4 Regiment Pieszy Buławy Polnej Litewskiej – Wikipedia, wolna encyklopedia
Historia | |
Państwo | |
---|---|
Sformowanie | |
Dowódcy | |
Pierwszy | Józef Sosnowski |
Ostatni | Józef Judycki |
Działania zbrojne | |
Wojna w obronie Konstytucji 3 maja Powstanie kościuszkowskie | |
Organizacja | |
Dyslokacja | |
Rodzaj wojsk |
4 Regiment Pieszy Buławy Polnej Litewskiej – oddział piechoty armii Wielkiego Księstwa Litewskiego wojska I Rzeczypospolitej.
Inna nazwa: Regiment 2 Pieszy Buławy Polnej Litewskiej
Formowanie i zmiany organizacyjne
[edytuj | edytuj kod]Regiment, zgodnie z etatem sejmu niemego z 1717 roku, liczył 425 porcji i był drugim w hierarchii jednostek pieszych litewskich. W 1775 roku jego pozycję zajęli spieszeni dragoni buławy polnej[1].
Utworzony w 1775 wskutek spieszenia Regimentu Konnego Buławy Polnej Litewskiej (?)[2]. W 1776 roku liczył etatowo 220 żołnierzy w tym 4 woźniców[1]. Stan faktyczny według „raty marcowej” z 1777 roku wynosił 217 żołnierzy[3]. Regiment składał się ze sztabu, kompanii pułkownika, kompanii podpułkownika, kompanii majora i kompanii wakującej[4]. Reformy sejmu czteroletniego przewidywały w 1789 przyrost liczebności wojsk do armii 100 tysięcznej. Etat regimentu przewidywał 2153 osoby[5]. Nieco później zmniejszono jej etat do 65 tysięcy. Ten jak i wcześniejszy nowy etat nie został zrealizowany. Nie udało się też rozbudować jednostki do ośmiu kompanii. Powiększono jedynie już istniejące[5]
We wrześniu 1792 roku etat regimentu przewidywał 1440 żołnierzy, podczas gdy rzeczywiście było ich 901[5]. W Wyniku redukcji przeprowadzonej w 1793 roku etat wyniósł 808 żołnierzy. Faktycznie w regimencie służyło 720[6].
Przy zachowaniu etatu z 1776, nowy zaciąg dla jednostki przewidywał 320 ludzi, co razem miało stanowić 540 żołnierzy w służbie[7]. Stan oddziału w 1792 roku, do czasu przejęcia wojska litewskiego przez konfederację targowicką, wynosił etatowo 1440 żołnierzy, a praktycznie 901[8]. Można przyjąć, że w kwietniu 1794 roku stan regimentu wynosił etatowo 808 żołnierzy, a faktyczny 720[9].
Regiment posiadał dwa bataliony złożone z 4 kompanii[10]. Jego stan liczebny na dzień 1 sierpnia 1793 wynosił 741 ludzi, a 16 kwietnia 1794 roku około 600[10].
Barwa regimentu
[edytuj | edytuj kod]- Po 1776: wyłogi pąsowe, guziki złote. Piechota litewska używała rajtroków chabrowych[11].
- Podczas insurekcji kościuszkowskiej: wyłogi turkusowe, guziki srebrne[11].
Stanowiska
[edytuj | edytuj kod]Regiment stacjonował w następujących miejscowościach[2]:
- Brześć,
- Terespol (1783),
- Wilno (1787-1789),
- Borysów (1790),
- Mińsk (1791),
- Słuck (1792),
- Żyżmory (1794).
