Israel Baal Szem Tow – Wikipedia, wolna encyklopedia
Ten artykuł od 2020-01 wymaga zweryfikowania podanych informacji. |
![]() Ohel Israela Baal Szem Towa | |
Data i miejsce urodzenia | około 1700 |
---|---|
Data i miejsce śmierci | |
Zawód, zajęcie | |
![]() |
Israel ben-Eliezer (hebr. ישראל בן-אליעזר; ur. około 1700 w Okopach Świętej Trójcy[1], zm. 21 maja 1760 w Międzybożu)[2], znany bardziej pod przydomkiem HaBaal Szem Tow (hebr. הבעל שם טוב; różne są tłumaczenia tego przydomku: Mistrz Świętego Imienia, Pan Dobrego Imienia, albo Mąż Dobrej Sławy, zwany także skróconym przydomkiem: BeSzT, hebr. בעש"ט) – rabin, cadyk, jeden z twórców chasydyzmu na terenach dawnej Rzeczypospolitej w XVIII wieku. Mistrz Dow-Bera z Międzyrzecza nauczyciela Elimelecha z Leżajska.
Wyrażał się prostym językiem, zrozumiałym dla każdego Żyda. Już za życia stał się bardzo popularny wśród najbiedniejszej ludności żydowskiej. Działał głównie na terenie Podola, gdzie z czasem osiedlił się w miasteczku Międzybóż. BeSzT był zauroczony żydowskim mistycyzmem (kabałą). Nie odcinał się też od żydowskiej tradycji talmudycznej.
Jego nauka była próbą syntezy tradycji z nowym mistycyzmem i jednocześnie atakiem w ortodoksję żydowską. Baal Szem Tow był jak gdyby odpowiednikiem Marcina Lutra w chrześcijaństwie, gdyż uważał pośrednictwo rabinów w kontaktach z Bogiem i zagłębianie się w tajniki i zawiłości Talmudu za zbędne. Za to spotkał się z krytyką ortodoksów żydowskich.
Głosił zwalczanie zła nie złem, ale dobrem, które należy dostrzec jako aspekt boskości i sprowadzenia go następnie ku dobru. Każdy mógł liczyć na oczyszczenie i nagrodę, gdyż człowiek (a w zasadzie jego dusza) jest złączony z Bogiem miłością (hebr. dewekut – „przylgnięcie”, „zespolenie się”). Złączenie się z Bogiem było osią intelektualną chasydyzmu. BeSzT nauczał, że Boga należy chwalić nie poprzez umartwianie się i ascezę, ale raczej poprzez mądre i radosne korzystanie z życia i darów, jakie z sobą niesie. Pobożność w tym ujęciu była afirmacją życia.
Stąd też wynikała niespotykana wcześniej na taką skalę forma czczenia Boga poprzez taniec i śpiew, a także, charakterystyczna dla chasydów, forma modlitwy ekstatycznej prowadzącej do stanu radosnego uniesienia i zachwytu (hebr. hitlahawut – „entuzjazm”). Taka modlitwa powinna człowiekowi przynieść radość i pogodę ducha, co oznacza zespalanie się z Bogiem.
Nie wyklucza to kontemplacji i nieustannej służby Bogu, która wypełnia całe życie chasyda. W nauce BeSzTa dostrzec można też echa panteizmu chasydów nadreńskich, ponieważ podobnie jak oni starał się dostrzec wszechobecność Boga w każdym aspekcie życia, nie tylko ludzkiego.
Jego wnukiem był Mojżesz Chaim Efraim z Sudyłkowa, a prawnukiem Nachman z Bracławia.
Został sportretowany przez Olgę Tokarczuk w powieści Księgi Jakubowe.
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Baal Szem Tow, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2020-09-16] .
- ↑ Moses Idel, R. Israel Ba‘al Shem Tov "In the State of Walachia".
- ISNI: 0000000116599183
- VIAF: 64812822, 210849334
- LCCN: n80067290
- GND: 119235587
- LIBRIS: 53hkf1gp58thb74
- BnF: 12482683f
- SUDOC: 027629023
- NLA: 36580873
- NKC: jn19981000178
- NTA: 108111970
- BIBSYS: 90877387
- Open Library: OL170830A
- PLWABN: 9810646850905606
- NUKAT: n96205628
- J9U: 987007258044105171
- NSK: 000254343
- LIH: LNB:QM9;=BD
- WorldCat: lccn-n80067290, viaf-210849334