Marwice (województwo lubuskie) – Wikipedia, wolna encyklopedia
wieś | |
Państwo | |
---|---|
Województwo | |
Powiat | |
Gmina | |
Wysokość | 70 m n.p.m. |
Liczba ludności (2011) | 564 |
Strefa numeracyjna | 95 |
Kod pocztowy | 66-432[2] |
Tablice rejestracyjne | FGW |
SIMC | 0182700 |
Położenie na mapie gminy Lubiszyn ![]() | |
Położenie na mapie Polski ![]() | |
Położenie na mapie województwa lubuskiego ![]() | |
Położenie na mapie powiatu gorzowskiego ![]() | |
![]() |
Marwice (do 1945 r. niem. Marwitz) – wieś w Polsce położona w województwie lubuskim, w powiecie gorzowskim, w gminie Lubiszyn.
W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa gorzowskiego.
Położenie
[edytuj | edytuj kod]Zgodnie z podziałem fizycznogeograficznym Polski według Kondrackiego teren, na którym położone są Marwice należy do prowincji Niziny Środkowoeuropejskiej, podprowincji Pojezierza Południowobałtyckiego, makroregionu Pojezierze Południowopomorskie oraz w końcowej klasyfikacji do mezoregionu Równina Gorzowska.
Miejscowość położona w linii prostej 9 km na północny zachód od Gorzowa Wielkopolskiego, przy drodze S3 do Szczecina.
Środowisko naturalne
[edytuj | edytuj kod]Na północ od Marwic przeważają lasy sosnowe. W pobliżu znajduje się jezioro Marwicko. Klimat umiarkowany-morski, z przewagą polarnomorskich mas powietrza. Pod względem ilości opadów Marwice mieszczą się w środkowej strefie przeciętnej ilości opadów w Polsce.
Demografia
[edytuj | edytuj kod]Ludność w ostatnich 3 stuleciach[3][4][5][6][7]:
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/pl/timeline/63w8hlsvvmrczmwckm6qrze5itvpg9a.png)
Nazwa
[edytuj | edytuj kod]Nazwa pochodzi od brandenburskiego rodu rycerskiego von der Marwitz, którego wieś była siedzibą od XIII/XIV w.
Marwitz 1337, 1883; Marwice 1947[8].
Historia
[edytuj | edytuj kod]- 1250 – margrabiowie brandenburscy z dynastii Askańczyków rozpoczynają ekspansję na wschód od Odry; z zajmowanych kolejno obszarów powstaje następnie Nowa Marchia
- 1255 – margrabiowie brandenburscy zajmują obszar na północ od Warty-Noteci i na zachód od Drawy, który przypadł im poprzez małżeństwo córki Przemysła I, Konstancji z synem margrabiego Jana – Konradem
- Koniec XIII w. – wieś już istniała, co można wnioskować po datacji kościoła (XIII/XIV w.); założona została na krawędzi mokradeł i wyżej położonych terenów rolniczych.
- XIII/XIV w. - wzniesiony zostaje kościół
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/af/MarwiceKirkeSkakbr%C3%A6tsten.jpg/300px-MarwiceKirkeSkakbr%C3%A6tsten.jpg)
- 1337 – pierwsza wzmianka o miejscowości w księdze ziemskiej margrabiego brandenburskiego Ludwika Starszego, pod nazwą Marwitz, w ziemi gorzowskiej: „Marwitz LIIII, dos III, Henninck de Marwitz pro seruicio VIII, Bernth et Reyniko pro seruicio VIII, pactus V solidos, taberna soluit XII solidos, Molendinum de II frust”[9] – wieś liczy 54 łany, wolne od ciężarów podatkowych są 3 łany parafialne, lennikami zobowiązanymi do służby konnej są Henning de Marwitz, Berth i Reyniko posiadający po 8 łanów, pakt (rodzaj podatku) płacony rycerstwu przez chłopów wynosi 5 szylingów, opłata karczmy 12 szylingów, opłata marwickiego młyna 2 funty (talenty).
- Wyróżnić można już wówczas dwie linie Marwitzów: smolnicko-zielińską i marwicko-kłodawską. Marwitzowie przybyli do ziemi gorzowskiej po 1240 r. z okolic Widuchowej (tam też wieś Marwitz) lub bezpośrednio z margrabiami zza Odry po 1255 r. W ziemi gorzowskiej znany jest Jan de Marwitz (Johannes de Marewitz) w 1287 r., obecny przy nadaniu margrabiego Albrechta III dla Gorzowa[10].
