منصور یاقوتی - ویکیپدیا، دانشنامهٔ آزاد
منصور یاقوتی | |
---|---|
![]() | |
زادهٔ | ۱۳۲۷ |
پیشه(ها) | نویسنده و منتقد ادبی |
آثار | زخم، گلخاص، کودکی من، چراغی بر فراز مادیان کوه، داستانهای آهودره، توشای پرنده غریب زاگرس، افسانه سیرنگ و... |
سبک | رئالیسم |
فرزندان | گلچشمه یاقوتی |
منصور یاقوتی (۵ اسفند ۱۳۲۷ در روستای کیوهنان شهرستان سنقر در استان کرمانشاه)، داستاننویس، شاعر و منتقد ادبی است. وی در زمینه داستان کوتاه و داستان بلند فارسی متون درخشانی خلق کرده و یکی از چهرههای شاخص و مطرح در میان نویسندگان نسل دههٔ ۴۰ و ۵۰ ایران است.[۱] همچنین، وی از مهمترین روستایینویسان دهه ۵۰ و از پیروان سبک صمد بهرنگی است.[۲]
زندگی
[ویرایش]منصور یاقوتی در ۵ اسفند ۱۳۲۷ در روستای کیوهنان شهرستان سنقر در استان کرمانشاه در خانوادهای کردزبان به دنیا آمد. پس از مهاجرت خانوادهاش به شهر کرمانشاه در ۷ سالگی، تحصیلات ابتدائی در مدرسه داریوش در کرمانشاه و دوران دبیرستان را در مدرسه کزازی گذراند و موفق به دریافت دیپلم ادبی شد. پس از آن به عنوان سپاهی دانش به روستاهای کردنشین کرمانشاه رفت و به آموزگاری پرداخت. مهرماه ۱۳۵۰ به صورت رسمی به استخدام وزارت آموزش و پرورش درآمد و پس از پنج سال فعالیت به عنوان آموزگار روستا، در شهر کرمانشاه به تدریس در مدرسهٔ حسینعلی گویا پرداخت.[۳]
منصور یاقوتی از شهریور ۱۳۵۸ بدون کیفر خواست یا حضور در دادگاهی یا ارائه دلیل از آموزش و پرورش پاکسازی شد و از آن زمان در کنار نویسندگی به مشاغل دیگری به مانند کارگری، نگهبانی ساختمان و سرایداری پرداخت.[۴]
دستگیری و زندان
[ویرایش]یاقوتی نخستین بار در دوران تحصیل در دبیرستان کزازی در کرمانشاه در سال ۱۳۴۶ دستگیر شد. دستگیری دوم وی در سال ۱۳۵۶ و در زمان حکومت نظامی ازهاری بود. وی در این زمان از زندان شهربانی کرمانشاه به زندان کمیته مشترک ضدخرابکاری برده شد و تا روی کار آمدن دولت بختیار در زندان ماند. یاقوتی پس از انقلاب هم به فعالیت سیاسی خود ادامه داد و از تیرماه ۱۳۶۰ به دلیل فعالیتها و ارتباطات سیاسی تحت تعقیب حکومت جمهوری اسلامی قرار گرفت و سه سال به صورت مخفیانه زندگی میکرد. وی در ۶ فروردین ۱۳۶۳ در تهران دستگیر و به زندان دیزل آباد کرمانشاه منتقل شد و به مدت ۵ سال در زندان بود.[۵]
ویژگیهای ادبی
[ویرایش]عباس معروفی در نشریهٔ گردون بهدلیل جملات کوتاه، ادبیات قائم به ذات و به دور از تقلید یاقوتی وی را «چخوف ایران» نامید.[نیازمند منبع] یاقوتی همچنین بهسبب توصیف فضاهای روستایی و زندگی دهقانان و فرودستان و نیز ارائهٔ تصویری واقعگرایانه و انتقادی از جامعهٔ روستایی کردستان ایران جایگاه مهمی در ادبیات روستایی و همچنین ادبیات اقلیمی منطقهٔ جنوب کردستان ایران دارد.[۶] این داستانها در واقع بر اساس خاطرات کودکی نویسنده نگاشته شده و مملو از تصاویر نوستالژیک از ده و روابط گرم و صمیمانه روستایی است.[۲] وی همچنین علاوه بر آثار ادبی خود که عمدتاً رئالیسم موسوم به کارگری، واقعگرایی سوسیالیستی هستند، در زمینههای مختلف مانند گردآوری افسانهها، تحقیق در ادبیات فولکلوریک و شاهنامه کُردی نیز فعالیت کردهاست.[۶]
آثار
[ویرایش]داستان کوتاه
[ویرایش]- زخم، ۱۳۵۰؛ تهران: شبگیر٬ ۱۳۵۲؛ چاپ سوم
- گلخاص، ۱۳۵۰، چاپ هفتم، ترجمه به زبان کردی
- سالهای پرخاطره، تبریز: پیوند.
