8 Pułk Strzelców Konnych (II RP) – Wikipedia, wolna encyklopedia
![]() Odznaka 8 psk | |
Historia | |
Państwo | |
---|---|
Sformowanie | |
Rozformowanie | |
Nazwa wyróżniająca | Pomorskich [a] |
Tradycje | |
Święto | 29 września[b] |
Nadanie sztandaru | |
Kontynuacja | 1 Lęborski bz |
Dowódcy | |
Ostatni | płk dypl. Jerzy Jan Jastrzębski |
Działania zbrojne | |
kampania wrześniowa bitwa nad Bzurą (9–18 IX 1939) bój pod Uniejowem (9–11 IX 1939) bój pod Ozorkowem (11–12 IX 1939) | |
Organizacja | |
Dyslokacja | |
Rodzaj sił zbrojnych | |
Rodzaj wojsk | |
Podległość | Okręg Korpusu Nr VIII |
8 Pułk Strzelców Konnych (8 psk) – oddział kawalerii Wojska Polskiego II RP.
8 pułk strzelców konnych został sformowany w 1921, w garnizonie Włocławek. W listopadzie 1922 pułk przeszedł do Chełmna i stacjonował tam aż do września 1939. W latach 1921–1924 był jednostką jazdy dywizyjnej, podporządkowaną dowódcy Okręgu Korpusu Nr VIII w Toruniu, a pod względem wyszkolenia dowódcy VII Brygady Jazdy[3]. W kwietniu 1924 przeformowany został w oddział kawalerii samodzielnej i podporządkowany brygadzie kawalerii. Od 1 kwietnia 1937 w składzie Pomorskiej Brygady Kawalerii.
Bojowe tradycje pułku
[edytuj | edytuj kod]Pułk swoimi tradycjami nawiązywał do bojowej działalności V dywizjonu 4 pułku strzelców konnych Brygady Syberyjskiej i II dywizjonu 5 pułku strzelców konnych.
V/4 psk został sformowany w Hrubieszowie w lipcu 1920 z rezerwistów byłej armii austriackiej i przydzielony jako kawaleria dywizyjna dla Ochotniczej Brygady Syberyjskiej płk. Kazimierza Rumszy z 5 Armii. 31 lipca dywizjon transportem kolejowym został przewieziony do Zegrza. Liczył wówczas 490 ludzi i 340 koni[4]. 13 sierpnia wszedł do walki na froncie północnym i walczył nad Wkrą w rejonie Borkowa, Nasielska, Przewodowa, Makowa, nad rzeką Orzyc. Od 21 sierpnia oskrzydlał oddziały III Korpusu Kawalerii Gaja Gaja w rejonie Chorzeli i Myszyńca. 24 sierpnia dyon działał w lasach pod Flammenbergiem w Prusach Wschodnich[5].
II dywizjon 5 pułku strzelców konnych sformowany został w lecie 1920 w Grudziądzu przez szwadron zapasowy pułku. Do dywizjonu wcielono rekrutów z okręgów: Kielce i Lublin oraz miejscowych ochotników. 9 września, w okolicach Działdowa, dywizjon wszedł w struktury Pomorskiej Dywizji Rezerwowej płk. Jarosława Aleksandrowicza jako jej kawaleria dywizyjna. Dywizjon składał się z trzech szwadronów i plutonu ckm. Liczył 7 oficerów, 2 podchorążych, 50 podoficerów, 260 strzelców; posiadał 284 konie wierzchowe i 47 koni taborowych. Od 21 października do grudnia dywizjon przebywał na linii demarkacyjnej w rejonie Słonimia. 12 listopada wydzielił szwadron, który przeszedł pod Baranowicze do dyspozycji dowódcy 14 Dywizji Piechoty, gdzie pełnił służbę do 26 października 1921[6].
Obsada personalna V dywizjonu w 1920[4] | |
---|---|
Stanowisko | Stopień, imię i nazwisko |
dowódca V/4 psk | mjr Adam Michalski |
rtm. Ludwik Wielowieyski | |
adiutant dywizjonu | ppor. Franciszek Surmiak |
dowódca 1 szwadronu | ppor. Stefan Mossor |
por. Jan Kwiatkowski | |
dowódca 2 szwadronu | por. Ryszard Bojankiewicz |
Pułk w okresie pokoju
[edytuj | edytuj kod]Formowanie i zmiany organizacyjne
[edytuj | edytuj kod]Mocą rozkazu oddziału I Sztabu Generalnego L. 76001 z 25 września 1921, we Włocławku powołany został 8 pułk strzelców konnych. Stanowił on oddział jazdy dywizyjnej VIII DOK. 1 szwadron sformowany został na bazie 4 szwadronu 4 pułku strzelców konnych, a jego dowódcą został por. Kotoński. 2 szwadron formował się z wykorzystaniem sił i środków szwadronu wydzielonego z 7 pułku strzelców konnych. 3 szwadron, oddział szkolny ckm, szkołę podoficerską i kadrę szwadronu zapasowego formowało Dowództwo OK IV. W grudniu 1921 wcielono do pułku 180 rekrutów z przeznaczeniem do 3 szwadronu i plutonu ckm. W styczniu 1922 zorganizowano szkołę podoficerską, a następnie sekcję łączności. W maju pułk liczył już około 1000 szeregowych[5].
25 kwietnia 1924 w Wojsku Polskim rozpoczęto reorganizację pułków strzelców konnych. W maju pułk sformował od podstaw 4 szwadron, a na bazie kadry szwadronu zapasowego–szwadron zapasowy. W lipcu sformowano szwadron karabinów maszynowych. Jako pułk jazdy samodzielnej wszedł w skład XV Brygady Kawalerii płk. Erazma Stablewskiego. W 1926 zmienił podporzadkowanie i podlegał dowódcy 8 Samodzielnej Brygady Kawalerii. W wyniku kolejnych reorganizacji jednostek kawalerii wchodził w skład Brygady Kawalerii „Toruń”, Brygady Kawalerii „Bydgoszcz” i Pomorskiej Brygady Kawalerii[7][8].