- 1455 – Marwitzowie z Marwic wchodzą do elitarnego grona rycerstwa zamkowego (niem. Schlossgesessene)
- 1618-1648 (wojna trzydziestoletnia) - zniszczenia i znaczne wyludnienie wsi w wyniku działań wojennych
- 1747 – Curt Wilhelm von der Marwitz sprzedaje dobra marwickie Albertowi Christianowi Ernstowi von Bergen (5.09.1721-1777), marszałkowi dworu i koniuszemu, za 34 000 talarów i 300 talarów porękawicznego[11][12]
- Wojna siedmioletnia (1756-1763) – wieś zostaje ograbiona i poważnie zniszczona przez oddział kozacki; ciężko pobity zostaje pastor Ch.L. Bojanus, przez co przez kilka następnych lat (do 1764 r.) parafię obsługiwał proboszcz z Baczyny
- 8.01.1777 – umiera Albert Christian Ernst von Bergen; swym testamentem przekształcił Marwice 17.02.1777 r. w majorat (niem. Fideikomiß), który z powodu bezpotomnej śmierci kolejnych właścicieli dziedziczony był w liniach bocznych
- 1801 – dzierżawcą majątku staje się rodzina Iffland
- 1803 – właścicielem majątku jest Johann Philipp Ludwig von Bergen (19.06.1776 – 18.11.1831), czwarty ordynat marwicki, były deputowany do pruskiego zgromadzenia narodowego
- 1827 – wzniesiono kuźnię
- 1829 – zniszczony zostaje średniowieczny młyn, następnie odbudowany wraz z tartakiem
- 18.11.1831 – umiera Johann Philipp Ludwig von Bergen[a], kolejnym właścicielem zostaje jego młodszy i jedyny brat, Johann Heinrich Gottlieb von Bergen
- 1850 - dobra von Bergenów obejmują, wraz z folwarkami Latowice (Schonfled) i Marwiczki (Klein Marwitz) 1693 ha (6630,60 mórg reńskich), w tym 801,5 ha (3139,13 mórg) gruntów ornych, 267 ha łąk (1046,53 mórg) i 416 ha lasów (1628,149 mórg)[13]. Wieś Marwiczki, nieistniejąca obecnie, została wydzierżawiona przez dwór w Marwicach w początkach XVIII w. od kamery gorzowskiej.
Niemiecka nazwa | Obiekt | Położenie | Polska nazwa |
---|---|---|---|
Schönfeld | folwark | 3 km na płd.-zach. | Kolonia Marwice (1947: Latowice[8]) |
Forsthaus Marwitz (Marwitzer Försterei) | leśniczówka | 1,4 km na płn. | leśniczówka Marwice (1947: Smółczyn[8]) |
Klein Marwitz | folwark | 9,5 km na płd. | Marwiczki[8] [nie istnieje] |
Marwitzer Mühle | młyn | 2,5 km na płn.-wsch. | Marwicki Młyn[8] [nie istnieje] |
Marwitzer Ziegelei | cegielnia | 1,5 km na płd.-zach. | Kolonia Marwice [obiekt nie istnieje] |
Marwitzer Teerofen | smolarnia | 1,8 km na płn. | Smółczyn[8] |
Marwitzer Fischerhaus | dom rybacki | 5,2 km na płn.-zach. (przy J. Marwicko) | Rybnia[8] [nie istnieje] |
- 8.01.1851 – bezpotomnie w linii męskiej umiera Johann Heinrich Gottlieb von Bergen; następnie majorat Marwice zostaje przekształcony w prywatną fundację (niem. Stiftung), z której dochody miały być przekazywane trzem najstarszym kobietom w danym pokoleniu
- 1851 - rodzina Iffland wykupuje część majątku (i folwark Marwiczki), będąc w jego posiadaniu do 1945 r.
- Około 1870 - Otto Hubner otwiera zajazd (niem. Gasthof)
- 1871 – majątek liczy 1911,46 ha, z czego grunty orne 1170,62 ha, właścicielami są spadkobiercy rodziny von Berge(n), zaś zarządcą (niem. Oberamtmann) Iffland[14]
- 1920 - na placu przed kościołem ustawiono wielki kamień z mosiężną tablicą ku pamięci Marwiczan poległych w I wojnie światowej
- 1928 – przebudowa dworu (Marwitzer Schloss) przez Ifflandów
- 30.01.1945 - około godz. 14-tej do wsi wkroczają wojska radzieckie 5 armii uderzeniowej generała Bierzarina (I Frontu Białoruskiego)[15]
- II.1945 - w piwnicach pałacu żołnierze radzieccy znajdują kilkanaście sztuk broni, pozostawionej tam kilka dni wcześniej przez wycofujący się oddział Wehrmachtu. Pałac zostaje w odwecie spalony, a jego ostatni gospodarz, 75-letni Herbert von Iffland, zastrzelony (nazista, współpracownik Ericha von dem Bacha-Zelewskiego)[16].
