Introdukowany do Włoch około 1700 roku jako roślina ozdobna, naturalizował się i występuje współcześnie w stanie dzikim w północnych Włoszech i Toskanii[4]. W XIX wieku podawany z Wysp Grecji[5].
W wielu językach nazywany laurem aleksandryjskim lub laurem poetów, ponieważ jego długie i elastyczne pędy były wykorzystywane do plecenia wieńców laurowych, którymi koronowano poetów i sportowców[4], w tym według mitologii greckiej Parysa (Aleksandra)[6]. Uważano, że wieniec laurowy noszony przez Juliusza Cezara w celu ukrycia jego łysiny, również pleciony był z pędów lauru aleksandryjskiego[6], jednak ułożenie owoców na wieńcach uwiecznionych na niektórych antycznych popiersiach Cezara wskazuje, że powstały one raczej z wawrzynu szlachetnego[7].
Pierwszą pracę naukową na temat morfologii i anatomii gałęziaków danae groniastej (Zur Kenntnis der Assimilationsorgane von Danaë racemosa (L.) Moench), opublikowaną w 1910 roku, napisał w czasie swoich studiów polski botanik Władysław Szafer[8].
Morfologia
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c4/Traite_des_arbrisseaux_et_des_arbustes_cultives_en_France_et_en_pleine_terre_%28Illustration_75%29_BHL285041.jpg/220px-Traite_des_arbrisseaux_et_des_arbustes_cultives_en_France_et_en_pleine_terre_%28Illustration_75%29_BHL285041.jpg)
- Pokrój
- Zimozielone krzewy o wysokości 60–120 cm[9][10]. Tworzą gęste zarośla[10].
- Pędy
- Podziemne, krótkie kłącze. Główna oś łodygi rozgałęzia się jednokrotnie, naprzemianlegle. W górnym odcinku głównej osi łodygi oraz na odgałęzieniach bocznych wyrasta 5–7 zielonych, jajowato-lancetowatych, asymetrycznych gałęziaków, typu fyllokladium, przypominających krótkoogonkowe liście[9], o długości 3–7 cm[10].
- Liście
- Zredukowane, papierzaste[10], położone dwurzędowo i naprzemianlegle[9]. Liście na osi głównej łodygi osiągają długość 1,5–2,5 cm, są jajowato-lancetowate, szybko usychają i opadają; te na odgałęzieniach bocznych są długości 2 mm i są trwałe[10]. Liście właściwe, długoogonkowe występują wyłącznie u siewek oraz rzadko wyrastają bezpośrednio z kłącza[9].
- Kwiaty
- Kwiaty obupłciowe zebrane po 5–8 w luźne grono, wyrastające wierzchołkowo na odgałęzieniach pędów. Szypułki członowane, u nasady okwiatu lub blisko niej. Okwiat kulistawo-urnowaty, sześciolistkowy[9]. Listki okwiatu długości 2–3,5 mm, kremowe[10], zrośnięte na 2/3 długości i na tym odcinku zgrubiałe[9]. Sześć pręcików o nitkach zrośniętych u nasady z rurką okwiatu oraz zrośniętych ze sobą w rurkę. Pylniki sąsiadujących pręcików wydają się być złączone, a każda para pylników osadzona jest na łączniku przekształconym w wydatną, nabrzmiałą poduszeczkę. Pylniki pękają do wewnątrz[9]. Zalążnia górna[10], kulistawa, trójkomorowa, z dwoma zalążkami w każdej komorze[9]. Szyjka słupka wydatna, długości okwiatu, zakończona trójsiecznym znamieniem o brodawkowatych łatkach. Ziarna pyłku o cienkiej egzynie, jednoaperturowe[9].
- Owoce
- Pomarańczowoczerwone jagody o lekko słodkim mezokarpie, z jednym rzadziej dwoma nasionami[9]. Nasiona duże, kulistawe, jeśli występują pojedynczo, lub spłaszczone[9], średnicy 7–9 mm[11], twarde, białawe, z cienką, rozpadającą się łupiną[9]. Bielmo nie magazynuje skrobi, lecz hemicelulozy, ziarno aleuronowe i tłuszcze[9].
- Gatunki podobne
- Od innych przedstawicieli plemienia Rusceae odróżnia się kwiatostanami wyrastającymi na końcach pędów, a nie gałęziakach, oraz obupłciowymi kwiatami[9].