- کودکی من: مجموعۀ ۶ قصۀ پیوسته، ۱۳۵۱؛ تبریز: پیوند، ۱۳۵۴؛ چاپ یازدهم
- داستانهای آهودره، تهران: شبگیر، ۱۳۵۴؛ چاپ دوم
- با بچههای ده خودمان، تهران: آوا، ۱۳۵۴؛ چاپ دهم
- سال کورپه، تهران: شباهنگ، ۱۳۵۶.
- درخت خشک باغ پرگل
- آواز کوه، تهران: نشر آینده، ۱۳۵۶.
- مردان فردا، تهران: شبگیر، ۱۳۵۶؛ برنده بهترین کتاب سال توسط شورای کتاب کودک
- توشای پرندۀ غریب زاگُرس، تهران: نشر آروین، ۱۳۷۴؛ تهران: هوای تازه، ۱۳۸۲؛ تهران: پانیذ، ۱۳۸۵؛ چاپ چهارم
- در گذر باد، تهران: صدای معاصر، ۱۳۷۹.
- آتش و آواز، تهران: نگار و نیما (نگیما)، ۱۳۸۵.
- خط مرزی، تهران: نگار و نیما (نگیما)، ۱۳۸۷.
- تنهاتر از ماه، تهران: آزادمهر، ۱۳۹۰.
- داستانهای آهودره (هفت کتاب در یک کتاب: مجموعه آثار دهۀ ۵۰، تهران: نشر شباهنگ، ۱۳۹۱.
- قصههای زاگرسُ تهران: شباهنگ، ۱۳۹۸.
- چشم هیچکاک، تهران: هیلا، ۱۳۹۲.
داستان بلند
[ویرایش]- پاجوش، کرمانشاه: دیباچه، ۱۴۰۱. چاپ دهم
- با نام ژرفا، تهران: افراز، ۱۳۸۹.
- زیرآفتاب، چاپ اول
- چراغی بر فراز مادیانکوه، تهران: شبگیر؛ تهران: نگاه، ۱۳۷۰؛ کرمانشاه: دیباچه، ۱۳۹۸؛ چاپ بیش از ۲۰هزار نسخه، ترجمه به زبان کردی
- افسانۀ سیرنگ، تهران: نقش قلم، ۱۳۷۹؛ تهران: سیمرو، ۱۳۷۹؛ تهران: ترجمان اندیشه، ۱۳۸۲.
- شلیک به عشق: رمان نو، تهران: جاویدان، ۱۴۰۰.
رمان
[ویرایش]- دهقانان، تهران: شباهنگ، ۱۳۶۰؛ تهران: شباهنگ، ۱۳۸۸؛ چاپ سوم
- بنبست، چاپ اول: ۱۳۸۵؛ تهران: افراز، ۱۳۸۹.
- حماسۀ بابک خرمدین اسطورۀ ایرانزمین، تهران: نگاه، ۱۳۹۹.
شعر
[ویرایش]- ماه و پرچین، مجموعه شعرهای ۱۳۵۳ تا ۱۳۵۷، تهران: مرجان، ۱۳۶۹.
- اخگری در مه، کرمانشاه: دیباچه، ۱۳۹۴.
پژوهش و گردآوری فولکلور
[ویرایش]- افسانههائی از دهنشینان کُرد، تهران: شباهنگ، ۱۳۵۸؛ چاپ هفتم
- مادیان چهل کره، تهران: کتاب آمه، ۱۳۹۱.
- رازها: افسانههای کُردی، تهران : نگار و نیما (نگیما)، ۱۳۸۵.
- یادداشتهای یک آموزگار، تبریز: پیوند.
- آیین یارسان در اساطیر اقوام کُرد، تهران: دات، چاپ اول: ۱۳۹۹.
