Grzegorz VII (papież) – Wikipedia, wolna encyklopedia
Hildebrand | |
Papież Biskup Rzymu | |
![]() | |
Kraj działania | |
---|---|
Data i miejsce urodzenia | ok. 1020 |
Data i miejsce śmierci | 25 maja 1085 |
Miejsce pochówku | |
Papież | |
Okres sprawowania | 1073–1085 |
Wyznanie | |
Kościół | |
Prezbiterat | maj 1073 |
Sakra biskupia | 30 czerwca 1073 |
Pontyfikat | 22 kwietnia 1073 |
![]() | |
Czczony przez | |
---|---|
Beatyfikacja | 1584 |
Kanonizacja | 1606 |
Wspomnienie | |
Atrybuty | gołąb, księga, łzy[1] |
Grzegorz VII (łac. Gregorius VII, właśc. Hildebrand OSB; ur. ok. 1020 w Sovanie, zm. 25 maja 1085 w Salerno[2]) – włoski duchowny, święty Kościoła katolickiego, papież w okresie od 22 kwietnia 1073 do 25 maja 1085[3].
Należał do papieży-reformatorów, a najlepiej znany jest z powodu tzw. sporu o inwestyturę, z władcą Niemiec Henrykiem IV[3].
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]Życie przed wyborem na papieża
[edytuj | edytuj kod]Hildebrand urodził się w niezamożnej rodzinie, w Toskanii; wykształcenie i formację duchową zdobył w klasztorze benedyktyńskim na Awentynie, związanym z opactwem św. Piotra i Pawła w Cluny[2]. Wiosną 1047 opuścił Rzym, towarzysząc jako osobisty sekretarz papieżowi Grzegorzowi VI, zdetronizowanemu przez cesarza Henryka III na synodzie w Sutri i deportowanemu do Kolonii[2]. Z rąk Grzegorza VI, otrzymał w 1047, niższe święcenia kapłańskie[2]. Po śmierci Grzegorza, wstąpił do klasztoru kluniackiego, lecz po dwóch latach wrócił do Rzymu, by stać się jednym z najbliższych współpracowników pierwszego papieża reformy, Leona IX (1049-1054) oraz jego następców: Wiktora II (1055-1057), Stefana IX[a] (1057-1058), Mikołaja II (1058-1061) i Aleksandra II (1061-1073)[2]. Pełnił funkcję subdiakona Kościoła Rzymskiego (1049) (święcenia subdiakonatu otrzymał od Leona IX), rektora bazyliki św. Pawła za Murami, papieskiego legata przewodzącego reformacyjnym synodom w Tours (1054) i Chalon-sur-Saone (1056) i archidiakona Kościoła rzymskiego (1059)[2]. Posłował też na dwór cesarzowej Agnieszki oraz do Mediolanu[2].
Wybór
[edytuj | edytuj kod]Na pogrzebie Aleksandra II (22 kwietnia 1073) został wybrany na papieża przez lud rzymski, który wołał: „Hildebrand ma być papieżem!”, co zostało później potwierdzone przez kardynałów[3]. Miesiąc po wyborze otrzymał święcenia prezbiteratu, a 30 czerwca – sakrę biskupią. Nie poinformował dworu cesarskiego o swoim wyborze, ani nie prosił o zatwierdzenie, ze względu na napięcie panujące wówczas pomiędzy papiestwem a cesarstwem[2].
Pontyfikat
[edytuj | edytuj kod]Z jego okresu pochodzi dokument tzw. Dictatus Papae (1075) – jest to program reformy, w którym sformułowano m.in. zasady uniwersalizmu papieskiego[2]. Grzegorz VII był rzecznikiem reformy Kościoła, faktycznym kierownikiem polityki papieskiej od pontyfikatu Mikołaja II[3]. Jako papież realizował program zmierzający do centralizacji Kościoła pod absolutną władzą papieża przez wzmocnienie karności kościelnej oraz emancypację Kościoła spod władzy świeckiej[3]. Na dwóch synodach wielkopostnych w 1074 i 1075, papież potwierdził, wprowadzone przez swoich poprzedników, dekrety potępiające symonię i małżeństwa duchownych[2]. Ponadto, pozbawił godności wszystkich biskupów, zezwalających na łamanie celibatu, w zamian za łapówki[3]. Szczególnie przeciwni tym zmianom byli księża z Niemiec i Francji[3]. Prawdziwe zaognienie sporu z biskupami i władzą cesarską spowodował spór o inwestyturę, czyli mianowanie biskupów przez książąt świeckich[3].
W wigilię Bożego Narodzenia 1075, gdy Grzegorz odprawiał pasterkę w kościele św. Marii Maggiore, do krypty wpadła nagle grupa uzbrojonych żołnierzy, najemnicy złapali papieża za włosy i zranionego wywlekli sprzed ołtarza. Zamknięto go w ufortyfikowanej wieży, gdzie był torturowany i wyśmiewany. Następnego dnia papieża odbito, wierni doprowadzili go do kościoła, by dokończył mszę z poprzedniego dnia.