Obsada personalna i struktura organizacyjna w marcu 1939[9][d][e] | |
---|---|
Stanowisko | Stopień, imię i nazwisko |
dowódca pułku | płk dypl. Jerzy Jan Jastrzębski |
I zastępca dowódcy | ppłk Jerzy Janusz Staniszewski |
adiutant | rtm. Stanisław Siedlecki (*) |
naczelny lekarz medycyny | kpt. dr Jan Kryska |
starszy lekarz weterynarii | mjr Bohdan Janczyński |
młodszy lekarz weterynarii | ppor. rez. pdsc. Józef Gondzyk |
komendant rejonu PW Konnego | rtm. adm. (kaw.) Stefan Wacław Skupiński |
II zastępca dowódcy (kwatermistrz) | mjr Czesław I Święcicki |
oficer mobilizacyjny | rtm. Czesław Mrówczyński |
zastępca oficera mobilizacyjnego | rtm. adm. (kaw.) Władysław II Makowski |
oficer administracyjno-materiałowy | rtm. adm. (kaw.) Edmund Edward Radajewski |
dowódca szwadronu gospodarczego | rtm. Stanisław Siedlecki (*) |
oficer gospodarczy | kpt. int. Stanisław II Guliński |
oficer żywnościowy | por. Stanisław Michał Lindner |
dowódca plutonu łączności | por. Stanisław Dworecki |
dowódca plutonu kolarzy | por. Czesław Andrzej Begale (*) |
dowódca plutonu ppanc. | por. Edmund Alfons Żak |
dowódca 1 szwadronu | rtm. dypl. Bogusław Jerzy Kłoss |
dowódca plutonu | por. Władysław Andrzej Piszczkowski |
dowódca plutonu | ppor. Roman Marceli Bąk |
dowódca plutonu | ppor. Julian Janas |
dowódca 2 szwadronu | rtm. Stanisław IV Wiśniewski |
dowódca plutonu | ppor. Henryk Julian Kazimierz Dzianott |
dowódca plutonu | ppor. Bolesław Patrycy Wojciech Wierzbowski |
dowódca 3 szwadronu | rtm. Antoni Pacewicz |
dowódca plutonu | por. Czesław Andrzej Begale (*) |
dowódca plutonu | ppor. Mieczysław I Dziekoński |
dowódca 4 szwadronu | rtm. Kazimierz Bolesław Wawrzyniak |
dowódca plutonu | por. Stanisław Arkadiusz Dejewski |
dowódca plutonu | por. Emil Rosyvać |
dowódca szwadronu km | rtm. Kazimierz Zubicki |
dowódca plutonu | ppor. Kazimierz Antoni Natoński |
dowódca szwadronu zapasowego | rtm. Edmund Marceli Nieszkowski |
zastępca dowódcy | rtm. kontr. Sozerko Malsagow |
Zakwaterowanie
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7e/Uroczysto%C5%9Bci_%C5%9Awi%C4%99ta_%C5%BBo%C5%82nierza_w_Wejherowie_1938_-_fanfarzysta_8_psk_NAC_1-P-3383-14.jpg/180px-Uroczysto%C5%9Bci_%C5%9Awi%C4%99ta_%C5%BBo%C5%82nierza_w_Wejherowie_1938_-_fanfarzysta_8_psk_NAC_1-P-3383-14.jpg)
Zgodnie z rozkazem organizacyjnym nowo formowany pułk miał być zakwaterowany w koszarach kawaleryjskich na przedmieściu Kokoszka we Włocławku. Ponieważ były one zajęte przez 4 pułk artylerii polowej, zawiązki pułku: 3/7 psk i 4/4 psk zakwaterowano w różnych częściach Włocławka[4]. Wraz z normowaniem się spraw dotyczących zakwaterowania, rozpoczęto typową działalność wojskową okresu pokojowego. Założono kasyno oficerskie oraz utworzono koło sportowe[6].
W listopadzie 1922 pułk przeszedł do Chełmna i stacjonował tam aż do września 1939. Warunki zakwaterowania znacznie się poprawiły. Wywarło to dodatni wpływ na wzrost dyscypliny i porządku wojskowego. We Włocławku pozostała jedynie kadra szwadronu zapasowego[12]. W 1923 rozpoczęła działalność spółdzielnia pułkowa. Wydawała ona własne zastępcze znaki pieniężne o nominałach 10, 20, 50 gr i 1 zł[13].
Szkolenie
[edytuj | edytuj kod]Sprawy wyszkolenia regulował rozkaz Oddziału I Sztabu Generalnego, ogłoszony w Dzienniku Rozkazów MSWojsk. nr 3 z 24 stycznia 1922. Podporządkował on 8 psk pod względem wyszkolenia zasadniczego dowódcy VII Brygady Jazdy w Poznaniu[6]. Duży wpływ na podniesienie sprawności jeździeckiej kadry oraz uzyskanie lepszych wyników w nauce jazdy konnej wywarło przeszkolenie trzech oficerów pułku na oficerskich kursach instruktorów jazdy konnej w Centrum Wyszkolenia Kawalerii. Instruktorami jazdy zostali: por. Rybicki, por. Stanisław Siedlecki i por. Władysław Piszczkowski. W 1938 pułk zajął pierwsze miejsce na szczeblu brygady pod względem wyszkolenia, stanu koni, dyscypliny oraz „wartości” kadry oficerskiej i podoficerskiej[14]. Od 1924 prowadzono w pułku nauczanie analfabetów. Corocznie obejmowano nim ok. 150–200 żołnierzy, z tego około 75–80% zdawało egzaminy, uzyskując świadectwa ukończenia 2–4 klas szkoły powszechnej[15].