Biologia i ekologia
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8b/Danae_racemosa_kz1.jpg/220px-Danae_racemosa_kz1.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/34/Danae_racemosa_kz2.jpg/220px-Danae_racemosa_kz2.jpg)
- Rozwój
- Nanofanerofit. Kwitnie na nowych pędach[9], od maja do czerwca (rzadziej lipca), owoce dojrzewają w październiku[11]. Kwiaty zapylane są przez owady (entomofilia). Nasiona roznoszone są przez zwierzęta (zoochoria)[11].
- Wymagania siedliskowe i fitosocjologia
- Na Zakaukaziu i w północnym Iranie występuje w Górach Tałyskich, gdzie zasiedla lasy hyrkańskie[12][13]. Jest gatunkiem charakterystycznym strefy nizinnej tych formacji, występującej na wysokości od poziomu Morza Kaspijskiego do 700 (1000) m n.p.m. Występuje tam razem z klonem kolchidzkim, albicją biało-różową, figowcem pospolitym, glediczją kaspijską, melią pospolitą, nieszpułką zwyczajną, parocją perską, topolą kaspijską, skrzydłorzechem kaukaskim, dębem kasztanolistnym, lipą szerokolistną, olszą czarną i brzostownicą kaukaską[13]. Występuje też w wyższym piętrze Gór Tałyskich, zaczynającym się na wysokości ok. 850 m n.p.m., razem z bukiem wschodnim, olszą kaukaską, klonem zamszowatym, Ilex spinigera, Ruscus hyrcanus i Hedera pastuchovii[12].
- W południowo-wschodniej Turcji i północno-zachodniej Syrii występuje w górach Nur, w lasach z klonem zwyczajnym, bukszpanem zwyczajnym, bukiem wschodnim, ostrokrzewem kolczastym, kłokoczką południową, cisem pospolitym, lipą srebrzystą i wiązem[13].
- W północnych Włoszech występuje w lasach z dębem ostrolistnym[14].
- Interakcje międzygatunkowe
- We Włoszech danae atakowana jest przez tarczniki z gatunku Dynaspidiotus britannicus[15].
- Cechy fitochemiczne
- W organach podziemnych danae groniastej obecna jest rutyna[16]. W gałęziakach obecne są flawonoidy kwercetyna i kemferol[17], wykazujące działanie przeciwbólowe[18].
- Genetyka
- Liczba chromosomów 2n = 40. Kariotyp składa się z 6 dużych i 14 małych chromosomów submetacentrycznych[9].
Systematyka
[edytuj | edytuj kod]- Pozycja systematyczna rodzaju
- Rodzaj zaliczany do plemienia Rusceae podrodziny Nolinoideae w rodzinie szparagowatych (Asparagaceae)[19][2]. Historycznie, na przykład w systemie Takhtajana z 1997 roku i systemie Kubitzkiego z 1998 roku, zaliczany do rodziny myszopłochowatych (Ruscaceae)[9].
Nazewnictwo
[edytuj | edytuj kod]- Etymologia nazwy naukowej
- Nazwa naukowa rodzaju pochodzi od mitycznej Danae, córki Akrizjosa[20], matki Perseusza[4]. Epitet gatunkowy w łacinie oznacza „groniasta”[4].
- Nazwy zwyczajowe w języku polskim
- Ignacy Rafał Czerwiakowski w wydanej w 1852 roku pracy Botanika szczególna: Opisanie roślin jednolistniowych lekarskich i przemysłowych opisał gatunek Danae racemosa pod polską nazwą danae groniasta[5]. Taka sama nazwa gatunku została ujęta w Słowniku języka polskiego Aleksandra Zdanowicza z 1861 roku[21].
Znaczenie użytkowe
[edytuj | edytuj kod]- Rośliny lecznicze
- Dawniej roślina stosowana była w bólach żołądka, kolkach, zaburzeniach menstruacji i skąpomoczu[5].
- Rośliny ozdobne
- W krajach o ciepłym klimacie rzadko uprawiana jako wiecznie zielona roślina ozdobna do nasadzeń w miejscach bardzo zacienionych i wilgotnych. Jest bardzo wytrzymała na znaczne zacienienie i suszę. W miejscach nasłonecznionych żółknie[22]. Częściej uprawiana jest na potrzeby florystyki – jej pędy wykorzystywane są jako trwały element zielony do kompozycji bukietów[23].
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Michael A. Ruggiero i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
- ↑ a b Peter F. Stevens , Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2010-10-05] (ang.).
- ↑ a b c Ruscus L.. [w:] Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2021-09-23].
- ↑ a b c d Andrea Moro: Danaë racemosa (L.) Moench. Portale della flora di Roma. [dostęp 2021-10-03].