Z początku król Henryk IV Salicki był przychylny reformom, lecz nie zamierzał podporządkować się dekretowi o inwestyturze[3]. Gdy 9 czerwca 1075 zakończył walkę z Sasami, sam wpłynął na mianowanie biskupów w Mediolanie, Niemczech, a także w Spoleto i Fermo[2]. Dowiedziawszy się o tym, Grzegorz ostro upomniał króla i zagroził mu klątwą[3]. W wyniku tego 24 stycznia 1076 król, wraz z biskupami niemieckimi, odbył synod w Wormacji, na którym wystosował list do papieża żądając, by ten opuścił Stolicę Piotrową[2]. Kilka miesięcy później, Grzegorz odpowiedział na synodzie wielkopostnym, ekskomunikując Henryka i pozbawiając go władzy świeckiej[3]. Spór ten udało się załagodzić legatowi papieskiemu, który doprowadził do spotkania papieża z królem w Canossie w styczniu 1077[3]. Henryk przez trzy dni publicznie pokazywał się w pokutnych szatach i prosił Grzegorza o wybaczenie i zdjęcie klątwy, czego papież dokonał 27 stycznia[3].
Pokój ten okazał się jednak krótkotrwały, ponieważ niemieccy książęta, zbuntowali się przeciw Henrykowi i mianowali antykrólem jego szwagra, Rudolfa Szwabskiego[3]. Henryk natychmiast zwrócił się do papieża z prośbą o ekskomunikę Rudolfa i zagroził, że jeśli odmówi, król powoła antypapieża[3]. Na tę groźbę, papież po raz kolejny ekskomunikował Henryka, zdjął z urzędu i obłożył klątwą (marzec 1080)[3]. Wówczas Henryk zwołał synod w Brixen i 25 czerwca 1080 odwołał Grzegorza i powołał na jego miejsce arcybiskupa Rawenny, Wiberta (później uznanego za antypapieża)[2]. Wkrótce potem Henryk wyruszył podbić Rzym i w 1083 zajął tzw. „miasto Leona”, a w rok później pozostałe dzielnice miasta[2]. Wówczas kilkunastu kardynałów przeszło na stronę Wiberta – antypapieża Klemensa, który w 1084 koronował Henryka na cesarza rzymskiego[3]. Z pomocą Grzegorzowi (broniącemu się w Zamku św. Anioła), przyszedł władca Normanów Robert Guiscard, który jednocześnie spustoszył miasto[3]. Odpowiedzialnością za czyny grabieżców, Rzymianie obarczyli Grzegorza, który, złamany tym, wycofał się do Salerno, gdzie rok później zmarł[3].
W sprawach zagranicznych Grzegorz poparł króla Kastylii Alfonsa VI, który w 1080 wprowadził liturgię rzymską w miejsce liturgii mozarabskiej[2]. Planował także wysłać krucjatę do Cesarstwa Bizantyńskiego przeciw Turkom i odzyskać Grób Święty w Jerozolimie[2]. Pomimo że nie udało mu się tego zrealizować, zachował przyjazne stosunki z Michałem VII Dukasem[2]. W 1079, po wieloletnich pertraktacjach, udało mu się przekonać Berengara z Tours, że podczas Eucharystii chleb i wino ulegają przemianie substancjalnej[2].
Odniesienia w kulturze
[edytuj | edytuj kod]Spór papieża Grzegorza VII z cesarzem Henrykiem IV został opisany w powieści historycznej „Tiara i korona” Teodora Jeske-Choińskego.
Kanonizacja
[edytuj | edytuj kod]Grzegorz VII został beatyfikowany przez Grzegorza XIII w 1584, a kanonizacji dokonał w 1606 papież Paweł V[2].
Dzień obchodów
[edytuj | edytuj kod]Jego wspomnienie liturgiczne obchodzone jest od czasów decyzji Benedykta XIII (1728) o kanonizacji równoważnej w całym Kościele w dies natalis (25 maja)[4][5].
Zobacz też
[edytuj | edytuj kod]Uwagi
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Według innej numeracji określany jako Stefan X.
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Wiesław Aleksander Niewęgłowski: Leksykon świętych. Warszawa: Świat Książki, 2006, s. 83. ISBN 978-83-247-0574-0.
- ↑ a b c d e f g h i j k l m n o p q r s John N.D. Kelly: Encyklopedia papieży. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1997. ISBN 83-06-02633-0.
- ↑ a b c d e f g h i j k l m n o p q r s Rudolf Fischer-Wollpert: Leksykon papieży. Kraków: Znak, 1996. ISBN 83-7006-437-X.
- ↑ Grzegorz VII, papież.. deon.pl. [dostęp 2012-12-21].
- ↑ Co to znaczy kanonizacja równoważna. L’Osservatore Romano, 12 maja 2012. [dostęp 2012-12-21].
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Poczet najznamienitszych papieży, Kluszczyński, Kraków 2005
- Pope St. Gregory VII. Catholic Encyclopedia. [dostęp 2012-11-29]. (ang.).
- ISNI: 0000000121442500
- VIAF: 95301181, 100184680, 103646028
- LCCN: n50082275, n81104023
- GND: 118541862
- NDL: 001109098
- LIBRIS: pm147zq712krxpt
- BnF: 13322125m
- SUDOC: 035567198
- SBN: VEAV017537
- NLA: 35351794, 36010232
- NKC: skuk0004938
- BNE: XX1179067
- NTA: 069878463
- BIBSYS: 97016745
- CiNii: DA04403519, DA03149871
- Open Library: OL5733925A, OL1484332A
- PLWABN: 9810600630105606
- NUKAT: n02031391
- J9U: 987007262059905171
- CANTIC: a10095780
- LNB: 000183692
- NSK: 000091995