- IV.1945-1946 – pojawiają się pierwsi polscy osadnicy, pochodzący głównie z Polski centralnej, następnie z Galicji Wschodniej i okolic Krzemieńca na Wołyniu
- 1949 – powstaje PGR Marwice
- 1999 - Rolniczy Zakład Doświadczalny w Małyszynie przejmuje majątek po upadłym PGR, uruchamiając ponownie nieczynną już gorzelnię
- 2003 - pod kościelnym murem ustawiono kamień upamiętniający zbrodnię w Kątach na Wołyniu (stamtąd pochodzi część mieszkańców). Wykorzystano głaz ze zniszczonego niemieckiego pomnika poległych na frontach I wojny światowej ówczesnych mieszkańców Marwic[16].
Imię i nazwisko | Lata |
---|---|
von der Marwitz | XIII/XIV w.-1747 |
von Bergen | 1747-koniec XIX w. (?) |
von Iffland | 1801 (dzierżawa)/ 1851-1945 |
Administracja
[edytuj | edytuj kod]Marwice są siedzibą sołectwa.
Architektura
[edytuj | edytuj kod]- kościół pw. Narodzenia NMP – kościół filialny parafii w Baczynie; późnoromański, orientowany, z XIII/XIV w., zbudowany ze starannie obrobionych ciosów granitowych z użyciem cegły, na planie prostokąta o wymiarach 20,8 m × 10,4 m, nakryty dwuspadowym dachem i otoczony murem z głazów narzutowych. Wieża z dzwonnicą pochodzi z 1716 r., południowa kaplica z 1726 r., zakrystia od północnej strony z 1776 r. Opuszczony został w 1945 r., odbudowany w 1970 r., w 2004 r. poddany restauracji i konserwacji.
- Zachowały się pierwotne okna szczelinowe, po trzy od wschodu, północy i południa, trzy portale (z których zachodni portal uskokowy posiada reprezentacyjnych charakter) i dekorowane blendami szczyty. Wewnątrz kościoła, na ścianie wschodniej poddasza zachowała się polichromia z około 1350 r., przedstawiająca scenę Ukrzyżowania[17]. Wpisany do rejestru zabytków, nr 10 z 26.10.1976[18]. Przy kościele znajdują się resztki poewangelickiego cmentarza w formie lapidarium.
- park krajobrazowy - podworski z 1850 r., o powierzchni 5,5 ha (początkowo zajmował 8 morgów). Założenie ogrodu w stylu angielskim bezpośrednio przy dworze i folwarku przypisać należy rodzinie Iffland. Park posiadał dwa małe stawy połączone rowem i punkt widokowy na kopcu lodowni. Rozbudowany został dwa razy: w 1891 r. i 1928 r., kiedy powiększono teren od wschodu, poprzez utworzenie dwóch nowych polan widokowych. W parku rośnie grupa dorodnych dębów szypułkowych i platanów klonolistnych o obwodzie 340–390 cm każdy. Znaczną jego cześć stanowią stawy. Dominującym akcentem architektonicznym, obok urządzeń hydrograficznych, jest sztucznie usypany kopiec widokowy, wcinający się w linię brzegową stawu. Od strony wschodniej stał dwór, obecnie nie zachowany (spalony w 1945 r. przez armię radziecką i następnie rozebrany); od strony północno-wschodniej znajdował się folwark, po 1949 r. zajęty przez PGR Marwice; do 1978 należał do PGR „Warta” w Wawrowie. Z historycznych budynków zachowały się gorzelnia, kuźnia oraz magazyn o konstrukcji ryglowej; istnieje też ruina lodowni. Nowe budynki gospodarskie to magazyn (wybudowany w 1950), 3 obory (z lat 1960, 1968 i 1972) oraz garaż i warsztat na polanie parkowej (1975)[19]. Wpisany do rejestru zabytków nr 266 z 22.08.1979[18].
- szachulcowa kuźnia podcieniowa z 1827 r.; przebudowana została w latach 30. XX w. zachowując 3-metrowy podcień wsparty na belkach; funkcjonowała jeszcze w okresie międzywojennym.
Zobacz też
[edytuj | edytuj kod]Uwagi
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Miał on 2 córki, jedną niezamężną, drugą Louise Mathilde Emilie von Berge(n) (1800-1864), jej mężem był Karl Ludwig Friedrich von Eickstedt-Peterswaldt (1780-1862), ślub wzięli w Szczecinie 24.02.1822, mieli córkę Euphemię.
