Klon polny – Wikipedia, wolna encyklopedia
![]() | |
Systematyka[1][2] | |
Domena | |
---|---|
Królestwo | |
Podkrólestwo | |
Nadgromada | |
Gromada | |
Podgromada | |
Nadklasa | |
Klasa | |
Nadrząd | |
Rząd | |
Rodzina | |
Rodzaj | |
Gatunek | klon polny |
Nazwa systematyczna | |
Acer campestre L. Sp.Pl., 1753 | |
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[3] | |
![]() |
Klon polny, paklon (Acer campestre L.) – gatunek drzewa z rodziny mydleńcowatych (Sapindaceae). Występuje w południowej i środkowej Europie, na Kaukazie i w Azji Mniejszej. W Polsce rozpowszechniony na Pogórzu Karpackim, w dolinie Wisły, na Śląsku Górnym i Dolnym, w Wielkopolsce i Kujawach. Status gatunku na Pomorzu niepewny – prawdopodobnie jest tu tylko zawleczony, podobnie jak na pojedynczych stanowiskach w Polsce północno-wschodniej[4].
Morfologia
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/07/20170408Acer_campestre2.jpg/180px-20170408Acer_campestre2.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1a/20130530Feldahorn_Reilingen1.jpg/180px-20130530Feldahorn_Reilingen1.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2d/Acer_campestre_010.jpg/180px-Acer_campestre_010.jpg)
- Pokrój
- Drzewo wysokości 15 – 20 m. W mniej sprzyjających warunkach glebowych rośnie jako wielopniowy, duży krzew. Na żyznych glebach w lasach łęgowych przekracza 15 m wysokości. Na Kaukazie spotykane są osobniki osiągające wysokość 25 m. Posiada płytki system korzeniowy. Kora na starych pniach szarobrązowa, siatkowato, podłużnie spękana. Gałązki odmiany suberosa wykształcają charakterystyczne listwy korkowe.
- Liście
- Naprzeciwległe, zmienne (patrz ryciny), 3 – 5 klapowe, lekko karbowane lub zatokowo powycinane. Wierzch blaszki lekko lśniący, ciemnozielony, od spodu szarozielone, młode lekko owłosione, dojrzałe tylko w kątach nerwów. Ogonek 2 – 7 cm (w lecie z sokiem mlecznym), blaszka 5 – 8 cm długa i do 10 cm szeroka. Jesienią liście przebarwiają się na żółto.
- Kwiaty
- Zebrane po ok. 10 w podbaldachy, barwy żółtozielonej. Zarówno kielich, jak i korona pięciokrotne, pręcików 8, słupek jeden. Zakwita w maju, razem z rozwojem liści lub tuż po ich rozwoju.
- Owoc
- Błoniasto uskrzydlony, często delikatnie owłosiony, spłaszczony orzech, nazywany skrzydlakiem. Młode połączone po dwa, ustawione względem siebie w linii prostej (pod kątem 180°). Dojrzewają w końcu września. Dojrzałe rozpadają się.
Ekologia
[edytuj | edytuj kod]Gatunek mało wymagający, odporny na trudne warunki (zapylenie i zanieczyszczenie powietrza), dobrze znosi suszę, odporny na choroby i szkodniki. Rośnie zarówno na stanowiskach słonecznych jak i zacienionych. W Polsce występuje znacznie rzadziej niż inne klony (klon pospolity i jawor). Rośnie na niżu i w niższych położeniach górskich (do ok. 700 m n.p.m.). Najczęściej jednak spotyka się go w zaroślach śródpolnych, na suchych, ciepłych zboczach, w lasach dębowych lub w zaroślach i czyżniach, złożonych z gatunków ciepłolubnych. Sadzony, rośnie na większości gleb, ale w naturze preferuje gleby świeże, przepuszczalne, o odczynie zasadowym. W fitosocjologii gatunek charakterystyczny dla Cl. Querco-Fagetea, Cl. Rhamno-Prunetea, wyróżniający dla SAll. Ulmenion oraz charakterystyczny i wyróżniający dla Ass. Galio-Carpinetum (regionalnie)[5].
Zastosowanie
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/73/20150305Acer_campestre.jpg/220px-20150305Acer_campestre.jpg)
- Roślina miododajna
- Ze względu na wolny wzrost i tworzenie zwartych koron bardzo dobry gatunek do obsadzania wąskich ulic. Od wieków używany na formowane żywopłoty (podobnie jak lipa).
- Istnieją odmiany ozdobne o barwnych liściach, które uprawiane są jako rośliny ozdobne.
- Bardzo twarde, jasne drewno o ładnym rysunku słojów wykorzystuje się w stolarstwie, tokarstwie i na forniry.
Ochrona
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e2/Pomnikowy_klon_w_parku_kombatant%C3%B3w.jpg/220px-Pomnikowy_klon_w_parku_kombatant%C3%B3w.jpg)
Okazałe drzewa w Polsce podlegają ochronie jako pomniki przyrody. Kryterium kwalifikującym do ochrony w przypadku tego gatunku jest rozmiar 150 cm obwodu na wysokości 130 cm[6]. W Centralnym rejestrze form ochrony przyrody w maju 2022 znajdowało się 69 drzew tego gatunku chronionych jako pomniki przyrody[7].
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Michael A. Ruggiero i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
- ↑ Peter F. Stevens , Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2010-02-03] (ang.).
- ↑ Acer campestre, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species (ang.).
- ↑ Adam Zając, Maria (red.) Zając: Atlas rozmieszczenia roślin naczyniowych w Polsce. Kraków: Pracownia Chorologii Komputerowej Instytutu Botaniki Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2001. ISBN 83-915161-1-3.
- ↑ Władysław Matuszkiewicz: Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14439-4.
- ↑ Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 4 grudnia 2017 r. w sprawie kryteriów uznawania tworów przyrody żywej i nieożywionej za pomniki przyrody, wyd. Dz.U. 2017 poz. 2300, 2017 .
- ↑ Centralny Rejestr Form Ochrony Przyrody. [w:] crfop.gdos.gov.pl [on-line]. GDOŚ. [dostęp 2022-05-14].
- BioLib: 3611
- EoL: 582248
- EUNIS: 150811
- Flora of North America: 250064652
- FloraWeb: 6
- GBIF: 3189863
- identyfikator iNaturalist: 56193
- IPNI: 781250-1
- ITIS: 28739
- NCBI: 66205
- Plant Finder: 275376
- identyfikator Plant List (Royal Botanic Gardens, Kew): kew-2615447
- Plants of the World: urn:lsid:ipni.org:names:781250-1
- Tela Botanica: 141
- identyfikator Tropicos: 200021
- USDA PLANTS: ACCA5