Kwasy tłuszczowe omega-3 – Wikipedia, wolna encyklopedia
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0f/ALAnumbering.svg/360px-ALAnumbering.svg.png)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/02/EPAnumbering.png/360px-EPAnumbering.png)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3d/DHAnumbering.png/360px-DHAnumbering.png)
Kwasy tłuszczowe omega−3 (zwane też kwasami tłuszczowymi n−3 lub ω−3) – wielonienasycone kwasy tłuszczowe (PUFA, z ang. polyunsaturated fatty acids), których ostatnie wiązanie podwójne w łańcuchu węglowym znajduje się przy trzecim od końca atomie węgla. Do tej grupy należą m.in. wielonienasycone kwasy ω−3 pełniące ważną rolę w odżywianiu człowieka[1]:
- kwas α-linolenowy (ALA, 18:3, n−3)
- kwas eikozapentaenowy (EPA, 20:5, n−3)
- kwas dokozaheksaenowy (DHA, 22:6, n−3)
Wpływ na zdrowie
[edytuj | edytuj kod]Kwas α-linolenowy a pozostałe kwasy ω−3
[edytuj | edytuj kod]Kwas α-linolenowy o łańcuchu 18-węglowym jest najkrótszym kwasem w tej grupie i bywa zaliczany do tzw. krótkołańcuchowych wielonienasyconych kwasów tłuszczowych (SC-PUFA, z ang. short-chain polyunsaturated fatty acids)[2][1]. Jednocześnie jest on kwasem ω−3 najpowszechniej występującym w pożywieniu. Dla człowieka jest on egzogennym kwasem tłuszczowym (czyli nie może być wytwarzany w organizmie człowieka i musi być dostarczany w pożywieniu). Jest on prekursorem dla syntezy dłuższych kwasów ω−3 (LC-PUFA, z ang. long-chain polyunsaturated fatty acids), jednak od przełomu XX i XXI w. pojawiło się wiele publikacji wskazujących, że ta ścieżka dostarczania organizmowi dłuższych kwasów ω−3 jest nieskuteczna. W badaniach tych nie stwierdzono, aby spożywanie kwasu α-linolenowego dawało jakiekolwiek korzyści zdrowotne – w przeciwieństwie do spożywania LC-PUFA. W związku z tym w 2012 r. postawiony został postulat, aby oznaczenie „źródło kwasów omega−3” stosować tylko dla żywności bogatej w kwasy ω−3 LC-PUFA[2].
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/83/Semillas_de_Ch%C3%ADa.jpg/220px-Semillas_de_Ch%C3%ADa.jpg)
Wpływ na zdrowie
[edytuj | edytuj kod]W kilku badaniach stwierdzono możliwe działanie przeciwnowotworowe kwasów tłuszczowych omega−3 (zwłaszcza w przypadku raka piersi, okrężnicy i prostaty)[3][4][5]. Badania sugerują też, że kwasy te spowalniają starzenie się komórek[6].
Istnieją silne dowody naukowe, że spożycie kwasów tłuszczowych omega−3 wiąże się z obniżeniem poziomu trójglicerydów we krwi[7][8][9][10] i regularne przyjmowanie zmniejsza ryzyko wtórnych i pierwotnych zawałów serca[wymaga weryfikacji?][11][12]. Mimo to suplementacja nie wpływa na ryzyko przedwczesnej śmierci lub chorób serca[13], choć spożycie ryb, bogatych w te kwasy tłuszczowe, ma pozytywny wpływ na zdrowie w tym zakresie[14][15][16]. Także kwas α-linolenowy, występujący głównie w produktach roślinnych, prawdopodobnie zmniejsza ryzyko chorób serca[17].
Pewne korzyści odnotowano również w takich stanach chorobowych, jak zaburzenia rytmu serca[18][19][20] oraz reumatoidalne zapalenie stawów[21][22]. W jednym z badań na grupie 32 pacjentów z młodzieńczym idiopatycznym zapaleniem stawów (MIZS) stwierdzono istotny spadek CRP po zastosowaniu suplementacji kwasów tłuszczowych omega−3[23]. W innym badaniu 23 dzieci chorych na MIZS podzielono losowo na dwie grupy. W pierwszej grupie zwiększono zawartość kwasów omega−3 w diecie, a w drugiej nie. Po 5 miesiącach eksperymentu średnia dzienna dawka ibuprofenu przyjmowanego przez dzieci w pierwszej grupie spadła z 28,4 mg/kg do 23,4 mg/kg, a w drugiej grupie średnia dawka ibuprofenu spadła z 23,7 mg/kg do 22,7 mg/kg[24].
