Katiusza – Wikipedia, wolna encyklopedia
Ten artykuł od 2016-11 wymaga zweryfikowania podanych informacji. |
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1e/%D0%91%D0%9C-8-48_%D0%B2_%D0%9C%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B5_%D0%B2%D0%BE%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B8_%D0%A3%D0%93%D0%9C%D0%9A.jpg/250px-%D0%91%D0%9C-8-48_%D0%B2_%D0%9C%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B5_%D0%B2%D0%BE%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B8_%D0%A3%D0%93%D0%9C%D0%9A.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/68/Katyusha_launcher_front.jpg/250px-Katyusha_launcher_front.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3d/Katyusha.jpg/250px-Katyusha.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c9/BM_13_and_BM_21_TBiU_7.jpg/250px-BM_13_and_BM_21_TBiU_7.jpg)
Katiusza (ros. Катюша) – wspólna nazwa obejmująca radzieckie wyrzutnie rakietowe BM-8 kalibru 82 mm, BM-13 kalibru 132 mm, BM-31 kalibru 310 mm i ich modyfikacje wprowadzane na uzbrojenie Armii Czerwonej począwszy od 21 czerwca 1941 roku podczas II wojny światowej.
Katiusza to zdrobnienie popularnego w Rosji żeńskiego imienia Jekatierina (Katarzyna), „Kasieńka”, „Kaśka” – taki też tytuł nosiła popularna podczas wojny w Związku Radzieckim piosenka mówiąca o tęsknocie dziewczyny do ukochanego, który odbywa służbę wojskową.
Niemcy nadali katiuszom nie mniej poetycką nazwę organów Stalina[1].
Zastosowanie
[edytuj | edytuj kod]Po raz pierwszy katiusze zostały użyte w boju w lipcu 1941 roku w trakcie walk o Smoleńsk. Według radzieckiej historiografii, zadebiutowały 14 lipca, niszcząc zupełnie 112 rakietami niemieckie pociągi wojskowe na stacji Orsza. Debiut broni stał się szeroko znany w literaturze radzieckiej, lecz późniejsi autorzy podają jednak w wątpliwość skutek ataku i to, czy celem nie stały się porzucone radzieckie składy, gdyż nie zostało to odnotowane w niemieckich źródłach[2]. Tego dnia jeszcze ostrzelano niemiecką przeprawę przez rzekę Orszyca[2]. Już 8 sierpnia 1941 powołano w Armii Czerwonej osiem pułków artylerii rakietowej, wyposażonych w trzydzieści sześć wyrzutni każdy[2]. Po uzyskaniu przez Związek Radziecki przewagi na froncie, zmasowany ogień katiusz był stałym elementem artyleryjskiego przygotowania natarcia każdej sowieckiej ofensywy.
Mimo niewielkiej celności prowadzonego ognia, ostrzał pozycji wroga z użyciem katiusz był bardzo efektywny, a to dzięki jego koncentracji na stosunkowo niewielkiej powierzchni i masowemu użyciu. Dochodził do tego czynnik psychologiczny – charakterystyczny dźwięk wydawany przez startujące pociski wzbudzał w niemieckich żołnierzach uczucie panicznego lęku.
Wyrzutnie rakietowe zgrupowane były w dywizjonach (4 wyrzutnie), brygadach i dywizjach. Brygada artylerii rakietowej w czasie odpalania jednej salwy, co trwało 7-10 sekund, mogła wystrzelić do 1152 pocisków, a dywizja – 3456 pocisków. Niektóre dywizje wchodziły w skład korpusów uderzeniowych naczelnego odwodu, których używano do przełamywania frontu na szczególnie ważnych kierunkach natarcia.
W dniu 1 stycznia 1944 roku Armia Czerwona posiadała:
- BM-8, 489 szt.
- BM-13, 2167 szt.
- Rama M-31, 5335 szt.
natomiast dnia 1 maja 1945 na stanie było:
- BM-8, 364 szt.
- BM-13, 2527 szt.
- Rama M-31, 2771 szt.
- BM-31-12, 1047 szt.
W ludowym Wojsku Polskim wyrzutnie BM-8, 13, 31 i inne były na wyposażeniu samodzielnych dywizjonów i pułków artylerii rakietowej. W zależności od potrzeb jednostki te przydzielane były do oddziałów 1 i 2 Armii Wojska Polskiego.
