Niełazokształtne – Wikipedia, wolna encyklopedia
Dasyuromorphia | |||
Gill, 1872[1] | |||
![]() Przedstawiciel rzędu – niełaz wielki (Dasyurus maculatus) | |||
Systematyka | |||
Domena | |||
---|---|---|---|
Królestwo | |||
Typ | |||
Podtyp | |||
Gromada | |||
Podgromada | |||
Infragromada | |||
Rząd | niełazokształtne | ||
Synonimy | |||
| |||
Rodziny i rodzaje | |||
|
Niełazokształtne (Dasyuromorphia) – rząd australijskich ssaków z infragromady ssaków niższych (Metatheria).
Występowanie
[edytuj | edytuj kod]Występują na kontynencie australijskim, Tasmanii i Nowej Gwinei[11].
Charakterystyka
[edytuj | edytuj kod]Wszystkie niełazokształtne są czworonożne, tzn. poruszają się na czterech kończynach. Poza mrówkożerem wszystkie są zwierzętami drapieżnymi. Planigale ingrami z rodziny niełazowatych jest najmniejszym znanym torbaczem i jednym z najmniejszych ssaków świata. Wymarłe wilkoworowate osiągały ok. 30 kg masy ciała. Do najbardziej znanych niełazokształtnych należą diabeł tasmański, myszowór pędzloogonowy i niełaz plamisty.
Systematyka
[edytuj | edytuj kod]Do rzędu należą następujące rodziny[12][13][14][15][16][11]:
- Thylacinidae Bonaparte, 1838 – wilkoworowate – takson wymarły
- Myrmecobiidae Waterhouse, 1841 – mrówkożerowate
- Dasyuridae Goldfuss, 1820 – niełazowate
- Malleodectidae Archer, Hand, Black, Beck, Arena, L.A.B. Wilson, Kealy & Hung, 2016 – takson wymarły
Opisano również rodzaje wymarłe nie sklasyfikowane w żadnej z powyższych rodzin:
- Ankotarinja Archer, 1976[17] – jedynym przedstawicielem był Ankotarinja tirarensis Archer, 1976
- Barinya Wroe, 1999[9]
- Dasylurinja Archer, 1982[18] – jedynym przedstawicielem był Dasylurinja kokuminola Archer, 1982
- Joculusium Wroe, 2001[19] – jedynym przedstawicielem był Joculusium muizoni Wroe, 2001
- Keeuna Archer, 1976[20] – jedynym przedstawicielem był Keeuna woodburnei Archer, 1976
- Mayigriphus Wroe, 1997[21] – jedynym przedstawicielem był Mayigriphus orbus Wroe, 1997
- Mutpuracinus Murray & Megirian, 2000[22] – jedynym przedstawicielem był Mutpuracinus archibaldi Murray & Megirian, 2000
- Wakamatha Archer & Rich, 1979[23] – jedynym przedstawicielem był Wakamatha tasselli Archer & Rich, 1979.
Dasyuromorphia są uważane za bezpośrednich potomków wyjściowej grupy Australidelphia, od której wywodzą się pozostałe torbacze australijskie i być może, południowoamerykańskie torbikowate. Badania DNA przeprowadzone przez Krajewski i in. (2000) wskazują na monofiletyzm niełazokształtnych.
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ T.N. Gill. Arrangement of the Families of Mammals; with Analytical Tables. „Smithsonian Miscellaneous collections”. 11, s. 1–98, 1872. (ang.).
- ↑ R. Owen. Outlines of a Classification of the Marsupialia. „Proceedings of the Zoological Society of London”. 7, s. 6, 19, 1839. (ang.).
- ↑ Ch.G.A. Giebel: Die säugethiere in zoologischer, anatomischer und palæontologischer beziehung umfassend dargestellt. Leizpzig: A. Abel, 1855, s. 723. (niem.).
- ↑ E. Haeckel: Generelle morphologie der organismen. Allgemeine grundzüge der organischen formen-wissenschaft, mechanisch begründet durch die von Charles Darwin reformirte descendenztheorie. Cz. 2. Berlin: G. Reimer, 1866, s. clvii. (niem.).
- ↑ F. Ameghino. Contribución al conocimiento de los mamiferos fósiles de la República Argentina. „Actas de la Academia Nacional de Ciencias de la República Argentina en Córdoba”. 6, s. xx, 276, 284, 1889. (hiszp.).
- ↑ B.A. Bensley. On the Evolution of the Australian Marsupialia; with Remarks on the Relationships of the Marsupials in general. „Transactions of the Linnean Society of London”. Zoology. Second series. 9 (3), s. 208, 210, 1903. (ang.).
