Języki zachodniosłowiańskie – Wikipedia, wolna encyklopedia
Obszar | |
---|---|
Użytkownicy | ok. 64 mln |
Klasyfikacja genetyczna |
|
Podział | • języki czesko-słowackie |
Kody rodziny językowej | |
ISO 639-5 | zlw |
Glottolog | west2792 |
Występowanie | |
Języki zachodniosłowiańskie polski kaszubski śląski połabski † dolnołużycki górnołużycki czeski słowacki | |
Ta strona zawiera symbole fonetyczne MAF. Bez właściwego wsparcia renderowania wyświetlane mogą być puste prostokąty lub inne symbole zamiast znaków Unicode. |
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/82/Jezyki_i_dialekty_Europa_Srodkowo_Wsch..jpg/250px-Jezyki_i_dialekty_Europa_Srodkowo_Wsch..jpg)
Języki zachodniosłowiańskie – jeden z trzech zespołów języków słowiańskich (obok języków wschodnio- i południowosłowiańskich), którymi posługuje się około 56 mln mówiących w Europie Środkowej.
Języki zachodniosłowiańskie odróżniają się od wschodnio- i południowosłowiańskich przede wszystkim na podstawie różnic fonetycznych, np. w grupie zachodniej zachowały się zbitki /tl/ i /dl/ (ze względu na wczesną utratę tendencji do zgłosek otwartych[1]), które w pozostałych zespołach słowiańszczyzny przyjęły uproszczoną postać /l/[2]. Ponadto języki zachodniosłowiańskie wyróżnia stały akcent wyrazowy, natomiast większość innych przedstawicieli słowiańszczyzny charakteryzuje się akcentem ruchomym[2].
Według najczęstszej koncepcji klasyfikacyjnej języki zachodniosłowiańskie dzielą się na trzy grupy: lechicką, łużycką i czesko-słowacką[2]. Podgrupę czesko-słowacką kontynuują języki czeski i słowacki, łużycką – dwa języki łużyckie, a lechicką – polski i kaszubski. Z tej ostatniej podgrupy wymarły w XVIII wieku języki pomorskie (z wyjątkiem kaszubskiego i słowińskiego, który zaniknął w XX wieku). W przeszłości pojawiały się próby bliższego łączenia języków łużyckich z lechickimi lub czesko-słowackimi, propozycje te pozbawione są jednak szerokiej akceptacji[2].
Języki zachodniosłowiańskie cechują się wysokim stopniem fleksyjności: ich morfemy gramatyczne mają charakter wielofunkcyjny i tworzą całość z cząstkami leksykalnymi[3]. Zjawisko fleksji zdecydowanie przeważa nad aglutynacją oraz izolacją, które znajdują zastosowanie tylko w kilku ograniczonych funkcjach (do tworzenia trybu przypuszczającego oraz form czasu przeszłego i przyszłego)[3]. Języki zachodniosłowiańskie są stosunkowo zachowawcze pod względem fonetycznym, bardziej konserwatywne od południowych i wschodnich[4].
Klasyfikacja języków zachodniosłowiańskich
[edytuj | edytuj kod]- indoeuropejskie
- słowiańskie (ok. 317 mln)
- zachodniosłowiańskie (ok. 64 mln)
- lechickie (ok. 46 mln)
- polski (ok. 46 mln)
- śląski (ok. 509 tys.) – uznawany za dialekt języka polskiego lub za odrębny język
- pomorski
- kaszubski (ok. 108 tys.) – uznawany za odrębny język lub za dialekt języka polskiego
- gwary zachodniopomorskie †
- połabski †
- polski (ok. 46 mln)
- łużyckie (ok. 70 tys.)
- dolnołużycki (ok. 15 tys.)
- Ponaschemu – †
- górnołużycki (ok. 55 tys.)
- wschodniołużycki – †
- dolnołużycki (ok. 15 tys.)
