Opieńkowa zgnilizna korzeni – Wikipedia, wolna encyklopedia
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2b/Armillaria_ostoyae_a4.jpg/220px-Armillaria_ostoyae_a4.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/ae/Armillaria_mellea_Linden.jpg/220px-Armillaria_mellea_Linden.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2b/Armillariella_mellea_rhizomorph_bialowieza_forest_3_beentree.jpg/220px-Armillariella_mellea_rhizomorph_bialowieza_forest_3_beentree.jpg)
Opieńkowa zgnilizna korzeni lub armillarioza – grzybowa choroba roślin wywołana przez grzyby z rodzaju opieńka (Armillaria). Po raz pierwszy opisana została przez Roberta Hartiga w 1874 r.[1]
Występowanie i szkodliwość
[edytuj | edytuj kod]Jest jedną z najgroźniejszych chorób systemów korzeniowych drzew i krzewów[1]. Występuje na obszarach o klimacie umiarkowanym na całym świecie na bardzo wielu gatunkach drzew i krzewów. Prowadzi do obumarcia porażonych drzew. W Polsce najczęściej występuje na świerku pospolitym i sośnie zwyczajnej. Wyrządza duże szkody gospodarcze w leśnictwie i sadownictwie. Rozwija się na drzewach w każdym wieku powyżej 3 lat[2].
W Polsce największe znaczenie w rozwoju tej choroby ma opieńka ciemna (A. ostoyae) atakująca głównie drzewa iglaste, oraz opieńka miodowa (A. mellea) atakująca głównie drzewa liściaste[2]. Ale chorobę tę wywołują także pozostałe gatunki opieniek występujące w Polsce: opieńka północna (A. borealis), opieńka cebulotrzonowa (Armillaria cepistipes), opieńka torfowiskowa (A. ectypa), opieńka żółtawa (A. gallica) i opieńka bezpierścieniowa (A.tabescens)[3].
Objawy
[edytuj | edytuj kod]Początkowo grzybnia opieniek rozwija się w sposób niewidoczny w tkankach drzewa powodując tylko opóźnienie w rozwoju pędów i liści. Szczególnie uwidocznia się to u drzew iglastych jako słaby rozwój pędu szczytowego. Czasami choroba rozwija się tak intensywnie, że od razu powoduje zblaknięcie igieł, a następnie ich zbrązowienie, całkowite opadnięcie na ziemię i śmierć drzewa. Czasami igły obumierają tak szybko, że opadają na ziemię, zanim zdążą się przebarwić[2].
Podczas rozwoju choroby, a zwłaszcza w jej końcowej fazie, na dolnych partiach pni drzew obficie wycieka żywica. Zestala się ona pod korą drzewa, lub spływając na ziemię tworzy na niej skorupę wokół pnia[2].
W zaawansowanym stadium choroby, na już obumarłych, lub obumierających drzewach pod ich korą występują grube sznury grzybniowe zwane też ryzomorfami, które u starszych drzew mogą dochodzić do wysokości kilku metrów nad ziemią. Mają barwę ciemnobrunatna lub prawie czarną. Drewno pod nimi ma ciemnobrunatny kolor. Sznury grzybniowe z pnia drzewa wrastają spod kory do gleby. Rozgałęziają się w niej i rosną dalej, często na znaczne odległości. Mogą w ten sposób zaatakować korzenie innych drzew. Gdy drzewo obumrze, sznury grzybniowe na jego pniu rosną pod korą dalej, często docierając aż do szczytowych partii pnia[2].
Na obumierającym lub martwym już drzewie, na jego korzeniach, pniach lub pniakach pojawiają się owocniki opieńki. Porażone drewno ulega białej zgniliźnie drewna. Zazwyczaj zgnilizna ta powstaje tylko w bielu, jedynie w drewnie korzeni zgniliźnie ulega także twardziel, gdyż grzybnia ma tutaj cały czas odpowiednią wilgotność.
Etiologicznymi oznakami choroby są sznury grzybniowe i owocniki. Te ostatnie powstają na końcach sznurów grzybniowych. Powstają zazwyczaj gromadnie pod koniec lata i jesienią. W blaszkowym hymenoforze wytwarzają zarodniki, które roznoszone przez wiatr rozprzestrzeniają chorobę. Czasami zarodniki wytwarzane są w tak ogromnej ilości, że pokryte nimi najbliższe otoczenie wygląda jak posypane białym proszkiem[2].
Ochrona
[edytuj | edytuj kod]Ochrona polega na zapobieganiu rozprzestrzeniania się choroby. Można tego dokonać przestrzegając następujące zasady[2][4]:
- zalesianie wykonywać rodzimym materiałem nasiennym
- na terenie w którym rósł las liściasty należy unikać zakładania drzewostanów iglastych
- na terenie silnie przerośniętym ryzomorfami opieniek należy zrezygnować z przeorywania ziemi, lecz sadzonki sadzić z zakrytym systemem korzeniowym za pomocą kostura rurowego
- pniaki smarować preparatem zawierającym żylicę olbrzymią. Zmniejsza on rozprzestrzenianie się opieniek
- należy usuwać z lasu drzewa martwe i chore
- wycinania drzew dokonywać późną wiosną lub latem, a pozostałe po wycince pniaki okorowywać
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b Żółciak A. Taksonomia i nomenklatura rodzaju Armillaria (Fr.: Fr.) Staude. Prace Instytutu Badawczego Leśnictwa, seria A. 2003;2(952):5–21.
- ↑ a b c d e f g Otwarta encyklopedia leśna. Opieńkowa zgnilizna korzeni świerka i innych drzew iglastych. [dostęp 2016-09-25].
- ↑ Władysław Wojewoda: Checklist of Polish Larger Basidiomycetes. Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski. Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003. ISBN 83-89648-09-1.
- ↑ Zbigniew Sierota , Andrzej Szczepkowski , Rozpoznawanie chorób infekcyjnych drzew leśnych, Centrum Informacyjne Lasów Państwowych, ISBN 978-83-63895-37-2 [dostęp 2016-09-25] .