Czingiz Ajtmatow – Wikipedia, wolna encyklopedia
![]() Fotografia Ajtmatowa, 2003 | |
Imię i nazwisko | Czingiz Torekulowicz Ajtmatow |
---|---|
Data i miejsce urodzenia | |
Data i miejsce śmierci | |
Narodowość | |
Język | |
Alma Mater | |
Dziedzina sztuki | |
Ważne dzieła | |
| |
![]() | |
Odznaczenia | |
![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() |
Czingiz (Shyngyź, Shyngýs) Torekulowicz Ajtmatow (ros. Чингиз Торекулович Айтматов, kirg. Чыңгыз Төрөкулович Айтматов; ur. 12 grudnia 1928 w Szeker, Kirgiska Autonomiczna SRR, zm. 10 czerwca 2008 w Norymberdze, Niemcy) – rosyjski i kirgiski pisarz, jeden z animatorów pieriestrojki, zapoczątkował też otwarcie Kirgistanu na zachód. Ponadto dramaturg i scenarzysta filmowy.
Ukończył wyższą szkołę rolniczą (1953) oraz Instytut Literacki imienia A.M. Gorkiego (1958)[1].
W swoich utworach literackich często posługiwał się przypowieścią[2] i metaforą[3], zajmował się tematyką obyczajową i społeczną. Często sięgał też do folkloru[4][5].
Zasiadał w jury konkursu głównego na 22. MFF w Cannes (1969)[6].
Adaptacje filmowe
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3a/Aitmatow_leitess_tschinag_2007.jpg/220px-Aitmatow_leitess_tschinag_2007.jpg)
Książki Czingiza Ajtmatowa stanowiły podstawę wielu adaptacji filmowych. Najbardziej znaną aktorką, która stworzyła postacie głównych bohaterek utworów pisarza, jest Natalja Arinbasarowa[7].
- 1961: Przełęcz (Перевал, według Topolek moj krasnoj kosynkie)[8]
- 1962: Znój (Зной, według Wielbłądziego oka)[8]
- 1966: Pierwszy nauczyciel (Первый учитель, w reżyserii Andrieja Konczałowskiego, w roli głównej Natalja Arinbasarowa)[9]
- 1967: Matczyne pole (Материнское поле)[8]
- 1968: Żegnaj, Gulsary! (Бег иноходца)[8]
- 1969: Dżamila (Джамиля, w reżyserii Iriny Popławskiej, w roli głównej Natalja Arinbasarowa)[10]
- 1975: Czerwone jabłko (ros. Красное яблоко, kirg. Кызыл алма), reż. Tołomusz Okiejew, w roli głównej Tattybübü Tursunbajewa[11][12]
- 1975: Biały statek (Белый пароход)[8]
- 1979: Żurawie przyleciały wcześnie (Ранние журавли)[8]
Nagrody i odznaczenia
[edytuj | edytuj kod]Bohater Republiki Kirgiskiej. Został odznaczony m.in. Orderem „Manas”, Złotym Medalem „Sierp i Młot” Bohatera Pracy Socjalistycznej (31 lipca 1978), dwukrotnie Orderem Lenina, Orderem Rewolucji Październikowej, dwukrotnie Orderem Czerwonego Sztandaru Pracy, Orderem Przyjaźni Narodów oraz rosyjskim Orderem Przyjaźni (1998) i Orderem Uśmiechu. Trzykrotny laureat Nagrody Państwowej ZSRR (1968, 1977, 1983) oraz Nagrody Leninowskiej za cykl Opowieści gór i stepów (1963)[8].
Wybrana twórczość[13][14]
[edytuj | edytuj kod]Powieści
[edytuj | edytuj kod]- 1961 – Moja dziewczyna (ros. Тополёк мой в красной косынке)
- 1966 – Żegnaj, Gulsary (ros. Прощай, Гульсары!)
- 1970 – Biały statek (ros. Белый пароход)
- 1975 – Żurawie przyleciały wcześnie (ros. Ранние журавли)
- 1980 – Dzień dłuższy niż stulecie (ros. Буранный полустанок lub И дольше века длится день)
- 1986 – Golgota (ros. Плаха) – historia Abdiasza Kallistratowa, młodego dziennikarza, zabitego w stepie
- 1992 – Biełoje obłako Czyngischana (ros. Белое облако Чингисхана)
- 1996 – Tawro Kassandry (ros. Тавро Кассандры)
- 1998 – Wstriecza s odnim bachai (ros. Встреча с одним бахаи)
- 2006 – Kogda padajut gory (Wiecznaja niewiesta) (ros. Когда падают горы (Вечная невеста))
Nowele i opowiadania
[edytuj | edytuj kod]- 1952 – Gazietczyk Dzjujdo (ros. Газетчик Дзюйдо)
- 1953 – Aszym (ros. Ашим)
- 1957 – Trudnaja pierieprawa (ros. Трудная переправа)
- 1957 – My idiem dalsze (ros. Мы идем дальше)
- 1957 – Nocznoj poliw (ros. Ночной полив)
- 1957 – Twarzą w twarz (ros. Лицом к лицу)
- 1958 – Dżamila (ros. Джамиля) – pierwszy znany w Europie utwór Ajtmatowa, przetłumaczony na język francuski, który nazwano „najpiękniejszą historią miłosną”. Od tego właśnie momentu wszystkie jego utwory cieszyły się sporym zainteresowaniem
- 1958 – Sopierniki (ros. Соперники)
- 1960 – Wielbłądzie Oko (ros. Верблюжий глаз) – opublikowane w tłumaczeniu Krystyny Latoniowej zbiorze „Opowiadania pisarzy radzieckich” (Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1968)
- 1962 – Pierwszy nauczyciel (ros. Первый учитель)
- 1976 – Matczyne pole (ros. Материнское поле)
- 1977 – Łaciaty pies biegnący brzegiem morza (ros. Пегий пёс, бегущий краем моря)
- 1991 – Na riekie Bajdamtał (ros. На реке Байдамтал)
- Płacz pierieletnoj pticy (ros. Плач перелетной птицы)
- Ziemla i flejta (ros. Земля и флейта)
Dramaty
[edytuj | edytuj kod]- 1973 – Wejście na Fudżi-jamę (ros. Восхождение на Фудзияму) – napisany razem z Kałtajem Muchamedżanowem
Publicystyka
[edytuj | edytuj kod]- 1997 – Płacz ochotnika nad propast'ju (ros. Плач охотника над пропастью) – napisany razem z M. Szachanowym
- Czy podważane są zasady?