- czesko-słowackie (ok. 18 mln)
- lechickie (ok. 46 mln)
- zachodniosłowiańskie (ok. 64 mln)
- słowiańskie (ok. 317 mln)
† – język wymarły
Przykłady
[edytuj | edytuj kod]Porównanie postaci niektórych słów w wybranych językach zachodniosłowiańskich:
polski | dolnołużycki | górnołużycki | czeski | słowacki | połabski drzewiański | kaszubski | śląski |
---|---|---|---|---|---|---|---|
człowiek | cłowjek | čłowjek | člověk | človek | clåvăk | człowiek | czowjek |
wieczór | wjacor | wječor | večer | večer | vicer | wieczór | uodwjeczyrz |
brat | bratš | bratr | bratr | brat | brot | bracyn | braćik |
dzień | źeń | dźeń | den | deň | dan | dzéń | dźyń |
ręka | ruka | ruka | ruka | ruka | rǫkă | rãka | rynka |
jesień | nazymje | nazyma | podzim | jeseň | preńă zaimă, jisin | jeséń | podźim |
śnieg | sněg | sneh | sníh | sneh | sneg | sniég | śńyg |
lato | lěśe | lěćo | léto | leto | ľotü | lato | lato |
siostra | sotša | sotra | sestra | sestra | sestră | sostra | śestra |
ryba | ryba | ryba | ryba | ryba | råibo | rëba | ryba |
ogień | wogeń | woheń | oheň | oheň | wiďėn | òdżiń | uogyń |
woda | woda | woda | voda | voda | wådă | wòda | woda |
wiatr | wětš | wětřik, wětr | vítr | vietor | v́otĕr | wiater | wjater |
zima | zymje | zyma | zima | zima | zaimă | zëma | źyma |
Przykład tekstu
[edytuj | edytuj kod]Poniżej znajduje się treść pierwszego artykułu Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka w różnych etnolektach zachodniosłowiańskich.
- czeski:
- Všichni lidé se rodí svobodní a sobě rovní co do důstojnosti a práv. Jsou nadáni rozumem a svědomím a mají spolu jednat v duchu bratrství.
- górnołużycki:
- Wšitcy čłowjekojo su wot naroda swobodni a su jenacy po dostojnosći a prawach. Woni su z rozumom a swědomjom wobdarjeni a maja mjezsobu w duchu bratrowstwa wobchadźeć.
- kaszubski:
- Wszëtczi lëdze rodzą sã wòlny ë równy w swòji czëstnoce ë prawach. Mają òni dostóne rozëm ë sëmienié ë nôlégô jima pòstãpòwac wobec drëdzich w dëchù bracënotë.
- polski (standardowy):
- Wszyscy ludzie rodzą się wolni i równi pod względem swej godności i praw. Są oni obdarzeni rozumem i sumieniem i powinni postępować wobec innych w duchu braterstwa.
- słowacki:
- Všetci ľudia sa rodia slobodní a sebe rovní, čo sa týka ich dôstojnosti a práv. Sú obdarení rozumom a majú navzájom jednať v bratskom duchu.
- śląski:
- Wszyjske ludźe rodzům śe swobodne a růwne we swojim werće a prawach. Sům uůne uobdarzůne filipym a sůmńyńym a majům powinność wzglyndym inkszych jak brat s bratym postympować.
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Jerzy Nalepa , Słowiańszczyzna północno-zachodnia: podstawy jedności i jej rozpad, Poznań: Poznańskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk, Wydział Historii i Nauk Społecznych, 1967, s. 37 .
- ↑ a b c d Andrew Wilson , Polish and West Slavic Languages, [w:] Philipp Strazny (red.), Encyclopedia of Linguistics, t. 2: M–Z, New York–Oxon: Fitzroy Dearborn, 2005, s. 862–866, ISBN 978-0-20331-920-8, ISBN 978-1-57958-451-1, ISBN 978-1-13545-522-4, OCLC 666922750 [dostęp 2019-09-07] (ang.).
- ↑ a b Slavia Occidentalis, tom 58, Sprzedaż: Czytelnik, 2001, s. 43 .
- ↑ Leszek Bednarczuk , Związki i paralele fonetyczne języków słowiańskich, Warszawa: Slawistyczny Ośrodek Wydawniczy, 2007, s. 129, ISBN 978-83-89191-62-5, OCLC 176095630 .