Księstwo śląskie – Wikipedia, wolna encyklopedia
1138–1248/1335 | |||||
| |||||
Ustrój polityczny | |||||
---|---|---|---|---|---|
Stolica | |||||
Data powstania | 1138 | ||||
Data likwidacji | 1335 | ||||
Władca | |||||
Język urzędowy | |||||
Religia dominująca | |||||
![]() | |||||
Położenie na mapie świata ![]() | |||||
51°07′00″N 17°02′00″E/51,116667 17,033333 |
Księstwo śląskie (łac. Ducatus Silesiae, niem. Herzogtum Schlesien, cz. Vévodství Slezska) – średniowieczne polskie księstwo dzielnicowe położone na Śląsku ze stolicą we Wrocławiu. Zostało wyodrębnione z państwa Piastów w 1138 roku na skutek rozbicia dzielnicowego[1]. Od 1172 roku następowała fragmentacja księstwa na mniejsze księstwa śląskie. Generalnie w 1248 roku, po wyodrębnieniu księstwa wrocławskiego, księstwo śląskie jako jedne terytorium przestało istnieć, a księstwo wrocławskie stało się następcą i najważniejszym księstwem śląskim. W 1327 roku większość księstw rządzonych przez Piastów śląskich weszły w skład Królestwa Czech, później do Korony Czeskiej. Ostatecznie cały obszar pierwotnego księstwa śląskiego znalazł się w Królestwie Czech na mocy Układu w Trenczynie w 1335 roku. Ponieważ Czechy wchodziły w skład Świętego Cesarstwa Rzymskiego, Śląsk także znalazł się w granicach Rzeszy.
Historia
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/cd/Ustawa_sukcesyjna_Boles%C5%82awa_Krzywoustego.jpg/220px-Ustawa_sukcesyjna_Boles%C5%82awa_Krzywoustego.jpg)
Ziemia Władysława II Wygnańca (księstwo śląskie)
Powstało w 1138 roku po śmierci Bolesława III Krzywoustego (zgodnie z jego tzw. statutem) jako dzielnica przeznaczona dla jego najstarszego syna Władysława II Wygnańca i obejmowało prócz Śląska także ziemię lubuską i ziemię opolską[1]. W XII wieku pojęcie Śląska ograniczało się tylko do jego obecnej zachodniej części z Wrocławiem i nie obejmowało początkowo władztwa książąt opolskich[2]. Kolejni Piastowie podzielili Śląsk na liczne mniejsze księstwa, które w ciągu XIV wieku stały się lennem Królestwa Czeskiego, a królowie czescy przyjęli z czasem tytuł księcia Śląska. Od XV w. ze Śląskiem zaczęto utożsamiać również terytoria książąt górnośląskich[2].
Po śmierci królów Czech i Polski, Wacława II w 1305 r. i Wacława III w 1306 r., księstwa śląskie stały się przedmiotem sporów między królem Czech i tytularnym królem Polski Janem Luksemburskim a królem Polski Władysławem I Łokietkiem w latach 20. XIV wieku. W 1322 roku Łokietek wykorzystał zamęt na Śląsku i na pewien czas opanował Wrocław. Przejściowo wykonywał nawet władzę zwierzchnią nad Śląskiem. Strata tego miasta przypada prawdopodobnie na lata 1324–1325[3]. W trakcie wojny Łokietka z Brandenburgią, Jan Luksemburski po uchwaleniu podatków na wojnę przez szlachtę czeską wyruszył ze swoją armią w kierunku Polski. Jeszcze przed przekroczeniem Bramy Morawskiej do Opawy zjechali polscy książęta Bolesław niemodliński, Leszek raciborski, Kazimierz cieszyński, Władysław kozielsko-bytomski i złożyli hołd Janowi Luksemburskiemu. Następnie w Bytomiu hołd złożył mu Jan oświęcimski, a we Wrocławiu Bolesław opolski i Henryk VI wrocławski. W 1329 roku hołd złożyli mu Jan ścinawski, Bolesław brzesko-legnicki, Konrad oleśnicki i Henryk żagański[4].
Po śmierci ostatnich przedstawicieli kolejnych linii Piastów Śląskich ich księstwa były systematycznie włączane do domeny królewskiej (Wrocław 1335, Racibórz 1337, Świdnica 1368/1392, Opole 1532, Cieszyn 1675[potrzebny przypis], Brzeg i Legnica 1675)[5]. Do 1806 roku Śląsk był także częścią Świętego Cesarstwa Rzymskiego. W 1742 roku został podzielony na część pruską (jego władcy do 1918 roku tytułowali się suwerenami i najwyższymi książętami Śląska) i austriacką (Śląsk Austriacki, którego władcy mimo utraty praktycznie całego regionu do 1918 roku tytułowali się książętami Górnego i Dolnego Śląska).
