Jan XXI – Wikipedia, wolna encyklopedia
Pedro Julião | ||
Papież Biskup Rzymu | ||
| ||
Kraj działania | ||
---|---|---|
Data i miejsce urodzenia | ||
Data i miejsce śmierci | ||
Miejsce pochówku | ||
Papież | ||
Okres sprawowania | 1276-1277 | |
Wyznanie | ||
Kościół | ||
Nominacja biskupia | ok. 1272 | |
Sakra biskupia | między 7 marca a 7 maja 1274 | |
Kreacja kardynalska | 3 czerwca 1273 | |
Kościół tytularny | Biskup Tusculum | |
Pontyfikat | 8 września 1276 |
Jan XXI, łac. Ioannes XXI, właśc. port. Pedro Julião (łac. Petrus Juliani), zw. Piotrem Hiszpanem (łac. Petrus Hispanus), a. Adwokatem (wł. Pietro Rebulo[1]) (ur. ok. 1210 w Lizbonie, zm. 20 maja 1277 w Viterbo[2]) – papież w okresie od 8 września 1276 do 20 maja 1277[3]. Jedyny Portugalczyk, który został papieżem.
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]Wczesne życie
[edytuj | edytuj kod]Był z pochodzenia Portugalczykiem, synem lekarza[3]. Początkowo uczył się w szkole katedralnej w Lizbonie, następnie studiował w Paryżu. Zajmował się dialektyką i logiką. Szczególnie jednak interesowała go filozofia Arystotelesa. W latach 1242–1252 studiował i wykładał medycynę na uniwersytecie w Sienie[2]. Tam właśnie napisał swoje Traktaty logiczne (łac. Summulae logicales), które przez następne trzysta lat były podstawowym dziełem na temat logiki[3]. Za pośrednictwem ówczesnego kardynała Ottobono Fieschiego, poznał papieża Grzegorza X i został jego osobistym lekarzem[3].
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/58/Thesaurus_pauperum_V00179_00000004.tif/lossy-page1-220px-Thesaurus_pauperum_V00179_00000004.tif.jpg)
Przebywając przy papieżu, Hiszpan napisał Skarbiec ubogich (łac. Thesaurus pauperum), w którym podawał sposoby leczenia każdej części ciała[3]. Także i to dzieło spotkało się z dużym zainteresowaniem. W 1272 został arcybiskupem Bragi, a w 1273 kardynałem biskupem Tusculum[2].
Po śmierci Hadriana V i wobec suspensy konstytucji Ubi periculum, kardynałowie usiłowali zebrać się w Viterbo, gdzie wybuchły zamieszki[3]. Dzięki sugestiom Giovanniego Orsiniego, na Stolicę Piotrową wybrali Piotra Hiszpana[3]. Przyjął imię Jana XXI pomimo tego, iż powinien był przybrać imię Jan XX[2]. Zrobił to po zbadaniu papieskich archiwów, wyciągnął jednak z dokumentów błędny wniosek, jakoby po Janie XIV wybrany został kolejny papież o tym imieniu, który został pominięty w oficjalnej numeracji[2]. W istocie występującym w ówczesnych kronikach papieżem Janem był po prostu Jan XIV, uwięziony przez antypapieża Bonifacego VII, który zawładnął wówczas Rzymem.
Pontyfikat
[edytuj | edytuj kod]Już na samym początku pontyfikatu wydał dwie bulle. W pierwszej potwierdzał decyzje swojego poprzednika o zmianie niektórych postanowień Soboru lyońskiego II (1274). W drugiej potępił osoby, które brały udział w zamieszkach, jakie wybuchły podczas ostatniego konklawe[3].
Jan XXI od samego początku pontyfikatu musiał zmierzyć się z problemami politycznymi. W 1263 roku papież Urban IV oddał Karolowi Andegaweńczykowi Królestwo Sycylii. Od tamtej pory władca rozszerzał swoje wpływy w Rzymie i państwie papieskim, czemu papież starał się przeciwdziałać[3]. Prowadził również negocjacje z królem Niemiec Rudolfem dotyczące Romanii – dawnego egzarchatu Rawenny. Chciał, by władca ostatecznie zwrócił ją państwu papieskiemu.