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Leksykon pisarzy świata XX wiek (autor hasła Mikołaj Melanowicz), Fundacja „Literatura Światowa” Warszawa 1993 s. 11 ISBN 83-900273-2-1
- ↑ (ros.) Ишанова, Асима Калимовна. Функции притчи в советской прозе 1970-начала 80-х годов // Дис. на соискание учёной степени канд. филол. наук : 10.01.02 Москва, 2006.
- ↑ (ros.) Жылдыз Кемеловна Бакашова. Художественные функции сравнения и метафоры в повестях Чингиза Айтматова // Дис. на соискание учёной степени канд. филол. наук : 10.01.02 Бишкек, 1992.
- ↑ (ros.) ТЕМАЕВА, Хава Нахаевна. Духовно-нравственный и художественный мир Чингиза Айтматова и его мотивы в северокавказской прозе // Дис. на соискание учёной степени канд. филол. наук : 10.01.02 Майкоп, 2006.
- ↑ (ros.) Мискина, Маргарита Сергеевна. Фольклорно-мифологические мотивы в прозе Чингиза Айтматова // Дис. на соискание учёной степени канд. филол. наук : 10.01.01 : Томск, 2004 206 c. РГБ ОД, 61:04-10/926
- ↑ 1969 Members of the Feature Film Jury. Festival de Cannes. [dostęp 2020-08-23]. [zarchiwizowane z tego adresu (2020-06-07)]. (ang.).
- ↑ Wieniera Sagyndyk kyzy, tłumacz Jolanta Piaseczna: Natalia Arinbasarowa – odtwórczyni ról Ałtynaj i Dżamili. Kyrgyzstan.pl (Kirgisko-Polski Portal), 2013-11-23. [dostęp 2014-04-22].
Przekład z rosyjskiego oryginału: Венера Сагындык кызы: Органная музыка и Айтматов в исполнении Аринбасаровой. «Азаттык» үналгысы, 22.11.2013. [dostęp 2014-04-22]. (ros.). - ↑ a b c d e f g Edward Pawlak, Barbara Pełka, Film radziecki w Polsce, Warszawa 1985, s. 228
- ↑ Pierwszy nauczyciel w bazie Filmweb
- ↑ Dżamila w bazie Filmweb
- ↑ Czerwone jabłko w bazie Filmweb
- ↑ Талант менен ширелишкен сулуулук. «Азаттык» үналгысы, 07.09.2009. [dostęp 2014-04-28]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-04-29)]. (kirg.).
- ↑ Ajtmatow Czingiz - książki » BiblioNETka [online], biblionetka.pl [dostęp 2017-11-22] .
- ↑ Kirgistan - Twórczość Czyngiza Ajtmatowa [online], kyrgyzstan.pl [dostęp 2017-11-22] (pol.).
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]Źródła w języku angielskim
- Biografia Ajtmatowa w Encyklopedii Pisarzy Radzieckich. [dostęp 2014-05-20]. (ang.).
- Biografia Ajtmatowa na portalu Russia-InfoCentre. [dostęp 2014-06-02]. (ang.).
- Chingiz Aytmatov, [w:] Encyclopædia Britannica [dostęp 2014-06-02] (ang.).
Źródła w języku rosyjskim
- Айтматов Чингиз Торекулович – Герои страны. [dostęp 2010-06-02]. (ros.).
- Biografia Ajtmatowa na portalu Krugoswiet. [dostęp 2014-06-02]. (ros.).
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- CENGİZ AYTMATOV. "ÖMÜR UZAR SONSUZ OLUR" – serwis internetowy poświęcony twórczości pisarza (tur. • ang.)
- ISNI: 0000000081707075
- VIAF: 101796346
- LCCN: n50040634
- GND: 118501259
- NDL: 00431092
- LIBRIS: b8nqsjnv2zvjtwh
- BnF: 118882433
- SUDOC: 026679663
- SBN: CFIV053921
- NLA: 35002118
- NKC: jn19990210017
- RSL: 000079368
- BNE: XX1152446
- NTA: 069167214
- BIBSYS: 90081912
- CiNii: DA02289365
- Open Library: OL3168576A
- PLWABN: 9810639902205606
- NUKAT: n95003914
- J9U: 987007257527205171
- PTBNP: 3171
- CANTIC: a20402946
- LNB: 000028814
- NSK: 000161383
- CONOR: 281933923
- ΕΒΕ: 109915, 93866
- BLBNB: 000593057
- KRNLK: KAC199600267
- LIH: LNB:V*50069;=BG