Ważna jest odpowiednia proporcja kwasów tłuszczowych omega−3 i omega-6 w diecie[25]. Kwasy omega-6 (a zwłaszcza kwas arachidonowy) ułatwiają produkcję prostaglandyn, czyli hormonów prozapalnych. Z kolei kwasy omega−3 działają hamująco na stan zapalny, gdyż w organizmie konkurują z kwasami omega-6, zmniejszając ich stężenie w tkankach oraz ograniczając ich reakcje z enzymami[26]. Według danych National Institutes of Health Amerykanie zwykle spożywają zbyt dużo kwasów omega-6 w porównaniu do kwasów omega−3. Proporcje tych dwóch typów kwasów są bardziej korzystne w diecie śródziemnomorskiej (stosunkowo ubogiej w kwasy omega-6) oraz w diecie Japończyków i mieszkańców Grenlandii (bogatej w kwasy omega−3)[27].
Znaczny nadmiar kwasów omega−3 może być jednak szkodliwy, więc należy stosować umiarkowane dawki (szczególnie u osób cierpiących na cukrzycę i choroby krążenia)[28][29].
Kwasy omega−3 mają także korzystny wpływ na funkcje poznawcze u osób cierpiących na różne formy zaburzeń kognitywnych[30]. Istnieją również dane wskazujące na osłabienie objawów depresji oraz zachowań agresywnych dzięki przyjmowaniu kwasów omega−3[31].
Występowanie w tłuszczach spożywczych
[edytuj | edytuj kod]W tłuszczach pochodzących z roślin lądowych występuje kwas α-linolenowy (z grupy SC-PUFA), brak jest jednak LC-PUFA, które występują w pożywieniu pochodzenia morskiego, zwłaszcza w rybach[32].
W poniższej tabeli znajduje się porównanie wartości energetycznej (w kilokaloriach) różnych rodzajów tłuszczów spożywczych oraz zawartość w nich kwasów tłuszczowych omega−3 i omega−6 (w miligramach) w przeliczeniu na łyżkę stołową tłuszczu[33].
Rodzaj tłuszczu | Wartość energetyczna | Omega−3 | Omega−6 | Stosunek 3/6 |
---|---|---|---|---|
Olej z łososia | 123 | 5182 | 302 | 17,16 |
Olej z wątroby dorsza (tran) | 123 | 2811 | 254 | 11,07 |
Olej ze śledzia | 123 | 1926 | 195 | 9,88 |
Olej z sardynek | 123 | 3688 | 513 | 7,19 |
Olej z pachnotki | 120 | 8960 | 1680 | 5,33 |
Olej lniany | 120 | 7980 | 2240 | 3,56 |
Masło bezwodne | 112 | 185 | 288 | 0,64 |
Olej rzepakowy niskoerukowy | 124 | 1302 | 2842 | 0,46 |
Olej z gorczycy sarepskiej | 124 | 826 | 2146 | 0,38 |
Olej z orzechów włoskich | 120 | 1414 | 7194 | 0,20 |
Olej sojowy | 120 | 925 | 6936 | 0,13 |
Olej z zarodków pszennych | 120 | 938 | 7453 | 0,13 |
Domowy smalec z dodatkiem oleju roślinnego | 115 | 141 | 1242 | 0,11 |
Oliwa z oliwek | 119 | 81 | 1067 | 0,08 |
Olej sojowy utwardzony | 120 | 354 | 4746 | 0,07 |
Masło shea | 120 | 41 | 666 | 0,06 |
Majonez (z oleju sojowego i kartamusowego) | 99 | 414 | 7176 | 0,06 |
Przemysłowy smalec z dodatkiem oleju roślinnego | 115 | 128 | 2317 | 0,06 |
Olej słonecznikowy >70% kwasu oleinowego | 124 | 27 | 505 | 0,05 |
Olej z otrębów ryżowych | 120 | 218 | 4542 | 0,05 |
Mieszanina margaryny z masłem | 102 | 103 | 2162 | 0,05 |
Masło kakaowe | 120 | 14 | 381 | 0,04 |