- ↑ F.S. Szalay: A new appraisal of marsupial phylogeny and classification. W: M. Archer (red.): Carnivorous Marsupials. Sydney: Royal Zoological Society of New South Wales, 1982, s. 631. (ang.).
- ↑ K.E. Kinman: The Kinman System: Toward a Stable Cladisto−Eclectin. Classification of Organisms (Living and Extinct). Kansas, Hays: K.E. Kinman, 1994, s. 37. (ang.).
- ↑ a b S. Wroe. The geologically oldest dasyurid, from the Miocene of Riversleigh, north-west Queensland. „Palaeontology”. 42 (3), s. 503, 1999. DOI: 10.1111/1475-4983.00082. (ang.).
- ↑ І.В. Загороднюк. Наукові назви рядів ссавців: від описових до уніфікованих. „Вісник Львів. Ун-ту”. Серія біологічна. 48, s. 35, 2008. (ukr.).
- ↑ a b D.E. Wilson & D.M. Reeder (redaktorzy): Order Dasyuromorphia. [w:] Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. [dostęp 2022-11-29].
- ↑ N. Upham, C. Burgin, J. Widness, M. Becker, C. Parker, S. Liphardt, I. Rochon & D. Huckaby: Treeview of Mammalian Taxonomy Hierarchy. [w:] ASM Mammal Diversity Database (Version 1.11) [on-line]. American Society of Mammalogists. [dostęp 2023-07-23]. (ang.).
- ↑ Lynx Nature Books (A. Monadjem (przedmowa) & C.J. Burgin (wstęp)): All the Mammals of the World. Barcelona: Lynx Edicions, 2023, s. 43–49. ISBN 978-84-16728-66-4. (ang.).
- ↑ C.J. Burgin, D.E. Wilson, R.A. Mittermeier, A.B. Rylands, T.E. Lacher & W. Sechrest: Illustrated Checklist of the Mammals of the World. Cz. 1: Monotremata to Rodentia. Barcelona: Lynx Edicions, 2020, s. 58–70. ISBN 978-84-16728-34-3. (ang.).
- ↑ M. Archer, S.J. Hand, K.H. Black, R.M. Beck, D.A. Arena, L.A.B. Wilson, S. Kealy & T. Hung. A new family of bizarre durophagous carnivorous marsupials from Miocene deposits in the Riversleigh World Heritage Area, northwestern Queensland. „Scientific Reports”. 6, s. 26911, 2016. DOI: 10.1038/srep26911. (ang.).
- ↑ Nazwy zwyczajowe za: W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński & W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 6–9. ISBN 978-83-88147-15-9. (pol. • ang.).
- ↑ Wroe 1976 ↓, s. 53.
- ↑ M. Archer: A review of the dasyurid (Marsupialia) fossil record, integration of data bearing on phylogenetic interpretation, and suprageneric classification. W: M. Archer (red.): Carnivorous Marsupials. Sydney: Royal Zoological Society of New South Wales, 1982, s. 402. (ang.).
- ↑ S. Wroe. A new genus and species of dasyuromorphian from the Miocene of Riversleigh, northern Australia. „Memoirs of the Australasian Paleontological Society”. 25, s. 53, 2001. (ang.).
- ↑ Wroe 1976 ↓, s. 64.
- ↑ S. Wroe. Mayigriphus orbus gen. et sp. nov., a Miocene dasyuromorphian from Riversleigh, northwestern Queensland. „Memoirs of the Queensland Museum”. 41 (2), s. 439, 1997. (ang.).
- ↑ P.F. Murray & D. Megirian. Two new genera and three new species of Thylacinidae (Marsupialia) from the Miocene of the Northern Territory, Australia. „The Beagle”. 16, s. 146, 2000. (ang.).
- ↑ M. Archer & T.H.V. Rich. Wakamatha tasselli gen. et sp. nov., a fossil dasyurid (Marsupialia) from South Australia convergent on modern Sminthopsis. „Memoirs of the Queensland Museum”. 19 (3), s. 309, 1979. (ang.).
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- M. Archer. Miocene marsupicarnivores (Marsupialia) from central South Australia, Ankotarinja tirarensis gen. et sp. nov., Keeuna woodburnei gen et sp. nov., and their significance in terms of early marsupial radiations. „Transactions of the Royal Society of South Australia”. 100 (2), s. 53–73, 1976. (ang.).
- Myers, P.: Dasyuromorphia. (on-line), Animal Diversity Web, 2001. [dostęp 2008-04-08]. (ang.).
- D.E. Wilson & D.M. Reeder (redaktorzy): Order Dasyuromorphia. [w:] Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. [dostęp 2022-11-29].