28 Dywizjon Artylerii Ciężkiej – Wikipedia, wolna encyklopedia
Historia | |
Państwo | |
---|---|
Sformowanie | 1937 |
Rozformowanie | 1939 |
Tradycje | |
Rodowód | 1 pułk artylerii ciężkiej, 8 pułk artylerii ciężkiej |
Dowódcy | |
Pierwszy | ppłk Wacław Grudniewicz |
Ostatni | ppłk Władysław Bednarski |
Działania zbrojne | |
kampania wrześniowa | |
Organizacja | |
Dyslokacja | Warszawa |
Rodzaj sił zbrojnych | |
Rodzaj wojsk | |
Podległość |
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c2/155mm_m1917_Schneider_Hameenlinna_1.jpg/240px-155mm_m1917_Schneider_Hameenlinna_1.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/41/28_DP_w_1938.jpg/240px-28_DP_w_1938.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7c/Artyleria_ci%C4%99%C5%BCka_w_1939_przed_wybuchem_II_wojny_%C5%9Bwiatowej.jpg/240px-Artyleria_ci%C4%99%C5%BCka_w_1939_przed_wybuchem_II_wojny_%C5%9Bwiatowej.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4e/Armia_lodz_1939.png/240px-Armia_lodz_1939.png)
28 Dywizjon Artylerii Ciężkiej (28 dac) – pododdział artylerii ciężkiej Wojska Polskiego II RP.
Dywizjon został sformowany na podstawie rozkazu MSWojsk. L.dz.4439/org.Tjn. z 29 lipca 1937 roku. Początek formowania 1 września 1937 roku w garnizonie Warszawa, w koszarach przy ulicy Ratuszowej. Sformowany przez 1 pułk artylerii ciężkiej z Modlina i 8 pułk artylerii ciężkiej z Torunia[1], jako organiczny pododdział artylerii 28 Dywizji Piechoty.
28 dac w kampanii wrześniowej
[edytuj | edytuj kod]Mobilizacja
[edytuj | edytuj kod]24 sierpnia 1939 roku o godz. 5.00 w dywizjonie rozpoczęła się mobilizacja alarmowa w grupie "czarnej" w terminie od A+32 do A+44[2]. Baterie pobrały z magazynów sprzęt – pierwsza 3 armaty kal. 105 mm wz 13, a druga 3 haubice kal. 155 mm wz.17 i udały się do rejonów formowania w Ząbkach i Markach. Sprzęt i wyposażenie dywizjonu nowe, konie z poboru dobre, zastrzeżenia budziła uprząż i wozy taborowe z poboru. Mobilizacja dywizjonu została zakończona 27 sierpnia 1939 roku, dowództwo dywizjonu przejął ppłk Władysław Bednarski, w godzinach popołudniowych 28 dac załadował się do transportu kolejowego na Dworcu Wschodnim w Warszawie.
Działania bojowe dywizjonu
[edytuj | edytuj kod]Po przejechaniu trasy Koluszki, Łódź rano 28 sierpnia transport kolejowy dywizjonu dotarł do stacji Łask, gdzie nastąpił wyładunek. Przemaszerował do miejscowości Osiny, a 30 sierpnia przez Widawę, Wieluń osiągnął wieś Gromadzice. 31 sierpnia 28 dac zajął stanowiska ogniowe w lasach na północ od Wielunia.
Nad Wartą i Widawką
[edytuj | edytuj kod]1 września żołnierze dywizjonu byli świadkami zbombardowania Wielunia. Od godzin południowych 1 bateria armat ostrzeliwała na granicy zasięgu maszerujące w kierunku Wielunia niemieckie pododdziały rozpoznawcze, ogień był prowadzony do wieczora. Zaobserwowano zatrzymanie ruchu ze strony niemieckiej. Rejony punktów obserwacyjnych (PO) i stanowisk ogniowych (SO) były atakowane przez lotnictwo niemieckie. 2 września 1 bateria zmieniła SO na rejon Piskorniki, skąd prowadziła ostrzał obszaru na północ od Czarnożyły, Sieńce, Kraszkowice. Wieczorem 28 dac pomaszerował na nowe stanowiska nad rzeką Widawką. 3 września po południu dywizjon zajął SO: 1 bateria w Woli Wężykowej, 2 bateria w pobliżu wsi Grabie, obserwatorzy zajęli miejsca w szykach piechoty. 4 września ok. godz.11.00 1 bateria ostrzelała niemieckie czołgi, które omijając rów ppanc. na przedpolu, skupiły się w jednym miejscu. Ogień 1 baterii uszkodził lub zniszczył kilka pojazdów pancernych. Bateria w ciągu 35 minut wystrzelała 109 pocisków. 4 i 5 września obie baterie skutecznie wspierały obronę piechoty macierzystej dywizji w walce z niemieckimi 18 i 19. DP, niemiecki ostrzał artyleryjski wielokrotnie niszczył łącza telefoniczne pomiędzy obserwatorami i stanowiskami ogniowymi baterii[3].