Święta w pułku
[edytuj | edytuj kod]- Osobny artykuł:
19 maja 1927 minister spraw wojskowych marszałek Polski Józef Piłsudski ustalił i zatwierdził dzień 29 września jako datę święta pułkowego – w rocznicę sformowania pułku[16]. 6 czerwca 1928 zmienił datę święta pułkowego 8 psk z dnia 29 września na dzień 12 czerwca – w rocznice ufundowania sztandaru[17][7].
16 lutego 1930 pułk uczestniczył w obchodach 10-lecia oswobodzenia Chełmna. Defiladę 8 psk przyjmowali: burmistrz Stanisław Zawacki, starosta Leon Ossowski, pierwszy starosta chełmiński, senator dr Paweł Ossowski, ks. proboszcz Bączkowski i dowódca pułku płk dypl. Bronisław Wzacny[18].
Pułk w planie mobilizacyjnym „S”[19] | ||
---|---|---|
Nazwa pododdziału | Termin | Miejsce mobilizacji |
dowódca pułku z drużyną | alarm | Chełmno |
pluton łączności | ||
1÷4 szwadrony | ||
szwadron karabinów maszynowych | ||
szwadron kawalerii nr 40 | 8 | Włocławek |
pluton ckm nr 40 | ||
kolumna taborowa nr 862 | 7 | |
kolumna taborowa nr 863 | ||
kolumna taborowa nr 871[f] | 6 | |
kolumna taborowa nr 872[f] | ||
uzupełnienie do czasu „W”[g] | ||
szwadron marszowy 1/8 psk | 18 | |
pluton marszowy nr 1/40 | 30 | |
szwadron zapasowy | do 15 |
8 psk w kampanii wrześniowej
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/06/Pomorska_BK_w_1938.jpg/240px-Pomorska_BK_w_1938.jpg)
Mobilizacja
[edytuj | edytuj kod]8 pułk strzelców konnych w Chełmnie w ramach mobilizacji alarmowej w grupie żółtej, w czasie od A+24 do A+50 od dnia 24 sierpnia zmobilizował stan osobowy pułku na etatach wojennych. Dodatkowo:
- samodzielny pluton km nr 8,
- kolumnę taborową kawaleryjską typ I nr 843,
- kolumnę taborową kawaleryjską typ I nr 844
- warsztat taborowy nr 841.
W szwadronie zapasowym pułku we Włocławku zmobilizowano w mobilizacji alarmowej grupie żółtej w czasie do A+48:
- kolumnę taborową kawaleryjską typ I nr 845,
- kolumnę taborową kawaleryjską typ I nr 846,
oraz w I rzucie mobilizacji powszechnej do 4 dnia szwadron marszowy nr 4 Pomorskiej BK (8 psk)[20].
Działania bojowe
[edytuj | edytuj kod]W kampanii wrześniowej 1939 pułk walczył w składzie Pomorskiej Brygady Kawalerii (Armii „Pomorze”).
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/ca/Armia_pomorze_1939.png/240px-Armia_pomorze_1939.png)
Bój w korytarzu pomorskim
[edytuj | edytuj kod]W dniach 1–3 września pułk walczył w „Korytarzu pomorskim”. 1 września osłaniał kierunek Łubna-Czersk. Z uwagi na przerwanie frontu obronnego 9 DP przez niemiecki XIX Korpus Armijny, pułk wraz z dowództwem Pomorskiej BK wycofywał się w kierunku Wisły i Bydgoszczy. Nocą 1/2 września osiągnął Czersk, następnie zajął obronę nad Brdą w rejonie Tucholi, na linii Zalesie-Cekcyn-Kruszka, osłaniając prawe skrzydło 9 DP. 2 września w godzinach popołudniowych 8 psk na rozkaz dowódcy brygady skoncentrował się w rejonie Bramka-Bukowiec, mając za zadanie wsparcie piechoty 9 i 27 DP przebijających się w kierunku „Przedmościa bydgoskiego”[21]. W godzinach wieczornych 4 szwadron, wraz z 3 szwadronem 16 pułku ułanów, w rejonie Bukowca powstrzymały natarcie czołgów. 1 i 2 września tabory pułku były atakowane przez lotnictwo niemieckie. Od godzin porannych 3 września 8 psk jako główna grupa bojowa Pomorskiej BK prowadził rozpoznanie, a następnie natarcie celem otwarcia drogi odwrotu dla okrążonych jednostek Armii Pomorze. W rejonie folwarku Poledno 1 i 3 szwadrony pułku, ze wsparciem 1 i 4 baterii 11 dywizjonu artylerii konnej, prowadziły walkę z okopaną piechotą niemiecką i czołgami. Pozostała część pułku obeszła miejsce walki i prowadziła dalszy marsz w kierunku Gruczna. W dniu 3 września został okrążony i zniszczony 3 szwadron i część 1 szwadronu, a podjazd szwadronu kolarzy pułku wpadł w zasadzkę i dostał się do niewoli.
8 psk wraz z częścią 2 pułku szwoleżerów kierują się drogą na Bydgoszcz wzdłuż Wisły, otwierając w walce drogę przez wieś Luszkowo[22]. Następnie w ciężkiej walce 8 psk i część 2 pułku szwoleżerów, ze wsparciem dwóch baterii 11 dak i 81 dywizjonu pancernego, zdobyły miejscowości Topolinek i Topolno. Wieczorem 3 września zgrupowanie Pomorskiej BK wraz z częścią 8 psk dotarło do Bydgoszczy. W dniach 4–5 września resztki Pomorskiej BK osłaniają odcinek Wisły od Torunia do Solca Kujawskiego. Docierają w tym okresie żołnierze, którzy wydostali się z okrążenia w „kotle pomorskim”, w tym część 1 szwadronu. Następuje reorganizacja – na bazie 8 psk został utworzony pod dowództwem płk. dypl. Jerzego Jastrzębskiego
Pułk Zbiorczy Pomorskiej BK[23]. W trakcie walk wziął udział w bitwie nad Bzurą, walczył pod Ozorkowem (12 września). Jeden szwadron przebił się do Warszawy, bronił stolicy w rejonie Dolnego Mokotowa. Dalsze walki Zbiorowego Pułku Kawalerii Pomorskiej BK opisane są w odrębnym artykule.