Olej słonecznikowy utwardzony | 120 | 122 | 4801 | 0,03 |
Olej palmowy | 120 | 27 | 1238 | 0,02 |
Olej kukurydziany | 120 | 95 | 7888 | 0,01 |
Olej sezamowy | 120 | 41 | 5617 | 0,01 |
Olej słonecznikowy <60% kwasu linoleinowego | 120 | 27 | 5413 | 0,00 |
Olej bawełniany | 120 | 27 | 7018 | 0,00 |
Olej z pestek winogron | 120 | 14 | 9466 | 0,00 |
Olej arachidowy | 119 | 0 | 4320 | 0,00 |
Olej kokosowy | 117 | 0 | 245 | 0,00 |
Olej słonecznikowy >60% kwasu linoleinowego | 120 | 0 | 8935 | 0,00 |
Olej kartamusowy >70% kwasu linoleinowego | 120 | 0 | 10149 | 0,00 |
Olej kartamusowy >70% kwasu oleinowego | 120 | 0 | 1952 | 0,00 |
Zobacz też
[edytuj | edytuj kod]Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b Matthew T. Buckley i inni, Selection in Europeans on Fatty Acid Desaturases Associated with Dietary Changes, „Molecular Biology and Evolution”, 34 (6), 2017, s. 1307–1318, DOI: 10.1093/molbev/msx103, PMID: 28333262, PMCID: PMC5435082 (ang.).
- ↑ a b Giovanni M. Turchini i inni, Jumping on the omega-3 bandwagon: distinguishing the role of long-chain and short-chain omega-3 fatty acids, „Critical Reviews in Food Science and Nutrition”, 52 (9), 2012, s. 795–803, DOI: 10.1080/10408398.2010.509553, PMID: 22698270 [dostęp 2021-11-10] (ang.).
- ↑ Katarina Augustsson i inni, A prospective study of intake of fish and marine fatty acids and prostate cancer, „Cancer Epidemiology, Biomarkers & Prevention”, 12 (1), 2003, s. 64–67, PMID: 12540506 [dostęp 2021-11-10] (ang.).
- ↑ E.A. de Deckere , Possible beneficial effect of fish and fish n-3 polyunsaturated fatty acids in breast and colorectal cancer, „European Journal of Cancer Prevention”, 8 (3), 1999, s. 213–221, DOI: 10.1097/00008469-199906000-00009, PMID: 10443950 [dostęp 2021-11-10] (ang.).
- ↑ C.P. Caygill , M.J. Hill , Fish, n-3 fatty acids and human colorectal and breast cancer mortality, „European Journal of Cancer Prevention”, 4 (4), 1995, s. 329–332, DOI: 10.1097/00008469-199508000-00008, PMID: 7549825 [dostęp 2021-11-10] (ang.).
- ↑ Ramin Farzaneh-Far i inni, Association of marine omega-3 fatty acid levels with telomeric aging in patients with coronary heart disease, „Journal of the American Medical Association”, 303 (3), 2010, s. 250–257, DOI: 10.1001/jama.2009.2008, PMID: 20085953, PMCID: PMC2819264 [dostęp 2021-11-10] (ang.).
- ↑ W.S. Harris , n-3 fatty acids and serum lipoproteins: human studies, „The American Journal of Clinical Nutrition”, 65 (5 Suppl), 1997, 1645S–1654S, DOI: 10.1093/ajcn/65.5.1645S, PMID: 9129504 [dostęp 2021-11-10] (ang.).
- ↑ T.A. Sanders i inni, Influence of n-6 versus n-3 polyunsaturated fatty acids in diets low in saturated fatty acids on plasma lipoproteins and hemostatic factors, „Arteriosclerosis, Thrombosis, and Vascular Biology”, 17 (12), 1997, s. 3449–3460, DOI: 10.1161/01.atv.17.12.3449, PMID: 9437192 [dostęp 2021-11-10] (ang.).
