Wilder Penfield – Wikipedia, wolna encyklopedia
![]() Wilder Penfield w 1934 roku | |
Data i miejsce urodzenia | |
---|---|
Data i miejsce śmierci | |
Zawód, zajęcie | |
Narodowość | |
Alma Mater | McGill University, |
Pracodawca |
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0a/Sensory_and_motor_homunculi.jpg/240px-Sensory_and_motor_homunculi.jpg)
Wilder Penfield (ur. 26 stycznia 1891 w Spokane, zm. 5 kwietnia 1976 w Montrealu) – kanadyjski neurochirurg, współtwórca analizy transakcyjnej, członek Royal Society i 25 innych stowarzyszeń naukowych i zawodowych, wyróżniony tytułami doktora honorowego licznych uniwersytetów w Północnej Ameryce, Europie i Azji (m.in. Princeton, Oxford, McGill w Montrealu, również Warszawa), odznaczony wysokimi odznaczeniami (m.in. Medal Wolności (USA), francuska Legia Honorowa, brytyjskie Order of Merit i Order św. Michała i św. Jerzego)[2]. W 1959 r. został członkiem zagranicznym PAN[3].
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]Studiował na Princeton University i na University of Oxford, gdzie uczył się neuropatologii u Charlesa Scotta Sherringtona. Tytuł doktora medycyny otrzymał na Johns Hopkins University. Pracował na Wydziale Medycznym McGill University (od 1928) i w Royal Victoria Hospital przy McGill University w Montrealu. Założył Instytut Neurologiczny, którym kierował do odejścia na emeryturę w 1960 roku. W następnych latach napisał liczne cenione książki[2], m.in. wielokrotnie wznawianą The Torch. Hippocrates life on the island of Cos. A love story[4]. Ostatnią pracę (autobiografia No Man Alone) ukończył w 1976 roku (publ. 1977). Zadedykował ją – z miłością i wdzięcznością – swojej matce, która pomogła mu „widzieć świat, jakim jest”[a])[2].
Badania padaczki i mapowanie mózgu
[edytuj | edytuj kod]Jako neurochirurg zajmował się problemami leczenia padaczki i poszukiwał siedliska świadomości (używał też pojęcia dusza)[5].
W dzieciństwie był świadkiem cierpienia chorej na padaczkę siostry (Ruth), a po kilkunastu latach, w grudniu 1928 roku, wykonał operację jej mózgu – usunął bardzo duży nowotwór płata czołowego, który wnikał w głąb lewej półkuli mózgu (nie było możliwe usunięcie całości). Po trzech tygodniach od operacji Ruth czuła się doskonale, jednak najbliżsi spostrzegli, że straciła zdolność planowania i przewidywania konsekwencji własnych czynów[b]. W maju 1930 roku ponowiły się ataki padaczki, spowodowane rozrastaniem się nowotworu. Po kolejnej operacji, wykonanej ostrożniej przez H. Cushinga (usunął tylko część guza), stan pacjentki poprawił się nieznacznie. Zmarła w 1931 roku[5].
Po śmierci siostry Penfield poznał w Niemczech nową technikę określania położenia ognisk padaczki (miejsc kory, które trzeba usunąć operacyjnie) – metodę elektrycznej stymulacji różnych punktów kory. Stwierdził, że technika nie tylko ułatwia chirurgiczną pomoc chorym – pozwala również badać np. ruchowe reakcje ludzi w czasie drażnienia określonych obszarów kory. Dzięki temu, że badania były wykonywane bez utraty świadomego kontaktu z operowanymi (znieczulenie miejscowe) mogli oni informować chirurga o swoich doznaniach, np. halucynacjach wzrokowych, węchowych, smakowych lub somatycznych[5].
Penfield dostrzegł w tym możliwość rozwiązania problemu mózg–ciało (zob. dualizm kartezjański). Mimo wieloletnich wytrwałych poszukiwań tak określonego celu nie udało mu się osiągnąć – wbrew oczekiwaniom argumenty przemawiające za „dualizmem” były coraz słabsze (np. chęć poruszenia ręką lub odezwania się może nie mieć nic wspólnego z wolną wolą). Wraz ze współpracownikami (m.in. Edwin Boldrey i Theodore Rasmussen[1]; zob. zespół Rasmussena) dokonał przełomowego mapowania powierzchni kory – było to pierwsze mapowanie, pozwalające odróżnić funkcje związane ze spostrzeganiem zmysłowym (sensoryczne) i motorycznością, osobno na każdej z półkul mózgu (dwa różne homunkulusy)[5][1].