Papież rozpoczął też przygotowania do krucjaty, o podjęciu której zadecydował Sobór Lyoński II. Wysłał wezwania do różnych krajów. Odpowiedzieli na nie Filip III z Francji i Alfons X, władca Kastylii i Leonu[3]. W lutym 1276 roku Filip złożył przysięgę, iż osobiście poprowadzi swoje wojska na Saracenów. Na przeszkodzie stanęła jednak wrogość pomiędzy oboma władcami, który toczyli spór o Królestwo Nawarry. Papież zaangażował się w mediacje pomiędzy nimi. Udało mu się pogodzić rządzących, jednak już w 1277 roku ponownie rozpoczęli oni przygotowania do wojny przeciwko sobie[3].
Prowadził także negocjacje z Michałem Paleologiem dotyczące zjednoczenia z kościołami wschodnimi[2]. Cesarz bizantyński zgodził się uznać prymat rzymski i przyjąć Filioque, jednak chciał utrzymać dotychczasowe greckie obrzędy[2]. Gdy Michał VIII wysłał podpisany dokument w tej sprawie, papież już nie żył[2].
Jan XXI był prawdopodobnie jedynym papieżem, który zmarł w wyniku wypadku (a nie ze starości, choroby lub wskutek morderstwa). Gdy 12 maja 1277 zasnął w nowym skrzydle swojego pałacu w Viterbo, zawalił się fragment sklepienia, poważnie raniąc papieża[2]. Jan zmarł 20 maja, osiem dni później i pochowano go w katedrze w Viterbo[3].
Dzieła
[edytuj | edytuj kod]W przekładzie na język polski:
- Piotr Hiszpan: Traktaty logiczne. Tadeusz Włodarczyk (tłum., oprac.). Warszawa: PWN, 1969, s. 238 (c.), seria: Biblioteka Klasyków Filozofii.
- Piotr Hiszpan: Skarbiec ubogich: Fragmenty. W: Historia filozofii – meandry kultury: Teksty i studia ofiarowane Jackowi Widomskiemu z okazji 65. urodzin. Marek Czekański (tłum., oprac.), Marcin Karas (red.). Kraków: ZW „Nomos”, 2014, s. 15–33. ISBN 978-83-7688-170-6.
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Kazimierz Dopierała: Księga papieży. Poznań: Pallottinum, 1996, s. 216. ISBN 83-7014-248-6.
- ↑ a b c d e f g h i Rudolf Fischer-Wollpert: Leksykon papieży. Kraków: Znak, 1996, s. 102-103. ISBN 83-7006-437-X.
- ↑ a b c d e f g h i j k l John N. D. Kelly: Encyklopedia papieży. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1997, s. 280-281. ISBN 83-06-02633-0.
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Joanna Lusek: Średniowieczny humanista: Piotr Hiszpan. W: Myśl pedagogiczna średniowiecznej Christianitas. Andrzej Murzyn, Tomasz Kopczyński (red.). Łódź: WN TPF „Chowanna”, 2013, s. 99–107, seria: Filozofia i Pedagogika, t. 2. ISBN 978-83-939175-0-1.
- R. Stapper, Papst Johannes XXI, Kirchengeschichtliche Studien, Munster 1898
- R. Sternfeld, Der Kardinal Johann Gaetan Orsini (Papst Nikolaus III.) 1244-1277, Berlin 1905
- K. Dopierała, Księga Papieży, Poznań 1996
- Pope John XXI (XX). Catholic Encyclopedia. [dostęp 2012-12-30]. (ang.).
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Jan XXI – dokumenty w bibliotece Polona
- ISNI: 0000000440353601
- VIAF: 308696533
- LCCN: n86820241
- GND: 118557904
- LIBRIS: khw03sh31jb4llm
- BnF: 12179903r
- SUDOC: 070992134
- SBN: CFIV080419
- NLA: 35765493
- NKC: mzk2003200409, jo2004220565
- BNE: XX964690
- NTA: 074471619, 204873304
- BIBSYS: 90581090
- CiNii: DA04489886
- Open Library: OL124218A
- PLWABN: 9810637133505606
- NUKAT: n97020413
- J9U: 987007263565205171
- PTBNP: 34, 30, 31, 32, 33, 969840, 70494, 70495, 70496, 70497, 1379219
- CANTIC: a1047366x
- LNB: 000221424
- NSK: 000085960
- CONOR: 59550307
- LIH: LNB:gSL;=Bc
- RISM: people/41008585
- WorldCat: viaf-1110149544568200490008, viaf-308696533