Działania bojowe jednostek II rzutu mobilizacyjnego 8 psk
[edytuj | edytuj kod]Oprócz zmobilizowanego 8 psk w kampanii wrześniowej walczyły inne jednostki wywodzące się z kadry i rezerwistów pułku.
Szwadron marszowy 8 psk
[edytuj | edytuj kod]Szwadron zapasowy 8 psk stacjonujący we Włocławku sformował do 2 września 4 szwadron marszowy pod dowództwem por. rez. Jerzego Około-Kułaka. Szwadron rozpoznawał na zachód i północ od Włocławka w ramach Oddziału Wydzielonego 5 Dywizji Piechoty ppłk Stanisława Sadowskiego[24]. Od 8 września szwadron podjął marsz wzdłuż Wisły, osiągając Duninów i Radziwie w pobliżu Płocka 10 września. Zajął obronę przeprawy przez Wisłę w rejonie Tokary Młyny, w dniach 11–13 września prowadził rozpoznanie zachodniego brzegu rzeki i potyczki z przeprawiającymi się patrolami wroga. 14–16 września, tocząc potyczki w rejonie Gąbin-Wymyśle-Polskie Świniary, osłaniał 19 pułk piechoty ppłk. Sadowskiego, który walczył w rejonie Płocka. Od 16 września współdziałał z 35 pułkiem piechoty i Grupą gen. Juliusza Drapelli. W okresie od 17 do 20 września większość 4 szwadronu marszowego przedarła się poprzez Puszczę Kampinoską, Kazuń, Palmiry i Łomianki do Warszawy. Od 25 września w składzie dywizjonu zbiorczego rtm. Antoniego Wieniawskiego szwadron walczył z piechotą niemiecką w pobliżu fortu Dąbrowskiego[25].
Dywizjon marszowy 8 psk
[edytuj | edytuj kod]Szwadron zapasowy 8 psk we Włocławku sformował w okresie 2–6 września dwa szwadrony marszowe, tworzące dywizjon marszowy 8 psk pod dowództwem por. Henryka Brzezińskiego. 16 września dywizjon dotarł do Warszawy i wszedł w skład improwizowanego pułku kawalerii mjr. Józefa Juniewicza. W dniach 17–21 września dywizjon osłaniał wschodni skraj Puszczy Kampinoskiej i magazyny amunicji w Palmirach. 22 września, przy próbie przebicia się do Warszawy przez Łomianki w grupie gen. Mikołaja Bołtucia, dywizjon został zniszczony[26].
Oddział Zbierania Nadwyżek 8 psk
[edytuj | edytuj kod]Reszta szwadronu zapasowego 8 psk pod dowództwem rtm. Edmunda Nieszkowskiego ewakuowała się 7 września z Włocławka do Garwolina; z uwagi na sytuację, nadwyżki dotarły do Warszawy i wzięły udział w jej obronie. Rtm. Nieszkowski 24/25 września na czele grupy ochotników dokonał wypadu poprzez Wisłę na tyły niemieckie w rejonie Gocławia[27].
Po klęsce w „kotle pomorskim” Pomorskiej BK, szwadron gospodarczy i tabor bojowy 8 psk oraz dwa plutony (konny i pieszy) zebranych kawalerzystów Pomorskiej BK pod dowództwem rtm. E. Radajewskiego stoczyły 10 września walkę z oddziałem niemieckiej 4 DPanc. pod Ożarowem. Po czym oficer broni i pgaz. pułku por. Emila Rosyvaća poprowadził część oddziału i taborów do Garwolina. W rejonie Mistkowa 12 września stoczył potyczkę, tracąc pluton kawalerzystów, a z resztą oddziału i dołączonymi rozbitkami stoczył następną potyczkę z niemieckim podjazdem pancernym w Żelechowie. Następnie po przejściu na Lubelszczyznę dołączył do Zbiorczej Brygady Kawalerii płk. Adama Zakrzewskiego[28].
Dywizjon 8 psk w OZ Pomorskiej BK
[edytuj | edytuj kod]W ramach Ośrodka Zapasowego Pomorskiej BK w rejonie Garwolina od 30 sierpnia 1939 rozpoczęto organizowanie z rezerwistów pododdziałów marszowych 8 psk pod dowództwem początkowo por. Emiliana Thiela, a od 9 września przez rtm. Czesława Mrówczyńskiego. Zorganizowano dwa piesze szwadrony (posiadane konie nie miały rzędów i siodeł) pod dowództwem rtm. Mrówczyńskiego i rtm. Sozerko Malsagowa. Oba szwadrony weszły w skład Oddziału Wydzielonego „Maciejowice-Most” pod dowództwem rtm. Jana Tyblewskiego oficera CWKaw. z zadaniem obrony mostu i przeprawy w Maciejowicach. Szwadrony zajęły stanowiska 4 września na wale wiślanym po obu stronach mostu, wzmocnione 2 ckm. Po zbombardowaniu jednostek OW „Maciejowice-Most” 4 i 5 września przez lotnictwo niemieckie, oba szwadrony samowolnie 5 września wycofały się ze stanowisk obronnych do Rębkowa pod Garwolinem[29]. Po sforsowaniu Wisły przez oddziały niemieckie 10 września szwadrony odeszły w kierunku Radzynia Podlaskiego i tam weszły w skład Grupy Kawalerii Spieszonej ppłk. Edwarda Wani. 17 i 18 września jeden z plutonów strzelców konnych ppor. Henryka Dzianotta stoczył ciężką walkę w obronie przeprawy mostowej na rzece Wieprz, gdzie został częściowo zniszczony. Dywizjon strzelców konnych stoczył walki w boju pod Cześnikami 22 września i 23–24 września w natarciu na Suchowolę i Krasnobród. W trakcie tych walk strzelcy konni ulegli rozproszeniu; pozostali zakończyli walki 27 września wraz z resztą Grupy Kawalerii ppłk. Wani[30].