- ↑ H.M. Roche , M.J. Gibney , Postprandial triacylglycerolaemia: the effect of low-fat dietary treatment with and without fish oil supplementation, „European Journal of Clinical Nutrition”, 50 (9), 1996, s. 617–624, PMID: 8880041 [dostęp 2021-11-10] (ang.).
- ↑ Michael H. Davidson i inni, Efficacy and tolerability of adding prescription omega-3 fatty acids 4 g/d to simvastatin 40 mg/d in hypertriglyceridemic patients: an 8-week, randomized, double-blind, placebo-controlled study, „Clinical Therapeutics”, 29 (7), 2007, s. 1354–1367, DOI: 10.1016/j.clinthera.2007.07.018, PMID: 17825687 [dostęp 2021-11-10] (ang.).
- ↑ Heiner C. Bucher i inni, N-3 polyunsaturated fatty acids in coronary heart disease: a meta-analysis of randomized controlled trials, „The American Journal of Medicine”, 112 (4), 2002, s. 298–304, DOI: 10.1016/s0002-9343(01)01114-7, PMID: 11893369 [dostęp 2021-11-10] (ang.).
- ↑ M.L. Burr , P.M. Sweetham , A.M. Fehily , Diet and reinfarction, „European Heart Journal”, 15 (8), 1994, s. 1152–1153, DOI: 10.1093/oxfordjournals.eurheartj.a060645, PMID: 7988613 [dostęp 2021-11-10] (ang.).
- ↑ Evangelos C. Rizos i inni, Association between omega-3 fatty acid supplementation and risk of major cardiovascular disease events: a systematic review and meta-analysis, „Journal of the American Medical Association”, 308 (10), 2012, s. 1024–1033, DOI: 10.1001/2012.jama.11374, PMID: 22968891 [dostęp 2021-11-10] (ang.).
- ↑ R. Chowdhury i inni, Association between fish consumption, long chain omega 3 fatty acids, and risk of cerebrovascular disease: systematic review and meta-analysis, „British Medical Journal”, 345 (oct30 3), 2012, art. nr e6698, DOI: 10.1136/bmj.e6698, PMID: 23112118, PMCID: PMC3484317 [dostęp 2021-11-10] (ang.).
- ↑ Javier Delgado-Lista i inni, Long chain omega-3 fatty acids and cardiovascular disease: a systematic review, „The British Journal of Nutrition”, 107 (Suppl. 2), 2012, S201–213, DOI: 10.1017/S0007114512001596, PMID: 22591894 [dostęp 2021-11-10] (ang.).
- ↑ Sradha Kotwal i inni, Omega 3 Fatty acids and cardiovascular outcomes: systematic review and meta-analysis, „Circulation. Cardiovascular Quality and Outcomes”, 5 (6), 2012, s. 808–818, DOI: 10.1161/CIRCOUTCOMES.112.966168, PMID: 23110790 [dostęp 2021-11-10] (ang.).
- ↑ Maryam S. Farvid i inni, Dietary linoleic acid and risk of coronary heart disease: a systematic review and meta-analysis of prospective cohort studies, „Circulation”, 130 (18), 2014, s. 1568–1578, DOI: 10.1161/CIRCULATIONAHA.114.010236, PMID: 25161045, PMCID: PMC4334131 [dostęp 2021-11-10] (ang.).
- ↑ J.H. Christensen i inni, Effect of fish oil on heart rate variability in survivors of myocardial infarction: a double blind randomised controlled trial, „British Medical Journal”, 312 (7032), 1996, s. 677–678, DOI: 10.1136/bmj.312.7032.677, PMID: 8597736, PMCID: PMC2350515 [dostęp 2021-11-10] (ang.).
- ↑ Christophe Pignier i inni, Direct protective effects of poly-unsaturated fatty acids, DHA and EPA, against activation of cardiac late sodium current: a mechanism for ischemia selectivity, „Basic Research in Cardiology”, 102 (6), 2007, s. 553–564, DOI: 10.1007/s00395-007-0676-x, PMID: 17891522 [dostęp 2021-11-10] (ang.).