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 5 listopada 2023, identyfikator PRNG: 78069
- ↑ Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2022, s. 776 [zarchiwizowane 2022-10-26] .
- ↑ Leopold Krugg: Neues topographisch-statistisch-geographisches Wörterbuch des Preussischen Staats. T. 3. Halle: Karl August Kümmel, 1822, s. 171.
- ↑ Topographische Uebersicht des Appellationsgerichts-Departements Frankfurt a/O: Zusammengestellt von Güthlein. Gustav Harnecker & Co., 1856, s. 71.
- ↑ Deutsche Verwaltungsgeschichte. Kreis Landsberg/Warthe. [dostęp 2014-08-30].
- ↑ Statistisches Landesamt Prussia: Die Gemeinden und Gutsbezirke des Preussischen Staates und ihre Bevölkerung: Nach den Urmaterialien der allgemeinen Volkszählung vom 1. december 1871 bearb. und zusammengestellt vom Königlichen Statistischen Bureau. T. II. Provinz Brandenburg. Berlin: Königl. Statistisches Bureau, 1873, s. 146.
- ↑ Einwohnerzahlen Ludwigsruh im Landkreis Landsberg (Warthe). verwaltungsgeschichte.de. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-09-23)].. In: Michael Rademacher: Deutsche Verwaltungsgeschichte.
- ↑ a b c d e f g M.P. z 1948 r. nr 59, poz. 363
- ↑ Ludwig Gollmert: Das Neumärkische Landbuch Markgraf Ludwigs des Älteren vom Jahre 1337. Nach einer neu aufgefundenen Handschrift des vierzehnten Jahrhunderts. Frankfurt am Oder: 1862, s. 21.
- ↑ Edward Rymar. Nowomarchijski ród Marwitzów w średniowieczu. „Nadwarciański Rocznik Historyczno-Archiwalny”. nr 10, s. 268, 2003. Gorzów Wlkp.: Towarzystwo Przyjaciół Archiwum i Pamiątek Przeszłości. ISSN 1231-3033.
- ↑ Wikiźródła
- ↑ Hermann von Redern: Zur Geschichte der Familie von der Marwitz. Berlin: C. Heymann, 1878, s. 69, 103.
- ↑ Heinrich Karl Wilhelm Berghaus: Geographisch-historisch-Statistisches Landbuch der Provinz Brandenburg und des Markgrafthums Niederlausitz in der Mitte des 19. Jhrhndts. T. 3. A. Müller, 1856, s. 462-463.
- ↑ P. Ellerholz, H. Lodemann, H. von Wedell: General-Adressbuch der Ritterguts und Gutsbesitzer im Deutschen Reiche. T. 1. Berlin: Nicolaische Verlags-Buchhandlung R. Stricker, 1879, s. 115.
- ↑ Historia Marwic (oprac. dr Witold Pronobis).
- ↑ a b Wędrówki między Odrą a Drawą. Spotkanie z Nową Marchią. Paweł Rutkowski (red.). Poczdam: Niemieckie Forum Kultury Europy Środkowej i Wschodniej, 2012, s. 112-114.
- ↑ Błażej Skaziński. Architektura sakralna na terenie północnej części województwa lubuskiego. „Nowa Marchia - prowincja zapomniana - wspólne korzenie”. Zeszyty Naukowe nr 7, s. 19, 2007. Gorzów Wlkp.: Wojewódzka i Miejska Biblioteka Publiczna. ISSN 1733-1730.
- ↑ a b Rejestr zabytków nieruchomych – województwo lubuskie [online], Narodowy Instytut Dziedzictwa, 23 lipca 2024, s. 3 [dostęp 2014-08-31] .
- ↑ Projekt zagospodarowania terenu dla uporządkowania parku i urządzenie kompleksu sportowo-rekreacyjnego położonego na działkach nr ewid. 165/4 i 165/5 w Marwicach gm. Lubiszyn, 2005 .
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Plan Rozwoju Lokalnego Gminy Lubiszyn, Lubiszyn 2004 .
- Bogdan Kucharski: Informator Turystyczno-Krajoznawczy Województwa Gorzowskiego. Gorzów Wielkopolski: Urząd Wojewódzki w Gorzowie Wielkopolskim, 1998. ISBN 83-908511-1-3.
- Zabytki północnej części województwa lubuskiego. J. Lewczuk, B. Skaziński (red.). Zielona Góra – Gorzów Wielkopolski: Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Zielonej Górze, 2004. ISBN 83-921289-0-7.