Ponadto w oparciu o kadrę i rezerwistów pułku utworzono szwadron kawalerii dywizyjnej nr 4 we Włocławku, dla 4 Dywizji Piechoty[31].
Struktura organizacyjna i obsada personalna we wrześniu 1939 | ||
---|---|---|
Stanowisko | Stopień, imię i nazwisko | Dalsze losy |
dowódca pułku | płk dypl. kaw. Jerzy Jastrzębski | †24 IV 1944 Venafro |
zastępca dowódcy | ppłk kaw. Jerzy Staniszewski | |
kwatermistrz | mjr Czesław Święcicki | |
adiutant | rtm. Stanisław Siedlecki | |
oficer ordynansowy | ppor. rez. Antoni Ike-Duninowski | |
oficer informacyjny | por. Emil Rosyvać | †17 VI 1940 Vancourt na płn. od Lunéville |
oficer broni gazowej | por. Emil Stefan Rosyvać | |
dowódca szwadronu gospodarczego | por. rez. Janusz Mały | |
szef szwadronu | st. wachm. Mankiewicz | |
oficer żywnościowy | por. Stanisław Michał Lindner | |
oficer gospodarczy (płatnik) | por. Stanisław Wójcik | |
lekarz medycyny | kpt. dr med. Jan Kryska | |
lekarz weterynarii | mjr lek. wet. Bohdan Janczyczyński | |
dowódca taborów | rtm. Edmund Edward Radajewski | |
kapelan | ks. kapelan rez. Józef Bigus | |
szef kancelarii | NN | |
1 szwadron | ||
dowódca szwadronu | por. Stanisław Dworecki | |
dowódca I plutonu | ppor. Julian Janas | |
dowódca II plutonu | ppor. rez. Konrad Józef Lesiński | †11 IX 1939 rej. Chociszew Ozorków |
dowódca III plutonu | ppor. rez. Jan Marian Dąbski | |
szef szwadronu | wachm. Stanisław Wojciechowski | |
2 szwadron | ||
dowódca szwadronu | rtm. Stanisław Wiśniewski | †18 IX 1939 Kutno |
dowódca I plutonu | ppor. Bolesław Wierzbowski | |
dowódca II plutonu | pchor. rez. Jerzy Gniazdowski | |
dowódca III plutonu | pchor. / ppor. Zdzisław Rogala | †3 IX 1939 Topolno |
szef szwadronu | wachm. Józef Płotnicki | |
3 szwadron | ||
dowódca szwadronu | rtm. Antoni Pacewicz | |
dowódca I plutonu | ppor. rez. Zdzisław Czernik | †3 IX 1939 Poledno |
dowódca II plutonu | pchor. / ppor. Jan Zawiślak | †3 IX 1939 Poledno |
dowódca III plutonu | ppor. rez. Michał Szajewski | |
szef szwadronu | wachm. Feliks Fredyk | |
4 szwadron | ||
dowódca szwadronu | por. Władysław Piszczkowski | |
dowódca I plutonu | ppor. Roman Bąk (Bąkowski) | |
dowódca II plutonu | ppor. rez. Wacław Dziliński | †11 IX 1939 rej. Chociszew Ozorków |
dowódca III plutonu | ppor. rez. Tadeusz Krzymuski | †18 III 1946 Bolonia |
szef szwadronu | wachm. Feliks Ratajczak | |
szwadron ciężkich karabinów maszynowych | ||
dowódca szwadronu | rtm. Kazimierz Zubicki | †3 IX 1939 Luszkowo |
dowódca I plutonu | ppor. Zygmunt Gniazdowski | |
dowódca II plutonu | ppor. Kazimierz Antoni Natoński | |
dowódca III plutonu | wachm. Jan Czernik | |
szef szwadronu | wachm. Józef Wiejaczko | |
szwadron kolarzy | ||
dowódca szwadronu | por. kaw. Czesław ♣Begale | †23 I 1943 Oflag II C Woldenberg |
dowódcy plutonów | NN | |
szef szwadronu | wachm. Jan Bromka | |
pluton łączności | ||
dowódca | por. rez. Stanisław Zawistowski | |
pluton przeciwpancerny | ||
dowódca | por. Edmund Żak | †11 IX 1939 rej. Chociszew Ozorków |
Symbole pułkowe
[edytuj | edytuj kod]Sztandar
[edytuj | edytuj kod]- Osobny artykuł:
Sztandar ufundowało społeczeństwo powiatu chełmińskiego, a wręczył go pułkowi prezydent RP Stanisław Wojciechowski w Chełmnie 4 sierpnia 1924[32]
Na prawej stronie płata znajdował się amarantowy krzyż, w środku którego wyhaftowano orła w wieńcu laurowym. Na białych połach, pomiędzy ramionami krzyża, znajdowały się cyfry 8 w wieńcach laurowych.
Na lewej stronie płatu sztandarowego, pośrodku krzyża kawaleryjskiego, znajdował się wieniec taki sam jak po stronie prawej, a w wieńcu trzywierszowy napis „HONOR I OJCZYZNA”. W czterech rogach, na czerwonych tarczach, umieszczony był herb województwa chełmińskiego sprzed 1795 – orzeł ze wzniesioną szablą, mający dziób i szpony złote, oko czarne oraz złotą koronę na szyi[33].