نقد
[ویرایش]- نگاهی به آثار درویشیان، چاپ اول
- گامی به پیش، چاپ اول
- مسعود کیمیایی و جهان رمان: خوانشی بر ادبیات داستانی مسعود کیمیایی با محوریت جسدهای شیشهای، بههمراه آرش سنجابی، تهران: افراز، ۱۳۸۸؛ تهران: کتاب آمه، ۱۳۹۰.
- هستیشناسی فهم: خوانشی بر ادبیات داستانی مسعود کیمیایی با محوریت جسدهای شیشهای، بههمراه آرش سنجابی، تهران: کتاب آمه، ۱۳۹۱.
- داستان و داستاننویس، تبریز: پیوند، ۱۳۵۹.
- فردوسی، اسطوره و رئالیسم، تهران: نگار و نیما (نگیما)، ۱۳۸۵.
کودک و نوجوان
[ویرایش]- پری چل گیس، سه قصه (همراه با قصهای از ملااحمد جامی)، تهران: نشر قطره، ۱۳۹۱.
- خرچنگ بلند پرواز، تصویرگر نفیسه شهدادی، تهران: شهر قلم، ۱۳۹۸.
جُنگ
[ویرایش]- بچههای کرماشان، گردآوری و تنظیم: منصور یاقوتی، تهران: شباهنگ، ۱۳۵۸.
- پشت ديوار برف، مجموعۀ چند انشاء از دانشآموزان يک روستا، تهران: شبگیر، ۱۳۵۸.
- یاقوتها و الماسها، بهگزینی از داستانهای کوتاه جهان، گردآوری منصور یاقوتی، تهران: مروارید، ۱۳۸۸.
ترجمه
[ویرایش]- بَرزونامه: شاهنامه کردی، تهران: ققنوس، ۱۳۹۱.
مقالات
[ویرایش]- یاقوتی، منصور، آیا این زبان مناسب است؟، در تکاپو، ش ۱۱، تیر و مرداد ۱۳۷۳؛ صص ۶۲-۶۳.
- یاقوتی، منصور، دیو مظهر خشونت در ادب کهن، جامجم، ۲۳ آذر ۱۳۸۲، ص ۷؛ پژوهشنامۀ ادبیات کودک و نوجوان، ش ۲۷ ، زمستان ۱۳۸۰؛ صص ۳۴-۳۷.
- یاقوتی، منصور، آتش و ابریشم، پژوهشنامۀ ادبیات کودک و نوجوان، ش ۳۱، زمستان ۱۳۸۱؛ صص ۹۴-۹۹.
- نقد و نگاه منصور یاقوتی به مجموعه شعر اندوه اساطیری میترا یاقوتی، کرمانشاه: دیباچه، ۱۳۹۸.
- یاقوتی، منصور، دربارۀ آواز ماه، مجموعه شعرمیترا یاقوتی، پروین، ش ۸، مهر ۱۳۸۱؛ ص ۱۵.
- بنیادهای داستاننویسی: مجموعه مقالات، تهران: کیانافراز، ۱۳۹۷.
آثار کُردی
[ویرایش]- لورکا، فدریکو گارسیا. سۊر خۊن (ترجمه به کُردی).[۷]
- چاڵ (داستان کوتاه کُردی)، انتشار اینترنتی.
آثار منتشرنشده
[ویرایش]- پائیز و پروانه: زندگینامۀ منصور یاقوتی، تهران: پانیذ، ۱۳۸۴.
- پروانه بر خاک: مجموعه داستان، تهران: افراز، ۱۳۸۹.
- پشت جبهه: مجموعه داستان، تهران: روزگار، ۱۳۸۹.
- تراژدی یزدگرد: رمان تخیلی، تهران: پانیذ، ۱۳۸۴.
- داستانهای پراکنده: مجموعه داستان، تهران: روزگار، ۱۳۸۹.
- زخم این قصه: نقد و بررسی رمانی از مسعود کیمیایی، تهران: اختران، ۱۳۹۸.
- زیر تیغ: داستان بلند اسطورهای-تخیلی، تهران: افراز، ۱۳۸۹.
- شهر جادو، تهران: پانیذ، ۱۳۸۴.
- صد اندرز، تهران: پانیذ، ۱۳۸۴.
- طوطی و پریزاد، کرمانشاه: دیباچه، ۱۳۹۸.
- غروب حماسه: مجموعه داستان، تهران: افراز، ۱۳۸۸.