Geografia
[edytuj | edytuj kod]Po utworzeniu, ziemie śląskie zajmowały górne i środkowe dorzecze Odry. Na południu Sudety, razem z Bramą Morawską stanowiły granicę z ziemiami czeskimi – ziemią kłodzką i Morawami. Po ponad stuletniej walce, granica została określona w roku 1137[2] zgodnie z porozumieniem zawartym z czeskim księciem Sobiesławem I. Na zachodzie Dolny Śląsk graniczył z niemiecką Marchią Łużycką (później z Łużycami Dolnymi) i byłą ziemią Milczan znajdującą się w pobliżach Budziszyna (później z Łużycami Górnymi) z granicą przebiegającą wzdłuż rzek Bóbr i Kwisa[2]. Śląsk graniczył z Wielkopolską na północy i dzielnicą senioralną Małopolski na wschodzie, oddzielony był od nich rzekami Przemsza i Biała.
Granice zmieniały się nieznacznie w kolejnych dekadach. Gdy księstwo zostało przywrócone przez synów Władysława Wygnańca w 1163, obejmowało także ziemię lubuską na północny wschód od Krosna Odrzańskiego, który wcześniej był zachodnim przyczółkiem Wielkopolski, ale został zabrany przez margrabiów Brandenburgii w 1248. W 1177 książę krakowski Kazimierz Sprawiedliwy przyłączył byłe małopolskie kasztelanie Bytomia, Oświęcimia, Zatora, Siewierza i Pszczyny do Górnego Śląska na rzecz księcia Mieszka Plątonogiego[2]. W 1443 księstwo siewierskie zakupili biskupi krakowscy, którzy w ten sposób stali się jego suwerennymi władcami (do 1790). W 1457 król polski zakupił księstwo oświęcimskie, a w 1494 księstwo zatorskie. Formalna inkorporacja Oświęcimia i Zatora Korony nastąpiła w 1564[2].
Podziały księstwa
[edytuj | edytuj kod]- Osobny artykuł:
Mapy polityczne Śląska
[edytuj | edytuj kod]- 1185–1201
Bolesław I Wysoki
Jarosław opolski
Mieszko I Plątonogi
- 1201–1202
Bolesław I Wysoki, od 1201: Henryk I Brodaty
Mieszko I Plątonogi
- 1217–1230
Henryk I Brodaty
Kazimierz I opolski
- 1243–1248
Bolesław II Rogatka
Santok do 1247
Władysław opolski
Mieszko II Otyły, od 1246 Władysław opolski
Przemysł I, 1244
Kępno do 1244
Lelów do 1247
- 1249–1274
Henryk III Biały do 1266
bp Władysław 1266–1270
Henryk IV Prawy od 1270Władysław opolski
Bolesław II Rogatka
Bolesławiec Bolesława Rogatki, 1251–1271 do Konrada głogowskiego
- 1274–1277
Henryk IV Prawy
Władysław opolski
Bolesław II Rogatka
Mikołaj I opawski
- 1277–1278
Henryk IV Prawy
Władysław opolski
Bolesław II Rogatka
Henryk III głogowski
Mikołaj I opawski
Henryk V Brzuchaty
zakreskowane obszary zastawiono Brandenburgii
- 1278–1282
- 1284–1287
- 1287–1290
- 1290–1291
- 1294–1296
- 1296–1301
- 1306–1309
- 1309–1311
- 1312–1317
- 1317–1321
- 1322–1331
Zobacz też
[edytuj | edytuj kod]- historia Śląska
- Układ w Trenczynie
- Wojna polsko-czeska (1345–1348)
- Polska w okresie rozbicia dzielnicowego
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b Księstwo śląskie, [w:] Encyklopedia Wrocławia, Jan Harasimowicz (red.), Wrocław 2006, s. 455, ISBN 83-906558-4-5 .
- ↑ a b c d e f Beata Pysiewicz-Jędrusik: Granice Śląska. Wrocław: 1998. ISBN 83-906558-4-5.
- ↑ Anna Lipska, Możnowładztwo polskie XIV i pierwszej połowy XV w. a sprawa zjednoczenia Śląska z Polską, w: Szkice z dziejów Śląska pod redakcją Ewy Maleczyńskiej, I, Warszawa, 1955, s. 161.
- ↑ Stanisław Szczur, Historia Polski. Średniowiecze, Kraków 2003, s. 358, 359.
- ↑ Lech Szaraniec Śląsk Dolny, Górny, Opawski, ISBN 83-85039-76-7, s. 6–8.