Pawęża ziołówka – Wikipedia, wolna encyklopedia
Coptosoma scutellatum | |||
(Geoffroy, 1785) | |||
![]() Imago | |||
Systematyka | |||
Domena | |||
---|---|---|---|
Królestwo | |||
Typ | |||
Gromada | |||
Rząd | |||
Podrząd | |||
Infrarząd | |||
Nadrodzina | |||
Rodzina | |||
Podrodzina | |||
Rodzaj | |||
Gatunek | pawęża ziołówka | ||
Synonimy | |||
|
Pawęża ziołówka[1] (Coptosoma scutellatum) – gatunek pluskwiaka z podrzędu różnoskrzydłych i rodziny pawężowatych. Zamieszkuje krainę palearktyczną od Półwyspu Iberyjskiego po Wyspy Japońskie. Jest polifagicznym fitofagiem ssącym.
Taksonomia
[edytuj | edytuj kod]Gatunek ten opisany został po raz pierwszy w 1785 roku przez Étienne Louisa Geoffroya w publikacji autorstwa Antoine’a-François de Fourcroya pod nazwą Cimex scutellatus. Jako lokalizację typową wskazano Fontainebleau we Francji[2]. W 1833 roku François-Louis Laporte de Castelnau umieścił go w nowym, monotypowym wówczas rodzaju Coptosoma jako gatunek typowy[3]. W 1794 roku gatunek ten niezależnie opisany został przez Johana Christiana Fabriciusa jako Cimex globus[4] i pod taką nazwą umieszczony został w 1834 roku przez Carla Wilhelma Hahna w nowym, monotypowym rodzaju Globocoris[5]. Synonimizacji tych rodzajów dokonał w 1835 roku Gottlieb August Wilhelm Herrich-Schäffer[6].
Morfologia
[edytuj | edytuj kod]Pluskwiak o ciele długości od 3,2 do 3,7 mm u samców i od 3,6 do 4,6 mm u samic, u obu płci silnie rozdętym, szerszym niż u podobnego C. mucronatum. Ubarwienie ciała jest błyszcząco czarne, rzadko z metalicznym połyskiem fioletowoniebieskim. Głowa pozbawiona jest szczecinek i kolców. Oczy są czerwone, o szerokości od 3,2 do 3,7 razy mniejszej niż ich rozstaw. Czułki od nasady do ⅔ długości trzeciego członu są jasnobrązowe, wierzchołek trzeciego członu mają brązowy do ciemnobrązowego, a człony czwarty i piąty czarnobrązowe do prawie czarnych. Nakrywająca większość odwłoka tarczka ma kąty przednio-boczne i część tylną z płytkimi punktami oddalonymi na około cztery swoje średnice, oddzielonymi gładką, niepobrużdżoną powierzchnią. U samca ponadto tył tarczki cechuje się niemal całkowitym brakiem owłosienia. Odwłok ma na brzegach tergitów i po bokach sternitów żółtobrązowe plamy. Odwłok samca ma kapsułę genitalną z powierzchnią grzbietową zaopatrzoną pośrodku w szeroki szereg gęsto rozmieszczonych i krótkich szczecinek oraz z wierzchołkiem pozbawionym wyrostka[7].
Ekologia i występowanie
[edytuj | edytuj kod]Owad termofilny, zamieszkujący ciepłe i suche stanowiska otwarte z umiarkowanie gęstą roślinnością i podłożem wapiennym, piaszczystym lub gliniastym[8]. W Europie Środkowej wybiera głównie nasłonecznione łąki i murawy[7]. Występuje od nizin do około 1000 m n.p.m. w Alpach[8]. Zarówno larwy jak i postacie dorosłe są fitofagami ssącymi soki roślin. Owad ten jest polifagiem. Wśród jego roślin pokarmowych wymienia się ponad 50 gatunków[7], w tym z rodzajów: cieciorki, groszki, janowce, komonice, lucerny, sparcety, traganki, wilżyny i wyki[8][7]. Postacie dorosłe aktywne są od maja lub czerwca do sierpnia lub września[8][1]. Samice składają jaja w środku lata. Zimuje trzecie lub czwarte stadium larwalne[8].