- ↑ Ingeborg A. Brouwer , Anouk Geelen , Martijn B. Katan , n−3 Fatty acids, cardiac arrhythmia and fatal coronary heart disease, „Progress in Lipid Research”, 45 (4), 2006, s. 357–367, DOI: 10.1016/j.plipres.2006.02.004, PMID: 16678270 [dostęp 2021-11-10] (ang.).
- ↑ P.R. Fortin i inni, Validation of a meta-analysis: the effects of fish oil in rheumatoid arthritis, „Journal of Clinical Epidemiology”, 48 (11), 1995, s. 1379–1390, DOI: 10.1016/0895-4356(95)00028-3, PMID: 7490601 [dostęp 2021-11-10] (ang.).
- ↑ J.M. Kremer i inni, Effects of manipulation of dietary fatty acids on clinical manifestations of rheumatoid arthritis, „The Lancet”, 1 (8422), 1985, s. 184–187, DOI: 10.1016/s0140-6736(85)92024-0, PMID: 2857265 [dostęp 2021-11-10] (ang.).
- ↑ M.G. Alpigiani i inni, [The use of n-3 fatty acids in chronic juvenile arthritis], „La Pediatria Medica E Chirurgica”, 18 (4), 1996, s. 387–390, PMID: 9064671 [dostęp 2021-11-10] (wł.).
- ↑ V. Vargová i inni, [Will administration of omega-3 unsaturated fatty acids reduce the use of nonsteroidal antirheumatic agents in children with chronic juvenile arthritis?], „Casopis Lekaru Ceskych”, 137 (21), 1998, s. 651–653, PMID: 9929929 [dostęp 2021-11-10] (słow.).
- ↑ Evelyn F. Tribole , Excess Omega-6 Fats Thwart Health Benefits from Omega-3 Fats, „British Medical Journal”, 2006 [dostęp 2021-11-10] (ang.).
- ↑ Claudio Galli , Philip C. Calder , Effects of fat and fatty acid intake on inflammatory and immune responses: a critical review, „Annals of Nutrition & Metabolism”, 55 (1-3), 2009, s. 123–139, DOI: 10.1159/000228999, PMID: 19752539 [dostęp 2021-11-10] (ang.).
- ↑ Diet Balance [online], NIH, 28 stycznia 2010 [dostęp 2021-11-10] [zarchiwizowane z adresu 2010-01-28] (ang.).
- ↑ Christine J. Lewis , Letter Regarding Dietary Supplement Health Claim for Omega-3 Fatty Acids and Coronary Heart Disease [online], U. S. Food and Drug Administration, 31 października 2000 [zarchiwizowane z adresu 2006-12-17] (ang.).
- ↑ N. Kromann , A. Green , Epidemiological studies in the Upernavik district, Greenland. Incidence of some chronic diseases 1950-1974, „Acta Medica Scandinavica”, 208 (5), 1980, s. 401–406, DOI: 10.1111/j.0954-6820.1980.tb01221.x, PMID: 7457208 [dostęp 2021-11-10] (ang.).
- ↑ Graham Mazereeuw i inni, Effects of ω-3 fatty acids on cognitive performance: a meta-analysis, „Neurobiology of Aging”, 33 (7), 2012, 1482.e17–29, DOI: 10.1016/j.neurobiolaging.2011.12.014, PMID: 22305186 [dostęp 2021-11-10] (ang.).
- ↑ Alan C. Logan , Omega-3 fatty acids and major depression: a primer for the mental health professional, „Lipids in Health and Disease”, 3, 2004, s. 25, DOI: 10.1186/1476-511X-3-25, PMID: 15535884, PMCID: PMC533861 [dostęp 2021-11-10] (ang.).
- ↑ Brigitte Sthepani Orozco Colonia , Gilberto Vinícius de Melo Pereira , Carlos Ricardo Soccol , Omega-3 microbial oils from marine thraustochytrids as a sustainable and technological solution: A review and patent landscape, „Trends in Food Science & Technology”, 99, 2020, s. 244–256, DOI: 10.1016/j.tifs.2020.03.007 [dostęp 2021-11-10] (ang.).
- ↑ Essential Fats in Food Oils [online], NIH [zarchiwizowane z adresu 2009-09-23] (ang.).(ang.)