دربارۀ منصور یاقوتی
[ویرایش]- اسدپور پیرانفر، حسین (ح. ا. پیرانفر)، دارکوب بارانخورده، تهران: رستاخیز، ۱۳۳۵.
- آهنگری، افسانه و مبارک، وحید، جایگاه زن در آثار محمدباقر میرزاخسروی، مهشید امیرشاهی، علیاشرف درویشیان و منصور یاقوتی، کرمانشاه: رایان، ۱۳۹۸.
- خلیلی، نسیم، چراغی بر فراز قصهها: شناختنامه منصور یاقوتی، جهانش، قصهها و نوشتههایش، تهران: آفتابکاران، ۱۴۰۱.
- دستغیب، عبدالعلی، قصهای با رنگ سیاه و سفید، جامجم، ۵ اردیبهشت ۱۳۸۳؛ ص ۶.
اقتباس از آثار
[ویرایش]به گفتۀ منصور یاقوتی، رمان چراغی بر فراز مادیانکوه چندین بار از سوی کارگردانان مختلف برای اقتباس سینمایی مورد توجه قرار گرفت، اما به دلیلی هر بار به دلیلی مسائل مالی امکان ساخت آن فراهم نشدهاست. با این حال بخشی از سکانسهای فیلم سینمایی «دادا» با بازی ایرج قادری و فخری خوروش، به کارگردانی ایرج قادری که در سال ۱۳۶۱ ساخته شده است، برداشتی از این رمان است.[۸]
جوایز
[ویرایش]- جایزهٔ بهترین کتاب سال ایران از شورای کتاب کودک، برای مجموعه داستان «مردان فردا»[۹]
منابع
[ویرایش]- ↑ بانک اطلاعات نشریات کشور، روزنامهٔ شرق: شبی برای «منصور یاقوتی»، شمارهٔ ۱۹۶۸، تاریخ ۱۳ اسفند ۱۳۹۲؛ بازدید در ۹ ژوئن ۲۰۱۴.
- ↑ ۲٫۰ ۲٫۱ فرهنگی، مهرداد (۱۳۸۹). بازنمایی روستا در ادبیات داستانی معاصر (1356-1300)؛ تحلیل یک گفتمان. دانشگاه تهران، دانشکده علوم اجتماعی. صص. ۳۲–۳۰. بایگانیشده از اصلی در ۱۸ دسامبر ۲۰۱۹. دریافتشده در ۱۶ اوت ۲۰۲۳، پایاننامه کارشناسی ارشد
- ↑ پایگاه اینترنتی کتابک: بیوگرافی منصور یاقوتی؛ بایگانیشده در ۴ ژوئیه ۲۰۱۴ توسط Wayback Machine بازدید در ۹ ژوئن ۲۰۱۴.
- ↑ پایگاه اینترنتی فرنیوز، با استاد منصور یاقوتی؛ بایگانیشده در ۱۲ ژوئن ۲۰۱۴ توسط Wayback Machine بازدید در ۹ ژوئن ۲۰۱۴.
- ↑ بیوگرافی منصور یاقوتی از زبان خودش؛ هفته نامهٔ ندای جامعه، ۲۵ تیر ۱۳۸۷.
- ↑ ۶٫۰ ۶٫۱ مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی (مرکز پژوهشهای ایرانی و اسلامی): مراسم بزرگداشت منصور یاقوتی برگزار شد؛ بازبینی شده در ۱۵ اسفند ۱۳۹۲؛ بازدید در ۹ ژوئن ۲۰۱۴.
- ↑ خبرگزاری مهر: عروسی خون لورکا با رسمالخط کُردی کرمانشاهی به عراق میرود، نوشتهشده در ۱۳ مهر ۱۳۸۹؛ بازدید در ۱۱ اسفند ۱۳۹۹.
- ↑ محبی، غلامحسین، منصور یاقوتی در گفتگو با نقد حال: شخصیت داستانم را نکشتم، در هفتهنامۀ نقد حال، چاپ کرمانشاه، شمارۀ ۸۰۹، سال شانزدهم، سهشنبه ۱۱ آذر ۱۳۹۹، ص ۷. بازدید در ۱۲ آذر ۱۳۹۹.
- ↑ خبرگزاری کُردپرس: منصور یاقوتی نگارش دو اثر تازه را به پایان رساند؛ بایگانیشده در ۱۴ ژوئیه ۲۰۱۴ توسط Wayback Machine بازدید در ۹ ژوئن ۲۰۱۴.