Sztandar wyruszył w pole wraz z pułkiem. 6 września kpr. Romanowski odwiózł go do Michalina. Dowódca pułku nakazał rtm. Radajewskiemu przewiezienia sztandaru do OZ w Garwolinie, wraz z rannymi i chorymi. W drodze, podczas walki pod Ożarowem, rtm. Radajewski rozwiązał poczet sztandarowy, a płat sztandaru zwinął i włożył do chlebaka. Za Garwolinem dołączył do BK płk. Adama Zakrzewskiego[34]. W okresie walk przy granicy węgierskiej sztandarem opiekował się dowódca 1/8 psk por. Dworecki. Wobec niemożliwości przebicia się na Zachód, płat sztandaru przekazano pod opiekę Wandy Dudały. Ta opiekowała się nim, zmieniając kilkakrotnie miejsce jego ukrycia[35][36].
Po wojnie sztandar odnaleziono w wyniku akcji podjętej przez redakcję „WTK” i Muzeum WP. 15 czerwca 1966 do Niemirówka udała się ekipa składająca się z przedstawiciela Muzeum WP, Kazimierza Satory, redaktora Andrzeja Wernica z „WTK” i ppłk. Zygmunta Szydka. Sztandar trafił do Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie. W ręce Niemców dostał się jeden płomień (proporczyk) od fanfary 8 psk. W ilustrowanym wydawnictwie pt. Mit Hitler in Polen (Z Hitlerem w Polsce), wydanym pod koniec 1939, proporczyk Hitlerowi i Himmlerowi prezentują niemieccy oficerowie. Na płomieniu można odczytać: „8-my SK”. Trzy spośród czterech płomieni do fanfar oraz dwie pary fartuchów na bębny zapakowano w skrzynie i wysłano z Chełmna do Garwolina[37].
Odznaka pamiątkowa
[edytuj | edytuj kod]- Osobny artykuł:
17 września 1927 generał dywizji Daniel Konarzewski w zastępstwie Ministra Spraw Wojskowych zatwierdził „wzór pamiątkowej odznaki pułkowej 8 Pułku Strzelców Konnych”[38]. Odznaka o wymiarach 44x44 mm ma kształt krzyża maltańskiego, którego ramiona pokryte są emalią oliwkową z białym obrzeżem i złotymi krawędziami. Pośrodku nałożone emaliowane na niebiesko koło w otoku złotego wieńca laurowego, na którym wpisano numer i inicjały „8 SK”. Odznaka oficerska, dwuczęściowa, wykonana w srebrze i emaliowana. Wykonawcą odznaki był Józef Michrowski z Warszawy[39].
Zgodnie z regulaminem, otrzymywali ją kolejni dowódcy pułku oraz oficerowie po 2 latach nienagannej służby. Decyzję o nadaniu podejmowano na zebraniu oficerów posiadających odznakę, większością 4/5 głosów, a zatwierdzał ją dowódca pułku. Po późniejszych zmianach w regulaminie mogły ją otrzymywać także osoby cywilne. Po raz pierwszy wręczono je w dniu święta pułkowego 29 września 1927[40].
Barwy
[edytuj | edytuj kod]Żołnierze 8 psk mieli na czapkach początkowo otoki oliwkowe, a od 24 marca 1927, zgodnie z rozkazem ogłoszonym w Dzienniku Rozkazów MSWojsk. Nr 10/1927 poz. 86 – białe[7]. W styczniu 1922 Ministerstwo Spraw Wojskowych zatwierdziło proporczyk pułku w barwach – pasek górny zielony, pasek dolny biały, wypustka pomiędzy paskami niebieska[41].
Proporczyk | Opis[42][43] |
---|---|
![]() | proporczyk – szmaragdowo-biały z żyłką chabrową pośrodku |
![]() | proporczyk dowództwa w 1939 |
![]() | proporczyk 1 szwadronu w 1939 |
![]() | proporczyk 2 szwadronu w 1939 |
![]() | proporczyk 3 szwadronu w 1939 |
![]() | proporczyk 4 szwadronu w 1939 |
![]() | proporczyk 5 szwadronu ckm w 1939 |
![]() | proporczyk plutonu łączności w 1939 |
Inne | Opis |
![]() | Czapka rogatywka – otok biały[44] |
![]() | Szasery ciemnogranatowe, lampasy białe, wypustka biała[45] |
Żurawiejka
[edytuj | edytuj kod] Choć najmłodszy z naszej broni | „Ósmy” Strzelców – to nie treny, | Słuchaj: striełcy my z Syberii |
Lance do boju, szable w dłoń... |
Kadra pułku
[edytuj | edytuj kod]- Z tym tematem związana jest kategoria:
Dowódcy i zastępcy dowódcy pułku
[edytuj | edytuj kod]Stopień, imię i nazwisko | Okres pełnienia służby | Kolejne stanowisko |
---|---|---|
Dowódcy pułku | ||
ppłk / płk kaw. Aleksander I Wasilewski | 29 IX 1921 – 17 VII 1925 | zastępca dowódcy 3 psk[46] |
ppłk kaw. Witold Walicki | p.o. 17 VII 1925 – 23 V 1927 | komendant Miasta Łódź[47] |
płk SG Bronisław Wzacny | 23 V 1927 – 28 I 1931 | Rejonowy Inspektor Koni w Kaliszu[48] |
ppłk kaw. Władysław II Müller | 28 I 1931 – 7 VI 1934 | stan spoczynku z dn.31 VIII 1934[49] |
płk dypl. Jerzy Jan Jastrzębski | 7 VI 1934[50] – IX 1939 | |
Zastępcy dowódcy pułku | ||
ppłk Wacław I Wysocki | od 1 X 1922[h][51] | |
płk Mikołaj Karatiejew | do 17 VI 1925 | zastępca dowódcy 20 puł[i] |
ppłk tyt. płk Jan Bronikowski | od 17 VI 1925[j] | |
mjr Andrzej Paweł Kunachowicz | 1928) | |
mjr dypl. kaw. Medard Cibicki | 31 III 1930 – 30 IX 1931 | stan spoczynku |
mjr / ppłk kaw. Marian Skrzynecki | 3 VIII 1931 – 8 IV 1937 | I zastępca dowódcy 7 puł |
ppłk Jerzy Janusz Staniszewski | 1939 |
Ostatni żyjący żołnierz pułku – Maksymilian Kasprzak – zmarł w wieku 101 lat 20 kwietnia 2021 w Bydgoszczy i został pochowany na cmentarzu na Bielawach[52][53].