Wybrane prace
[edytuj | edytuj kod]- Penfield W. Memory Mechanisms. AMA Archives of Neurology and Psychiatry 67(1952):178-198.
- Epilepsy and Cerebral Localization: A Study of the Mechanism, Treatment and Prevention of Epileptic Seizures. Penfield, W., and Theodore C. Erickson. Charles C Thomas, 1941.
- Epilepsy and the Functional Anatomy of the Human Brain. 2nd edition. Jasper, H., and Penfield, W. Little, Brown and Co., 1954. ISBN 0-316-69833-4
- The Torch. Penfield, W. Little, Brown and Co.; 1960. ISBN 1-299-80119-6.
- The Mystery of the Mind : A Critical Study of Consciousness and the Human Brain. Penfield, Wilder. Princeton University Press, 1975. ISBN 0-691-02360-3
- No Man Alone: A Surgeon's Life. Little, Brown and Co., 1977. ISBN 0-316-69839-3.
Uwagi
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Przechowywała wieloletnią korespondencję z synem. Pisała listy niemal co tydzień, od chwili jego wyjazdu do Princeton (1909) do swojej śmierci w 1935 roku (z oryg. wersji dedykacji: to see things as they were)[2].
- ↑ Podobne objawy wystąpiły po podobnej operacji pacjenta, opisywanego jako Elliot. Antonio Damasio (autor m.in. książki Błąd Kartezjusza) sugerował, że trudności z podejmowaniem codziennych drobnych decyzji (np. dotyczących wyboru krawata lub przystawek, zamawianych w restauracji) są związane z przerwaniem połączeń między korą i układem limbicznym („mózgiem racjonalnym“ i „emocjonalnym”). Wcześniejsze emocje „etykietują” ludzkie wcześniejsze wybory jako dobre lub złe. Brak dostępu do etykiety utrudnia wszystkie wybory, wzbudza niepokój i niezdecydowanie[6][7] (zob. też Phineas Gage – znaczenie dla nauki).
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b c Wilder Penfield , Edwin Boldrey , omatic Motor And Sensory Representation In The Cerebral Cortex Of Man As Studied By Electrical Stimulation, „Brain”, 60 (4), 1937, s. 389–443, DOI: 10.1093/brain/60.4.389 [dostęp 2021-10-19] (ang.).
- ↑ a b c d This website was created and is maintained by family members of Eric Berne MD: Wilder Penfield Biography. Creator of Transactional Analysis and Author of Games People Play. [w:] Biografia w portalu, poświęconym pamięci Erica Berne’a [on-line]. Eric Berne Family Members at ericberne.com. [dostęp 2017-10-21]. (ang.).
- ↑ Penfield, Wilder, [w:] Członkowie Polskiej Akademii Nauk [online], PAN [dostęp 2021-10-19] .
- ↑ Wilder Penfield: The Torch. Hippocrates life on the island of Cos. A love story (first published Little, Brown 1960, w formie Uniwersytet Michigan W formie cyfrowej 2008). McClelland & Stewart, 1968.
- ↑ a b c d Święta choroba. W: Sam Kean (przekł. Adam Wawrzyński): Dziwne przypadki ludzkiego mózgu. Historie szaleństw i powrotów do zdrowia z neurochirurgami w roli głównej. Łódź: Wydawnictwo JK (oryg. Feeria Science), 2017, s. 265–296. ISBN 978-83-7229-647-4.
- ↑ Seks i kara. W: Sam Kean (przekł. Adam Wawrzyński): Dziwne przypadki ludzkiego mózgu. Historie szaleństw i powrotów do zdrowia z neurochirurgami w roli głównej. Łódź: Wydawnictwo JK (oryg. Feeria Science), 2017, s. 225–261. ISBN 978-83-7229-647-4.
- ↑ Michael Burke: The oceanic mind. A study of emotion in literary reading (praca doktorska). Middelburg: Amsterdam School for Cultural Analysis (ASCA) UvA-DARE (Digital Academic Repository), 2008.
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- D. Todman , Wilder Penfield (1891–1976), „Journal of Neurology”, 255 (7), 2008, s. 1104–1105, DOI: 10.1007/s00415-008-0915-6 [dostęp 2021-10-19] (ang.).