John Smith (żołnierz) – Wikipedia, wolna encyklopedia
![]() | |
Data i miejsce urodzenia | |
---|---|
Data i miejsce śmierci | |
Zawód, zajęcie | odkrywca, żołnierz, pisarz |
![]() |
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/70/US_stamp_1907_1c_Jamestown_Expo_John_Smith.jpg/200px-US_stamp_1907_1c_Jamestown_Expo_John_Smith.jpg)
John Smith (ur. prawdopodobnie 7 stycznia 1580 w Willoughby, zm. 21 czerwca 1631 w Londynie) – angielski żołnierz, kolonizator, gubernator Wirginii, badacz wybrzeży Ameryki Północnej.
Młodość
[edytuj | edytuj kod]Będąc dzieckiem, zarabiał na swoje utrzymanie, pracując jako pomocnik kupiecki w King’s Lynn. W roku 1596 opuścił Anglię i udał się do Francji, gdzie zaciągnął się do armii walczącej z Hiszpanią na terenie dzisiejszej Belgii. Po zawarciu traktatu pokojowego w Vervins w roku 1598 stracił zajęcie, wyjechał więc do Austrii, która walczyła w Siedmiogrodzie z Turkami. Według jego własnych relacji za pokonanie w pojedynkach trzech tureckich żołnierzy otrzymał od księcia siedmiogrodzkiego Zygmunta Batorego herb przedstawiający trzy tureckie głowy[1].
Podczas bitwy na przełęczy Rotenthurn Smith został wzięty do niewoli przez Tatarów i sprzedany w niewolę tureckiemu paszy. Wpływowej tureckiej kobiecie zawdzięczał ocalenie: kazała wysłać go nad Don, skąd przez Rosję i Skandynawię wrócił podobno w roku 1604 do Anglii.
W Wirginii
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4a/John_Smith_Jamewstown_COA.svg/200px-John_Smith_Jamewstown_COA.svg.png)
Przybywszy do Londynu, Smith wykupił pakiet akcji[3] powstałej właśnie Kompanii Wirginijskiej (ang. Virginia Company of London), związku kupców, którzy uzyskali zgodę królewską na założenie stałej kolonii w Ameryce Północnej. Jako zawodowy wojskowy wziął w grudniu 1606 roku udział w wyprawie dowodzonej przez Christophera Newporta.
Po przybyciu do Wirginii Smith pomógł wiosną 1607 roku w założeniu osady Jamestown nad rzeką James, a następnie zajął się badaniem zatoki Chesapeake oraz rzek Potomak i Rappahannock w nadziei znalezienia złota i drogi żeglownej na Pacyfik.
Od września 1608 roku Smith został pierwszym przywódcą („admirałem”) osady, pokonując w wyborach kontrkandydata, Ratcliffe’a. W październiku tego samego roku dotarł do osady statek z zaopatrzeniem „Mary and Margaret”, na pokładzie którego znajdowało się 70 dalszych osadników (w jęz. oryginału „seaventie”), głównie „Holendrów, Niemców i Polaków”[4], wyspecjalizowanych w produkcji szkła, smoły, potażu. Już po miesiącu uruchomiono takie manufaktury, a w grudniu wysłano do Anglii próbki produktów: „tryals of Pitch, Tarre, Glasse, Frankincense, Sope Ashes with Clapboard and Waynscot”[5]. Polscy koloniści zorganizowali też pierwszy w kolonii strajk.
Osada od początku miała kłopoty z powodu konfliktów z miejscowymi plemionami indiańskimi z federacji Powatanów. Po raz pierwszy do zatargu doszło już w dwa tygodnie po objęciu funkcji przywódczej, gdy Smith poprowadził grupę osadników w górę rzeki Chickahominy celem zdobycia pożywienia; w pewnym momencie oddziałek został otoczony przez Powatanów i wybity niemal do nogi, a sam Smith – schwytany i skazany na śmierć – został w ostatniej chwili uratowany za wstawiennictwem wodzowskiej córki o imieniu Matoaka, ale w dziejach wczesnego osadnictwa lepiej znanej pod imieniem Pocahontas. W roku 1609 zraniony przypadkowo Smith[6], wyjechał do Anglii, gdzie napisał książkę Generall Historie of Virginia będącą pierwszym opisem kolonii.
Dalsze wyprawy
[edytuj | edytuj kod]Smith, jako przyjaciel Henry’ego Hudsona, wyposażył tego badacza północy w mapy i informacje niezbędne przy wyprawie do Ameryki.
W roku 1614 Smith podjął drugą wyprawę do Ameryki Północnej, kreśląc mapy wybrzeża od przylądka Cape Cod po ujście rzeki Penobscot, który to region nazwał Nową Anglią[7]. Po kilku miesiącach, gdy uzbierał spory zapas futer i solonej ryby, wrócił do Anglii. Próbował powtórzyć operację w roku następnym, ale jego statek rozbił się na wybrzeżu francuskim i ekspedycja skończyła się niczym.
W 1616 roku Pocahontas i jej mąż John Rolfe, kolonista z Jamestown, odwiedzili Smitha w Anglii. Z tego zrodził się pomysł jeszcze jednej wyprawy, ale na przeszkodzie stanęła niesprzyjająca pogoda.
W późniejszych latach Smith nie wypływał już w morze poświęcając się pisaniu książek, w tym podręcznika żeglarskiego A Sea Grammar (1627).
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Donald A. Wise:Captain John Smith. [dostęp 2005-03-16]. [zarchiwizowane z tego adresu (2005-03-16)].
- ↑ Captain John Smith Jamestown New England
- ↑ Nie znamy pochodzenia pieniędzy byłego niewolnika
- ↑ W: J. Wiewiora, Jamestown, Pioneers from Poland, Chicago 1976, s.21, wymienia nazwiska Robert a Polonian, Matthew the Polander
- ↑ Robotników nazywano „Polackers”, tamże
- ↑ Wybuchł samoczynnie jeden z ładunków prochowych w jego bandolierze
- ↑ 'The excellency of the place': English impressions of New England, [w:] David Cressy , Coming over: Migration and Communication between England and New England in the Seventeenth Century, wyd. drugie, Nowy Jork: Cambridge University Press, 2007, s. 4-5, ISBN 978-0-521-33850-9 (ang.).
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Carl Waldman , Encyclopedia of Exploration, Alan Wexler, Jon Cunningham, Inc Facts on File, New York: Facts On File, 2004, ISBN 0-8160-4678-6, OCLC 55109063 .
- ISNI: 0000000080838903
- VIAF: 4952029
- LCCN: n80032759
- GND: 118797689
- LIBRIS: zw9cdtch0wvphf3
- BnF: 12063223m
- SUDOC: 028890329
- NLA: 35506851
- NKC: mzk2008443025
- BNE: XX1501103
- NTA: 184410444
- BIBSYS: 90543514
- Open Library: OL177707A, OL3324196A, OL7400665A, OL11706466A
- PLWABN: 9810557440805606
- NUKAT: n01036667
- OBIN: 25835
- J9U: 987007271055305171