Żołnierze pułku – ofiary zbrodni katyńskiej
[edytuj | edytuj kod]- Osobny artykuł:
Biogramy zamordowanych oficerów znajdują się na stronie internetowej Muzeum Katyńskiego[54]
Stopień, nazwisko i imię | Zawód | Miejsce pracy przed mobilizacją | Zamordowany |
---|---|---|---|
ppor. kaw. rez. Duczko Kazimierz | chemik | Charków | |
ppor. Janas Julian[55] | żołnierz zawodowy | dowódca plutonu 1/8 psk | Charków |
ppor. rez. Katafiasz Ludomir | rolnik | majątek w Jaroszewie | Katyń |
ppor. rez. Mielęcki Ludwik | student | Katyń | |
ppłk. Staniszewski Jerzy[56] | żołnierz zawodowy | zastępca dowódcy 8 psk | Katyń |
ppor. rez. Tyliński Tadeusz | prawnik, mgr | Charków | |
ppłk w st. sp. Walicki Witold[57] | żołnierz zawodowy | Charków |
Pamięć o pułku
[edytuj | edytuj kod]Tradycje pułku kultywuje 1 Lęborski batalion zmechanizowany im. gen. Jerzego Jastrzębskiego z 7 Pomorskiej Brygady Obrony Wybrzeża.
Siedziba, otoczenie i żołnierze pułku zostali przedstawieni w odc. 6 serialu telewizyjnego Pogranicze w ogniu.
Uwagi
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Nazwa „8 Pułk Strzelców Konnych Pomorskich” nie została zatwierdzona przez MSWojsk[1].
- ↑ W rocznicę rozpoczęcia formowania pułku[2].
- ↑ W rocznicę wręczenia sztandaru pułkowego[2].
- ↑ Wykaz zawiera obsadę jednostki według stanu bezpośrednio przed rozpoczęciem mobilizacji pierwszych oddziałów Wojska Polskiego w dniu 23 marca 1939, ale już po przeprowadzeniu ostatnich awansów ogłoszonych z datą 19 marca 1939[10].
- ↑ Gwiazdką oznaczono oficera, który pełnił jednocześnie więcej niż jedną funkcję[11].
- ↑ a b Skreślono rozkazem L.533/30.Og. mob. Szt. Gł. z 14 II1930
- ↑ Skreślono rozkazem L. 3144/29.Og. mob. Szt. Gł. z 15 VII 1929.
- ↑ Wacław Wysocki urodzony 25 września 1877 figurował w ewidencji wojskowej jako Wacław I Wysocki w celu odróżnienia od innego oficera noszącego to samo imię i nazwisko. Wacław I Wysocki został 3 maja 1922 zweryfikowany w stopniu podpułkownika ze starszeństwem z 1 czerwca 1919 i 15. lokatą w korpusie oficerów jazdy. Rocznik Oficerski 1923, Ministerstwo Spraw Wojskowych, Oddział V Sztabu Generalnego Wojska Polskiego, Warszawa 1924, s. 668, 675. Wacław II Wysocki urodzony 9 października 1891, porucznik rezerwy lekarz, 3 batalion sanitarny w Grodnia, Rocznik Oficerski 1923, Ministerstwo Spraw Wojskowych, Oddział V Sztabu Generalnego Wojska Polskiego, Warszawa 1924, s. 1143, 1234.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. Nr 64 z 17 VI 1925, s. 323. Mikołaj Karatiejew urodzony 18 grudnia 1872 został zweryfikowany 3 maja 1922 w stopniu pułkownika ze starszeństwem z 1 czerwca 1919 i 14. lokatą w korpusie oficerów jazdy.
- ↑ Jan Bronikowski urodzony 1 sierpnia 1878 został 3 maja 1922 zweryfikowany w stopniu podpułkownika ze starszeństwem z 1 czerwca 1919 i 43. lokatą w korpusie oficerów jazdy.
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Rocznik oficerów kawalerii 1930 ↓, s. 48.
- ↑ a b Filipow i Wróblewski 1992 ↓, s. 44.
- ↑ Almanach oficerski 1923 ↓, s. 57–58.
- ↑ a b c Gnat-Wieteska 1991 ↓, s. 3.
- ↑ a b Gnat-Wieteska 1991 ↓, s. 3–4.
- ↑ a b c Gnat-Wieteska 1991 ↓, s. 4.
- ↑ a b c Gnat-Wieteska 1991 ↓, s. 7.
- ↑ Almanach oficerski 1923 ↓, s. 57.
- ↑ Rocznik oficerski 1939 ↓, s. 715–716.
- ↑ Rocznik oficerski 1939 ↓, s. VI.
- ↑ Rocznik oficerski 1939 ↓, s. VIII.
- ↑ Gnat-Wieteska 1991 ↓, s. 6.
- ↑ Gnat-Wieteska 1991 ↓, s. 10.
- ↑ Gnat-Wieteska 1991 ↓, s. 8.
- ↑ Gnat-Wieteska 1991 ↓, s. 9–10.