Gatunek palearktyczny. W Europie znany jest z Hiszpanii, Wielkiej Brytanii, Francji, Belgii, Holandii, Luksemburga, Niemiec, Szwajcarii, Liechtensteinu, Austrii, Włoch, Danii, Szwecji, Norwegii, Łotwy, Litwy, Polski, Czech, Słowacji, Węgier, Białorusi, Ukrainy, Mołdawii, Rumunii, Bułgarii, Słowenii, Chorwacji, Bośni i Hercegowiny, Czarnogóry, Serbii, Albanii, Macedonii Północnej, Grecji oraz europejskich części Rosji i Turcji[9][10]. W Afryce Północnej podawany jest z Algierii. W Azji zamieszkuje Syberię, Rosyjski Daleki Wschód, azjatycką Turcję, Gruzję, Armenię, Azerbejdżan, Kazachstan, Kirgistan, Iran, Mongolię, północne Chiny, Koreę i Japonię[10]. W Polsce jest jedynym przedstawicielem całej rodziny pawężowatych[7][11].
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b Coptosoma scutellatum – Pawęża ziołówka. [w:] Insektarium.net [on-line]. [dostęp 2022-05-23].
- ↑ Étienne Louis Geoffroy: Cimex scutellatus. W: Antoine-François de Fourcroy: Entomologia Parisiensis; sive, Catalogus insectorum quae in agro Parisiensi reperiuntur. Paris: 1785, s. 195. (łac.).
- ↑ F.L. de Laporte. Essai d'une classification systématique de l'ordre des Hémiptères (Hémiptères Hétéroptères, Latr.). „Magasin de Zoologie”. 2, Suppl, s. 17–88, 1833.
- ↑ J.C. Fabricius: Entomologia systematica emendata et aucta, secundum classes, ordines, genera, species adiectis synonimis, locis, observationibus, descriptionibus 4. Hafniae: Proft, 1794.
- ↑ C.W. Hahn: Die Wanzenartigen Insecten. Getreu nach der Natur abgebildet und beschrieben 2. Nürnberg: Zeh, 1834, s. 33–120.
- ↑ G.A.W. Herrich-Schaeffer: Nomenclator entomologicus. Verzeichniss der europäischen Insecten; zur Erleichterung des Tauschverkehrs mit Preisen versehen. Heft 1; Lepidoptera und Hemiptera, letztere synoptisch bearbeitet und mit vollständiger Synonymie. Regensburg: Pustet, 1835.
- ↑ a b c d e Jerzy A. Lis, Barbara Lis, Dariusz J. Ziaja: Heteroptera Poloniae 2: Pentatomoidea 1: Acanthosmatidae, Cydnidae, Plataspidae, Scutelleridae, Thyreocoridae. Bytom: Zakład Poligraficzno-Wydawniczy „Plik”, 2012.
- ↑ a b c d e Michael Münch: Kugelwanze (Coptosoma scutellatum (Geoffroy, 1785)). [w:] Insekten Sachsen [on-line]. 2012. [dostęp 2022-05-30].
- ↑ Coptosoma scutellatum (Geoffroy, 1785). [w:] Fauna Europaea [on-line]. [dostęp 2022-05-30].
- ↑ a b Berend Aukema (red.): Coptosoma scutellatum (Geoffroy, 1785). [w:] Catalogue of Palearctic Heteroptera [on-line]. Naturalis Biodiversity Center. [dostęp 2022-05-30].
- ↑ Jerzy A. Lis: Klucze do oznaczania owadów Polski. T. XVIII: Pluskwiaki różnoskrzydłe - Heteroptera. Cz. zeszyt 12: Plataspidae, Thyreocoridae, Cydnidae. Toruń: Oficyna Wydawnicza Turpress, Polskie Towarzystwo Entomologiczne, 1997. ISBN 83-86781-42-4.