- ↑ a b c Ignacy Rafał Czerwiakowski: Botanika szczególna. T. 2: Opisanie roślin jednolistniowych lekarskich i przemysłowych. Kraków: Uniwersytet Jagielloński, 1852, s. 615. (pol.).
- ↑ a b Richard Folkard: Plant Lore, Legends, and Lyrics: Embracing the Myths, Traditions, Superstitions, and Folk-lore of the Plant Kingdom. Uniwersytet Hardwarda, 1884, s. 405.
- ↑ Daniel J. Foley: Herbs for use and for delight: an anthology from the Herbarist, a publication of the Herb Society of America. New York: Dover Publications, 1974, s. 321. ISBN 978-0-486-23104-4.
- ↑ Alicja Zemanek. Władysław Szafer (1886–1970) – klasyk polskiej botaniki. „Wiadomości Botaniczne”. 60 (1/2), s. 1-18, 2016.
- ↑ a b c d e f g h i j k l m n o p q P.F. Yeo: Ruscaceae. W: Klaus Kubitzki: The Families and Genera of Vascular Plants. T. 3: Flowering Plants. Monocotyledons: Lilianae (except Orchidaceae). Berlin Heidelberg: Springer-Verlag, 1998, s. 412–426. DOI: 10.1007/978-3-662-03533-7. ISBN 978-3-662-03533-7. (ang.).
- ↑ a b c d e f g J. Cullen i inni red., The European garden flora, flowering plants: a manual for the identification of plants cultivated in Europe, both out-of-doors and under glass, wyd. 2, Cambridge: Cambridge University Press, 2011, ISBN 978-0-521-76167-3, OCLC 733546580 .
- ↑ a b c Marilena Idžojtić: Dendrology: cones, flowers, fruits and seeds. London, United Kingdom: Academic Press, 2019, s. 233. ISBN 978-0-12-819645-8.
- ↑ a b Sebastian Schmidt: Potential analysis for further nature conservation in Azerbaijan a spatial and political investment strategy. Greifswald: 2009, s. 123. ISBN 978-3-941971-01-1.
- ↑ a b c Jalil Noroozi: Plant biogeography and vegetation of high mountains of Central and South-West Asia. Springer, 2020. ISBN 978-3-030-45212-4.
- ↑ F. Romane: Quercus ilex L. ecosystems: function, dynamics and management. Dordrecht: Springer Netherlands, 2013, s. 43. ISBN 978-94-017-2836-2.
- ↑ Douglass R. Miller: Armored scale insect pests of trees and shrubs (Hemiptera:Diaspididae). Ithaca: Cornell University Press, 2005, s. 194. ISBN 978-0-8014-4279-7.
- ↑ A. A. Nasudari, É. T. Oganesyan, V. A. Kompantsev, Yu. B. Kerimov. Polyphenolic compounds of Danae racemosa. „Chemistry of Natural Compounds”. 8 (5), s. 659–659, 1972-09. DOI: 10.1007/bf00564351.
- ↑ Fatemeh Fathiazad , Sanaz Hamedeyazdan , Phytochemical Analysis of Danae Racemosa L. Moench Leaves, „Pharmaceutical Sciences”, 20 (4), s. 135–140 [dostęp 2021-10-04] (ang.).
- ↑ Nasrin Maleki-Dizaji , Fatemeh Fathiazad , Alireza Garjani , Antinociceptive properties of extracts and two flavonoids isolated from leaves of Danae racemosa, „Archives of Pharmacal Research”, 30 (12), 2007, s. 1536–1542, DOI: 10.1007/BF02977322 [dostęp 2021-10-04] (ang.).
- ↑ Taxon: Ruscus. Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2021-09-23]. (ang.).
- ↑ David Gledhill: The Names of Plants.. Wyd. 4. Leiden: Cambridge University Press, 2008, s. 133. ISBN 978-0-511-47855-0. OCLC 476234730.
- ↑ Aleksander Zdanowicz: Słownik języka polskiego. T. 1: A-O. Maurycy Orgelbrand, 1861. (pol.).
- ↑ Michael Dirr , Dirr's encyclopedia of trees and shrubs, Portland, Oregon 2011, ISBN 978-1-60469-743-8, OCLC 945718470 .
- ↑ G. Cocetta , A. Trivellini , A. Ferrante , Estimation of cut butcher’s broom ( Danae racemosa (L.) Moench) foliage vase life through the measurement of leaf functionality, „Acta Horticulturae” (1311), 2021, s. 343–348, DOI: 10.17660/ActaHortic.2021.1311.43 [dostęp 2021-10-04] .