Żołnierze regimentu
[edytuj | edytuj kod]Regiment należał do Buławy Polnej Litewskiej i szefowali mu hetmani polni litewscy z wyjątkiem kilku miesięcy w 1792 roku. Wtedy szefem był Józef Judycki[1]. Regimentem dowodził zazwyczaj pułkownik. Stanowisko szefa regimentu, związane z wielkimi poborami, było najczęściej uważane za synekurę. Szefowie posiadali prawo fortragowania (przedstawiania do awansu) oficerów[12]. W 1777 w sztabie powinien znajdować się szef regimentu, regimentsfelczer pułkownik, podpułkownik, major, regimentskwatermistrz, audytor i adiutant. W kompaniach pownno być po trzech oficerów: kapitan z kompanią lub sztabowy, porucznik i chorąży. Wyjątek stanowiła kompania majora, w której nie było kapitana. W praktyce w tym ostatnim przypadku było także trzech oficerów. Razem poza szefem i regimentsfelczerem w regimencie powinno być 17 oficerów, a faktycznie było 16[5].
Po reformach sejmu wielkiego formalna liczba oficerów wzrosła do 21[a], w tym czterech podporuczników, co stanowiło trochę więcej niż połowę w porównaniu z ówczesnymi regimentami pieszymi wojsk Rzeczypospolitej[5].
Szefowie regimentu[2]:
- Józef Sosnowski (wojewoda połocki) (1776–1780),
- Ludwik Tyszkiewicz (1780-1793),
- Kossakowski (pisarz polny).
- Józef Judycki (1792)
Pułkownicy[2]:
- Adam Papłoński (3 września 1776 do 1790),
- Jan Jakub Meyen (30 listopada 1790).
Walki regimentu
[edytuj | edytuj kod]4 Regiment Pieszy uczestniczył w 1792 w VII wojnie polsko-rosyjskiej toczonej w obronie Konstytucji 3 Maja. Stan osobowy: 901 ludzi.
Bitwy i potyczki[2]:
- bitwa pod Mirem (11 czerwca 1792)
- Wilno (22/23 kwietnia 1794),
- Praga (4 listopada).
Uwagi
[edytuj | edytuj kod]Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b c Machynia, Rakutis i Srzednicki 1999 ↓, s. 383.
- ↑ a b c d e Gembarzewski 1925 ↓, s. 34.
- ↑ Machynia, Rakutis i Srzednicki 1999 ↓, s. XXI.
- ↑ Machynia, Rakutis i Srzednicki 1999 ↓, s. 383-384.
- ↑ a b c d e f Machynia, Rakutis i Srzednicki 1999 ↓, s. 384.
- ↑ Machynia, Rakutis i Srzednicki 1999 ↓, s. 385.
- ↑ Machynia, Rakutis i Srzednicki 1999 ↓, s. XXIII.
- ↑ Machynia, Rakutis i Srzednicki 1999 ↓, s. XXIV.
- ↑ Machynia, Rakutis i Srzednicki 1999 ↓, s. XXVI.
- ↑ a b Ratajczyk i Teodorczyk 1987 ↓, s. 102.
- ↑ a b Linder 1960 ↓, s. barwy pułkowe.
- ↑ Machynia i Srzednicki 1998 ↓, s. XI.
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Bronisław Gembarzewski: Rodowody pułków polskich i oddziałów równorzędnych od r. 1717 do r. 1831. Warszawa: Towarzystwo Wiedzy Wojskowej, 1925.
- Mariusz Machynia, Czesław Srzednicki: Oficerowie Rzeczypospolitej Obojga Narodów 1717–1794. T.1: Oficerowie wojska koronnego, cz.1: Piechota. Kraków: Księgarnia Akademicka. Wydawnictwo Naukowe, 1998. ISBN 83-7188-186-X.
- Mariusz Machynia, Valdas Rakutis, Czesław Srzednicki: Oficerowie wojska Wielkiego Księstwa Litewskiego. Sztab, kawaleria, artyleria, wojska inżynieryjne i piechota. Kraków: Księgarnia Akademicka. Wydawnictwo Naukowe, 1999. ISBN 83-7188-239-4.
- Karol Linder: Dawne Wojsko Polskie. Ubiór i uzbrojenie. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1960.
- Leonard Ratajczyk, Jerzy Teodorczyk: Wojsko powstania kościuszkowskiego w oczach współczesnych malarzy. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1987. ISBN 83-11-07090-3.