- ↑ Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 16 z 19 V 1927, poz. 174.
- ↑ Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 15 z 6 VI 1928, poz. 175.
- ↑ Gnat-Wieteska 1991 ↓, s. 7–8.
- ↑ Wojciechowski 2010 ↓, s. 39.
- ↑ Rybka i Stepan 2010 ↓, s. 223.
- ↑ Gnat-Wieteska 1991 ↓, s. 14.
- ↑ Gnat-Wieteska 1991 ↓, s. 15–16.
- ↑ Gnat-Wieteska 1991 ↓, s. 17–18.
- ↑ Gnat-Wieteska 1991 ↓, s. 25.
- ↑ Gnat-Wieteska 1991 ↓, s. 26–29.
- ↑ Gnat-Wieteska 1991 ↓, s. 28–29.
- ↑ Gnat-Wieteska 1991 ↓, s. 29.
- ↑ Gnat-Wieteska 1991 ↓, s. 28, 29.
- ↑ Gnat-Wieteska 2000 ↓, s. 20–23.
- ↑ Gnat-Wieteska 1991 ↓, s. 29–30.
- ↑ Gnat-Wieteska 1991 ↓, s. 31.
- ↑ Satora 1990 ↓, s. 264.
- ↑ Gnat-Wieteska 1991 ↓, s. 33.
- ↑ Satora 1990 ↓, s. 265.
- ↑ Satora 1990 ↓, s. 265–266.
- ↑ Gnat-Wieteska 1991 ↓, s. 34.
- ↑ Satora 1990 ↓, s. 266.
- ↑ Rozkaz L. G.M. 30605/26 I. Dz.Rozk. MSWojsk. Nr 26 z 17 IX1927, poz. 3262.
- ↑ Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 222.
- ↑ Gnat-Wieteska 1991 ↓, s. 32–33.
- ↑ Gnat-Wieteska 1991 ↓, s. 4–6.
- ↑ Dz. Rozk. MSWojsk. nr 22 z 4 VIII 1927, poz.268.
- ↑ Smaczny 1989 ↓, s. 382.
- ↑ Dz. Rozk. MSWojsk. nr 6 z 24 II 1928, poz.66.
- ↑ Smaczny 1989 ↓, s. 378.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk.. Nr 74 z 17 VII 1925, s. 388.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. Nr 15 z 23 V 1927, s. 146.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. Nr 1 z 28 I 1931, s. 13.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. Nr 11 z 7VI 1934, s. 143.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. Nr 11 z 7 VI 1934, s. 160.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 37 z 7 X 1922, s. 759.
- ↑ Ostatnia droga ułana. Pogrzeb Maksymiliana Kasprzaka na bydgoskich Bielawkach.
- ↑ Zmarł Maksymilian Kasprzak, ułan, harcerz, kombatant września 1939. W tym roku ukończył 101 lat.
- ↑ Księgi Cmentarne – biogramy oficerów.
- ↑ Księgi Cmentarne – wpis 5477.
- ↑ Księgi Cmentarne – wpis 3490.
- ↑ Księgi Cmentarne – wpis 14121.
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych. [dostęp 2016-02-15].
- Rocznik oficerów kawalerii. Warszawa: Przegląd Kawaleryjski, 1930.
- Krzysztof Filipow, Bohdan Wróblewski: Odznaki pamiątkowe Wojska Polskiego 1921–1939. Kawaleria. Warszawa: Feniks editions, 1992. ISBN 83-900217-3-0.
- Karol Firich, Stanisław Krzysik, Tadeusz Kutrzeba, Stanisław Müller, Józef Wiatr: Almanach oficerski na rok 1923/24 zeszyt 2, dział III. Warszawa: Wojskowy Instytut Naukowo-Wydawniczy, 1923.
- Zbigniew Gnat-Wieteska: 8 Pułk Strzelców Konnych. Warszawa: Oficyna Wydawnicza Egross-Mikromax, 1991, seria: Zarys historii wojennej pułków polskich w kampanii wrześniowej. ISBN 83-85253-21-1.
- Zbigniew Gnat-Wieteska: Brzumin-Maciejowice. Obrona przepraw przez Wisłę we wrześniu 1939 roku. Pruszków: Oficyna Wydawnicza Ajaks, 2000. ISBN 83-87103-95-0.
- „Księga jazdy polskiej”: pod protektoratem marsz. Edwarda Śmigłego–Rydza. Warszawa 1936. Reprint: Wydawnictwo Bellona Warszawa 1993
- Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Rocznik oficerski 1939. Stan na dzień 23 marca 1939. T. 29. Kraków: Fundacja Centrum Dokumentacji Czynu Niepodległościowego. Biblioteka Jagiellońska, 2006. ISBN 83-7188-899-6.
- Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Najlepsza broń. Plan mobilizacyjny „W” i jego ewolucja. Warszawa: Oficyna Wydawnicza „Adiutor”, 2010. ISBN 978-83-86100-83-5.
- Kazimierz Satora: Opowieści wrześniowych sztandarów. Warszawa: Instytut Wydawniczy Pax, 1990. ISBN 83-211-1104-1.
- Zdzisław Sawicki, Adam Wielechowski: Odznaki Wojska Polskiego 1918–1945: Katalog Zbioru Falerystycznego: Wojsko Polskie 1918–1939: Polskie Siły Zbrojne na Zachodzie. Pantera Books, 2007. ISBN 83-204-3299-5.
- Henryk Smaczny: Księga kawalerii polskiej 1914–1947: rodowody, barwa, broń. Warszawa: TESCO, 1989. ISBN 83-00-02555-3.
- Jerzy Wojciechowski: Kawaleria w planie mobilizacyjnym „S”. Pruszków: Oficyna Wydawnicza „Ajaks”, 2010. ISBN 978-83-62046-24-9.