Walki odwrotowe
[edytuj | edytuj kod]W godzinach nocnych 5/6 września z uwagi na zagrożenie skrzydeł 28 DP na rozkaz przełożonych dywizjon wycofał się Ostrów, Gucin na południowy zachód od Łaska. Następnej nocy dywizjon maszerował przez Kudrowice, Pabianice i Guzew, w Pabianicach dywersanci ostrzelali 2 baterię, jeden podchorąży został ranny. 28 dac 7 września rozwinął się w rejonie Rudy Pabianickiej, lecz do użycia dział dywizjonu nie doszło. Po godz.16.00 dywizjon podjął dalszy marsz, w trakcie marszu 2 bateria była atakowana przez lotnictwo niemieckie, skryła się ona w przedwieczornej mgle, a lkm baterii zestrzelił niemiecki samolot. 8 września 28 dac dotarł do Woli Cyrusowej, ok. godz.14.00 miejsce postoju 1 baterii zostało ostrzelane przez niemiecką artylerię. Poległo 3 kanonierów, a wśród taborów baterii wybuchła panika, w wyniku utracono większość wozów. Podjęto wieczorem dalszy marsz w kierunku Skierniewic, rano 9 września dywizjon osiągnął Wolę Makowską i Lewą Mokrą. Następnej nocy przemaszerowano przez płonące, ostrzeliwane przez niemiecką artylerię i zatłoczone Skierniewice. Przed południem 10 września 28 dywizjon dotarł do Kamiona, do Warszawy odesłano 1 uszkodzoną armatę 105 mm.
Około godz. 13.00 dywizjon, odpoczywający w rejonie Kamiona, został zaskoczony ogniowym uderzeniem silnego niemieckiego pododdziału rozpoznawczego, który nadjechał od Huty Zawadzkiej, w składzie czterech pojazdów pancernych i piechoty na pięciu samochodach oraz dwóch motocyklach. Atak nieprzyjaciela został odparty przez zaskoczonych kanonierów dywizjonu i strzelające na wprost armatę 105 mm i haubicę 155 mm, przy wsparciu ogniowym jednej baterii 28 pal. Obie walczące strony poniosły dotkliwe straty. Niemcy pozostawili wszystkie pojazdy mechaniczne, w tym 3 pancerne i 27 zabitych. Po stronie polskiej poległ dowódca dywizjonu ppłk Władysław Bednarski, prowadząc kanonierów do ataku i dwóch innych żołnierzy. Rannych zostało dwóch oficerów i kilku kanonierów. Ponadto z powodu wybicia zaprzęgów trzeba było pozostawić dwie haubice. Dowództwo dywizjonu objął kpt. Antoni Szarejko[4]. Po uporządkowaniu własnego uzbrojenia i sprzętu oraz zniszczeniu sprzętu zdobycznego i swoich dwóch haubic, dywizjon wyruszył do rejonu Samice, Ruda.
Walki o przebicie się do Warszawy i w obronie Modlina
[edytuj | edytuj kod]Nocą 10/11 września pomaszerowano do lasów na południowy zachód od Żyrardowa, Następnej nocy maszerowano przez Grodzisk Mazowiecki, Milanówek do rejonu Brwinowa, który osiągnięto o świcie 12 września. Tego dnia o godz. 9.30 piechota 28 DP ruszyła do natarcia przez Helenów, Parzniew w kierunku Warszawy. Dwie armaty i haubica strzelając "na wprost" wspierały atakującą piechotę. Haubica zniszczyła niemiecki punkt obserwacyjny na wieży kościoła w Pruszkowie. Wobec niepowodzenia natarcia dywizjon pomaszerował w kierunku Modlina przez Kotowice, Zaborów i Puszczę Kampinoską. 13 września dywizjon przeszedł na południe od Kazunia do Czeczotki. 14 września 28 dywizjon osiągnął Kazuń i zajął stanowiska w widłach rzek Narew i Wisła koło Spichrza. Skończyła się amunicja do armat 105 mm, do końca oblężenia strzelała haubica. 21 września dowództwo dywizjonu przejął kpt. J. Modzelewski. 29 września w momencie ogłoszenia kapitulacji Modlina, zniszczono pozostałe trzy działa i sprzęt[5].