Dane taktyczno-techniczne
[edytuj | edytuj kod]Podczas strzelania obsługa kryła się w pewnej odległości od wyrzutni.
BM-8
[edytuj | edytuj kod]Szynowa wyrzutnia rakietowa montowana na podwoziach samochodów ZiS-6, podwoziach czołgów lekkich T-60 oraz amerykańskich ciężarówek m.in. Studebaker US-6[1], dostarczanych Sowietom w ramach umowy Lend-Lease. Produkowane były wersje z prowadnicami szynowymi na 24, 36, 48 lub 72 pociski.
- zasięg 5000-5500 m zależnie od wersji pocisku
- kaliber 82 mm
Niemcy skopiowali wyrzutnię BM-8 i wprowadzili ją do swojego uzbrojenia pod nazwą 8 cm Raketen-Vielfachwerfer.
BM-13
[edytuj | edytuj kod]Szynowa wyrzutnia rakietowa montowana na podwoziach samochodów ZIS oraz zagranicznych dostarczanych z Zachodu. Rakiety M-13 montowane były w dwóch rzędach po osiem w każdym, M-13DD i M-20 tylko w jednym rzędzie, ze względu na dużą masę.
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/61/Katyusha_launcher_rear.jpg/250px-Katyusha_launcher_rear.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/42/BM-13_ZiS-151_PM_MWB_01.jpg/250px-BM-13_ZiS-151_PM_MWB_01.jpg)
Parametry:
- zasięg pocisku M-13 5520-9470 m, w zależności od wersji
- zasięg pocisku M-20 5000 m
- zasięg pocisku M-13DD 11 800 m
- kaliber 132 mm
- długość pocisku 1,42 m (M-13), 2,09 m (M-20), 2,23 m (M-13DD)
- kąt ostrzału w płaszczyźnie pionowej – od 7° do 40°
- kąt ostrzału w płaszczyźnie poziomej – 42°
- masa pocisku 41,5 – 44,5 kg (M-13), 57,6 kg (M-20), 62,8 kg (M-13DD)
- masa materiału wybuchowego 4,9 kg (M-13, M-13DD), 18,4 kg (M-20)
- szybkostrzelność 16 strzałów w ciągu 7-10 sekund
- czas powtórnego ładowania 5-10 min
BM-31-12
[edytuj | edytuj kod]Koszowa 12-prowadnicowa wyrzutnia rakiet, produkowana od 1944 roku, montowana na podwoziu samochodowym. Łączna jej masa bez pocisków wynosiła 7100 kg.
Parametry pocisku M-31:
- zasięg 4000 m
- kaliber 300 mm
- długość pocisku 1,7 m
- masa pocisku 91,5-92,4 kg (M-31), 94,8 kg (M-31UK)
- napęd silnik rakietowy na paliwo stałe
- prędkość maksymalna pocisku 255 m/s (M-31), 245 m/s (M-31UK)
Inne znaczenie
[edytuj | edytuj kod]Na zachodzie termin Katiusza używany jest dla określenia wszelkiego rodzaju wyrzutni rakietowych wzorowanych na sowieckich oryginałach. W szczególności dotyczy to wyrzutni używanych przez oddziały partyzanckie w Wietnamie, ugrupowania Hezbollahu, partyzantów w Iraku i Talibów.[potrzebny przypis]
Powojenne wyrzutnie rakietowe
[edytuj | edytuj kod]W okresie powojennym powstały jeszcze m.in. wyrzutnie:
- BM-14 (lata 50.), kaliber 140 mm
- BM-21 Grad (lata 60.), kaliber 122 mm
- BM-27 Uragan (lata 70.), kaliber 220 mm
- BM-30 Smiercz (od 1987), kaliber 300 mm
- TOS-1
Zobacz też
[edytuj | edytuj kod]Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Adam i Rühle 2017 ↓, s. 73.
- ↑ a b c Bieszanow 2013 ↓, s. 27-28.
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Wilhelm Adam, Otto Rühle: Trudna decyzja. Z Paulusem pod Stalingradem. Łódź: 2017. ISBN 978-83-7731-259-9.
- Władimir Bieszanow. Artyleria rakietowa RKKA. „Nowa Technika Wojskowa: Historia”. Nr specjalny 5/2013(11), 2013. Warszawa: Magnum X. ISSN 2080-9743.