Organizacja i obsada personalna w 1939
[edytuj | edytuj kod]Obsada personalna w marcu 1939[6][a] | |
---|---|
dowódca dywizjonu | ppłk dypl. Wacław Grudniewicz |
z-ca dowódcy i podkwatermistrz | kpt. Jerzy Jabłoński |
adiutant | kpt. Antoni Staniszewski |
oficer zwiadowczy | por. Stanisław Sobecki |
dowódca plutonu łączności | kpt. Franciszek Kucharski[b] |
dowódca szkoły podoficerskiej | kpt. Jan Modzelewski |
z-ca dowódcy | kpt. Franciszek Kucharski[b] |
dowódca I plutonu | por. Tomisław Wroniewicz |
dowódca II plutonu | ppor. Wacław Szałkiewicz |
dowódca 1 baterii | kpt. Antoni Szarejko |
dowódca 2 baterii | kpt. Jerzy Wróblewski |
Wojenna obsada personalna[9] | |
dowódca dywizjonu | ppłk Władysław Bednarski (do † 10 IX Kamion, VM 4 kl) |
kpt. Antoni Szarejko (do 21 IX) | |
kpt. Jan Modzelewski[5] | |
adiutant dywizjonu | kpt. Antoni Staniszewski (VM 5 kl.) |
oficer zwiadowczy | por. Tomisław Wroniewicz |
oficer obserwacyjny | ppor. rez. Zygmunt Aleksander Rafalski |
oficer łączności | kpt. Franciszek Kucharski |
lekarz weterynarii | ppor. rez. lek. wet. Zygmunt Uszycki |
dowódca 1 baterii | kpt. Antoni Szarejko (VM 5 kl.) |
oficer zwiadowczy | ppor. rez. Henryk Opalański |
oficer ogniowy | ppor. rez. Stanisław Kuczyński |
dowódca 2 baterii | kpt. Jan Modzelewski (VM 5 kl.) |
oficer zwiadowczy | ppor. rez. Mańkowski[10] |
oficer ogniowy | ppor. rez. Bogdan Bortnowski[10] |
Uwagi
[edytuj | edytuj kod]Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Korbal 2021 ↓, s. 35-46.
- ↑ Rybka i Stepan 2010 ↓, s. 339.
- ↑ Zarzycki 1997 ↓, s. 31-33.
- ↑ Zarzycki 1997 ↓, s. 34-35.
- ↑ a b Zarzycki 1997 ↓, s. 36.
- ↑ Rocznik oficerski 1939 ↓, s. 757.
- ↑ Rocznik oficerski 1939 ↓, s. VI.
- ↑ Rocznik oficerski 1939 ↓, s. VIII.
- ↑ Galster 1975 ↓, s. 373.
- ↑ a b Zarzycki 1997 ↓, s. 32.
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Tadeusz Jurga: Obrona Polski 1939. Warszawa: Instytut Wydawniczy „Pax”, 1990. ISBN 978-83-211-1096-7.
- Karol Lucjan Galster: Księga Pamiątkowa Artylerii Polskiej 1914 - 1939. Londyn: 1975.
- Ludwik Głowacki, Obrona Warszawy i Modlina na tle kampanii wrześniowej 1939, Wydawnictwo MON, wyd. V, Warszawa 1985, ISBN 83-11-07109-8, s. 363.
- Eugeniusz Kozłowski, Wojsko Polskie 1936-1939. Próby modernizacji i rozbudowy, Wydawnictwo MON, Warszawa 1964, wyd. I, s. 138.
- Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Rocznik oficerski 1939. Stan na dzień 23 marca 1939. T. 29. Kraków: Fundacja Centrum Dokumentacji Czynu Niepodległościowego. Biblioteka Jagiellońska, 2006. ISBN 83-7188-899-6.
- Jan Wróblewski, Armia "Łódź" 1939, Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, Warszawa 1975, s. 260, 392.
- Piotr Zarzycki: Plan mobilizacyjny "W". Wykaz oddziałów mobilizowanych na wypadek wojny. Pruszków 1995. ISBN 83-85621-87-3.
- Piotr Zarzycki: 1 Pułk Artylerii Ciężkiej. Zarys historii wojennej pułków polskich w kampanii wrześniowej. Zeszyt 55. Pruszków: Wydawnictwo „Ajaks”, 1997. ISBN 978-83-87103-27-9.
- Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Najlepsza broń. Plan mobilizacyjny „W” i jego ewolucja. Warszawa: Oficyna Wydawnicza „Adiutor”, 2010. ISBN 978-83-86100-83-5.
- Jędrzej Korbal: Armata 105 mm wz.13 i wz.29. Wielki Leksykon Uzbrojenia wydanie specjalne tom 5/2021. Warszawa: Edipresse Polska S.A., 2021. ISBN 978-83-8164-501-0.